به گزارش ایسنا به نقل از پایگاه اینترنتی المحیط، علی الندا شیخ ابوناصر ـ از قبایل تکریت ـ با اعلام این که صدام قبل از طلوع آفتاب دیروز صبح در روستای العوجه در نزدیکی تکریت به خاک سپرده شد، در جمع خبرنگاران اظهار داشت: مراسم تدفین صدام در یک قطعه خانوادگی لحظاتی قبل از طلوع آفتاب در روستای العوجه در نزدیکی تکریت صورت گرفت.
وی افزود: در این مراسم حدود صد تن حضور داشتند و شاهد تدفین صدام بودند. براساس این گزارش، جسد صدام توسط یک هواپیمای آمریکایی به تکریت انتقال داده شد. در مراسم به خاکسپاری صدام هیاتی از استان صلاحالدین نیز حضور داشتند و ارتش آمریکا مسوولیت انتقال جسد صدام را به تکریت برعهده گرفت.
شاهدان عینی همچنان اعلام کردند، تعدادی از اعضای عشیره صدام نیز با اجتماع در نزدیکی مسجد بزرگ العوجه برای تحویل جسد وی حضور یافتند.
تلویزیون دولتی عراق صبح روز شنبه در راس اخبار خود اعلام کرد: اعدام صدام اجرا شد. صدام در پای چوبهی دار از گذاشتن سرپوش خودداری کرد و فریاد زد "اللهاکبر" و این پایانی بر زندگی رهبر 69 ساله پیشین عراق بود.
براساس گزارش تلویزیون عراق "صدام تا زمانی که مرگش تایید نشد، بر بالای چوبهدار باقی ماند و به این ترتیب برگ تاریکی در تاریخ عراق ورق خورد." در همین حال موفق الربیعی، مشاور امنیت ملی عراق به شبکه تلویزیونی العراقیه گفت: ما خواسته بودیم تا او در یک روز خاص اعدام شود.
وی درباره جزییات اعدام صدام گفت: قاضی حکم اعدام صدام را که به صورت دست بسته در اتاق اعدام منتظر بود، قرائت کرد و زمانی که صدام در اتاق اعدام ایستاد، عکاسان و فیلمبرداران از وی عکس گرفتند. او هیچ چیزی نخواست و قرآنیرا که به همراهش بود خواست که به عواد بندر داده شود.
وی افزود: صدام زمانی که زنده بود با احترام برخورد شد و پس از مرگش نیز اینگونه عمل میشود. اعدام صدام صد در صد عراقی بود و طرف آمریکایی هیچ مداخلهای در آن نداشت. علاوه بر صدام دو تن از همدستان جنایتکارش نیز به دار آویخته میشوند.
در حالی که مریم الرئیس، یک مقام رسمی از وزارت خارجه عراق که در مراسم اعدام صدام حضور داشت از اعدام برادر ناتنیاش، برزان ابراهیم تکرینی و همچنین عواد البندر، رییس دادگاه انقلابی حکومت صدام خبر داده بود، موفق الربیعی مشاور امنیت ملی عراق و دیگر مسوولان عراقی بیانیه رسمی منتشر شده از سوی تلویزیون دولتی عراق را در این زمینه رد کرده و تاکید کردند که اجرای حکم اعدام برای این دو به بعد از عید قربان موکول شد.
این مقام وزارت خارجه عراق افزود: از تمام مراسم اعدام که بین 30/5 تا 30/6 صبح روی داد، فیلمبرداری شد و این فیلم پخش خواهد شد. یک پزشک نیز در محل اجرای حکم اعدام حاضر بود. وی افزود: نوری المالکی، نخست وزیر عراق در مراسم اعدام حضور نیافت و مشاورش این مراسم را از نزدیک نظارهگر بود.
صدام و ابراهیم تکریتی و عواد بندر در تاریخ پنجم نوامبر از سوی دادگاه عالی عراق به اتهام جنایت علیه بشریت در پرونده الدجیل مجرم شناخته شده و به اعدام با چوبهدار محکوم شدند. این در حالی است که نوری مالکی حکم اعدام صدام را امضا کرد.
از سوی دیگر سامی العسگری، مشاور سیاسی نوری المالکی، نخست وزیر عراق نیز گفت: صدام در لحظهای که از سلولاش در زندان نظامی آمریکایی بیرون آورده شد، مقاومت میکرد اما در آخرین لحظات زندگیاش هیچ مقاومتی از خود نشان نداد.
صدام قبل از اعدام لباسی سراسر مشکی به تن داشت. کمی پیش از اعدام وی کلاهش برداشته شد و از او سوال شد که آیا چیزی میخواهد که او پاسخ منفی داد. صدام پس از یک روحانی مسلمان سنی دعایی را تکرار کرد و از گذشتن سرپوش خودداری کرد و به هنگام انداختن طناب به دور گردنش فریاد اللهاکبر سرداد و گفت "عراق پیروز خواهد بود و فلسطین عربی است."
وی گفت: صدام در مقر اطلاعات نظامی سابق عراق در کاظمیه بغداد اعدام شد.
یک مقام عالیرتبه از وزارت دفاع عراق نیز اعلام کرد صدام وصیتنامهاش را به یکی از برادرانش داده است. به گزارش رویتر دختر صدام تقاضا کرده بود که جسد پدرش در یمن دفن شود.
واکنشها
نوری المالکی، نخست وزیر عراق پس از اعدام صدام از تمام مردم کشورش خواست تا اعدام وی را به عنوان بهانهای برای حمله به عراقیها یا دیگران قرار ندهند.
وی اظهار امیدواری کرد، این اقدام حرکتی برای اتحاد و دموکراسی بوجود آورد.
دفتر نخست وزیری عراق با انتشار بیانیهای اعلام کرده است: نباید سرنوشت صدام به عنوان نمادی برای مقابله با سنیها یا جنگهای فرقهای استفاده شود.
در این بیانیه آمده است: درها برای همه که دستشان به خون افراد بیگناه آلوده نیست، باز است و عراق براساس یک حزب یا دسته خاص اداره نمیشود.
مالکی همچنین خطاب به مردم عراق عنوان داشته است: بیایید این فصل تاریک در تاریخ عراق را پشت سر گذاریم و به ساخت عراق با یکدیگر در آینده نگاه کنیم.
نخست وزیر عراق تاکید کرده است: دولت شما یک دولت وحدت ملی است و تلاش دارد تا به بازسازی تمام بخشها بپردازد. وی همچنین از طرفداران صدام خواست تا در رویکردشان تجدیدنظر کرده و همانند دیگر عراقیها به روند سیاسی این کشور بپیوندند. در همین حال سخنگوی یکی از احزاب اصلی دولت ائتلافی عراق گفت: امیدوار است که اکنون صفحه جدیدی در تاریخ عراق گشوده شود اما عدنان پاچهچی، از اعضای شورای حکومتی عراق که پیشتر اداره امور عراق را در دست داشت، به بی.بی.سی گفته است اوضاع این کشور آنچنان وخیم است که اعدام صدام تغییر چندانی در آن ایجاد نمیکند. از سوی دیگر تیم دفاعی صدام اعدام وی را یک ترور سیاسی خواند و عنوان داشت که صدام با "بیعدالتی و دزدیدن حقوقش" به مرگ محکوم شد. تیم دفاعی صدام همچنین عنوان داشته که کار رسیدگی به پرونده وی را با استفاده از تمامی ابزارهای حقوقی پیگیری خواهد کرد تا مشخص شود که اعدام صدام یک "ترور سیاسی" بوده است. در این تیم دفاعی که تعدادی از وکلای بینالمللی است و حضور دارند، این امر مطرح شده که اعدام صدام نقض آشکار قوانین بینالمللی است و صدام به عنوان نمادی برای کسانی که در مقابل بیقانونی مبارزه میکنند، باقی میماند.
سیدمحمدعلی حسینی، سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان در خصوص اعدام صدام اظهار داشت: اجرای حکم دادگاه صدام موجب خرسندی هزاران تن از خانوادههای قربانیان عراقی، ایرانی و کویتی گردید. وی تاکید کرد: صدام پروندهای سراسر تاریک و ظالمانه داشت و اعمال دهها جنایت، قتل، کشتار نسبت به ملتهای مظلوم و بیگناه عراق، ایران و کویت تنها گوشهای از این پرونده است.
سیدمحمدعلی حسینی با اشاره به ضرورت هوشیاری همگان تصریح کرد: مجازات جنایتکاران، نباید دستاویز بدخواهان قرار گرفته و منجر به سوء استفاده و بروز حساسیتهای مذهبی و اختلافات فرقهای گردد.
سخنگوی وزارت امور خارجه ایران در مورد وضعیت پرونده جنایات رژیم صدام علیه جمهوری اسلامی ایران یادآوری کرد: جمهوری اسلامی ایران همچنان انتظار دارد تا در تداوم کار دادگاه، رویکردها و اعمال رژیم صدام در ارتباط با تجاوز به جمهوری اسلامی ایران و دیگر کشورهای منطقه مورد رسیدگی قرار گرفته و جنایتهای جنگی، اعمال ضدبشری و خسارتهای مادی و معنوی وارده بر ملت ایران را مورد قضاوت قرار داده و خواستهای عادلانه و به حق مردم ایران را محقق سازد.
از سوی دیگر، وزیر خارجه فنلاند که کشورش ریاست دورهای اتحادیه اروپا را برعهده دارد، بر مخالفت این بلوک با اجرای مجازات اعدام تاکید کرد و گفت: اتحادیه اروپا موضع بسیار قوی در این خصوص دارد اگرچه درباره گناهکار بودن صدام دیکتاتور سابق عراق در خصوص حقوق بشر شکی وجود ندارد اما مجازات مرگ نباید در هیچ پروندهای اعمال شود.
دولت کویت نیز ضمن ابراز خرسندی از اجرای حکم صدام در بیانیهای اعلام کرد: این اعدام یک قصاص عادلانه در حق دشمن مردم عراق و امت عرب و مسلمان بود.
ریاست منطقه کردستان عراق نیز با صدور بیانیهای ضمن ابراز نارضایتی از اجرای حکم اعدام صدام قبل از رسیدگی به جنایتهای وی در خصوص کشتار کردها اعلام کرد: این حکم اعدام نباید بر دیگر جنایات صدام علیه هزاران کرد بیگناه سرپوش بگذارد.
مسعود بارزانی رییس منطقه خودمختار کردستان عراق نیز ابراز امیدواری کرد که اعدام صدام به تحولی جدید در عراق و زمینهای برای پایان خشونتها در این کشور منجر شود. علما و روحانیون در بسیاری از کشورها از جمله عربستان نیز اعدام صدام را همزمان با عید قربان محکوم کردند.
وزارت خارجه آلمان نیز گفت: با اینکه حمایت مردم عراق از اعدام صدام را درک میکند، اما با اصل مجازات اعدام مخالف است.
در هلند نیز بن بات، وزیر خارجه این کشور همچون آلمان اظهار داشت که حمایت مردم عراق را از اعدام صدام درک میکند اما با اصل مجازات اعدام مخالف است.
وی ابراز امیدواری کرد این اعدام منجر شود تا احساس عدالت در بین بسیاری از عراقیها بوجود آید و این کشور را یک گام به جلو حرکت دهد.
کره جنوبی نیز در واکنش به اعدام صدام تدابیر امنیتی شدیدی را در سفارتخانههای این کشور در نقاط مختلف جهان اعمال کرده است.
جان هاوارد نخست وزیر استرالیا نیز اعدام صدام را نشانه اتخاذ گامهای دموکراتیک برای ساخت آیندهای بهتر برای مردم عراق دانست، در همین حال حامد کرزای، رییس جمهور افغانستان از زمان اجرای حکم که در آستانه عید سعید قربان صورت گرفت انتقاد کرد اما گفت: این کار دولت عراق بود و هیچ تاثیری در افغانستان ندارد. همچنین یکی از فرماندهان ارشد طالبان در افغانستان اظهار داشت: اعدام صدام مخالفتهای مسلمانان با آمریکا را تضمین میکند.
ملاعبیدالله آخوند وزیر دفاع سابق طالبان و یکی از فرماندهان ارشد شبهنظامیان عنوان داشت: مرگ صدام حملات علیه نیروهای خارجی را افزایش میدهد. در هند نیز مقامات این کشور ابراز نگرانی کردند، اعدام صدام به خشونتهای فرقهای بیشتردر عراق منجر شود.
وزیر امور خارجه هند در بیانیهای اعلام کرد: ما ابراز امیدواری کرده بودیم که این اعدام به اجرا در نیاید و از اجرای آن ناامید شدیم اما اکنون تنها امیدواریم این جریان بر روند آشتی و اتحاد مردم عراق و برقراری صلح در این کشور اثر نگذارد.
در پاکستان، رهبر ائتلاف شش حزبی این کشور درباره اعدام صدام گفت درباره وی عدالت رفتار نشد.
رهبر متحد مجلس امل در پاکستان گفت: ما با صدام همدردی نمیکنیم اما ما همچنین میگوییم درباره او عدالت اعمال نشد اعدام صدام عراق را بیاثباتتر میکند و خشونتهای بیشتری در عراق وجود خواهد داشت. ما فکر میکنیم اعدام صدام بخشی از طرح آمریکا برای تجزیه عراق است.
وزارت امور خارجه پاکستان نیز در بیانیهای اعدام صدام را حادثهای تاسفبار توصیف کرده و از احتمال افزایش بحران امنیتی در عراق خبر داد.
پاکستان همچنین ضمن ابراز امیدواری نسبت به آیندهای با ثبات در عراق از مردم این کشور خواست تا در جهت تحقق این امر تلاش کنند.
اکملالدین احسان اغلو دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی نیز در بیانیهای از مردم عراق خواست تا پس از اجرای حکم صدام و با توجه به پیامدهای احتمالی این اقدام خویشتنداری کنند. وی همچنین از روحانیون برجسته عراق خواست تا نسبت به اجرای سند مکه وارد عمل شده و برای حفظ وحدت مردم عراق تلاش کنند. اغلو ضمن ابراز نگرانی شدید از احتمال افزایش خشونتهای طایفه در عراق از مردم عراق خواست تا جهت بازسازی عراق و ساخت آینده روشن برای خویش اقدام کنند.
ناصر جوده سخنگوی دولت اردن نیز اظهار داشت: اعدام صدام پیامدهایی منفی بر وحدت و همبستگی مردم عراق خواهد گذاشت. وی حفظ وحدت ملی و ارضی مردم عراق را در رویارویی با آشوبهای طایفهای مسوولیتی خطیر دانست که بر گردن عراقیها نهاده شده است. سخنگوی دولت اردن از مردم و دولت عراق خواست تا برای تحقق صلح ملی در این کشور تلاش کنند.
دولت اندونزی نیز اظهار امیدواری کرده که اعدام دیکتاتور سابق عراق باعث بدتر شدن روابط میان احزاب مختلف عراقی نشود.
وزیر خارجه سابق تایلند نیز گفت، وی پیشبینی میکند این اعدام تنشها در جنگ علیه ترور را افزایش دهد. در همین راستا امارات متحده عربی در پی اعدام صدام از عراقیها خواست تا خشونتها را کنار گذاشته و به یکدیگر نزدیک شوند.
در همین حال ریچارد دیکر، مدیر برنامه عدالت بینالمللی دیدهبان حقوق بشر از این اعدام انتقاد کرد و محاکمه صدام را توام با نقص خواند.
وی اظهار داشت: صدام مسوول نقضهای گسترده حقوق شر بود اما مجازات اعدام برای او منصفانه نبود.
جورج بوش رییس جمهور آمریکا نیز اعلام کرد: اعدام صدام پایان یک سال سخت را برای مردم عراق و سربازان ما رقم زد اما مرگ صدام خشونتها را در عراق متوقف نمیسازد. بوش همچنین در بیانیهای در تگزاس اظهار داشت: اعدام صدام نقطه عطف مهمی در تاریخ عراق در مسیر برقراری دموکراسی است که میتواند از طریق آن خودش را اداره و همچنین از خودش دفاع کند و به عنوان یک متحد در جنگ با ترور باشد.
بوش در پیامی برای مطمئن ساختن مردم عراق گفت: این اعدام یادآور مسیر طولانیای است که مردم عراق از زمان پایان حکومت صدام پیمودند.
وی ادامه داد: پیشرفتی که آنها کسب کردهاند بدون فداکاریها و خدمات زنان و مردان نظامی ما امکانپذیر نخواهد بود. بوش همچنین نسبت به چالشهای بیشتر برای سربازان آمریکایی هشدار داد.
رییس جمهور آمریکا گفت: انتخاباتهای بسیار سخت و فداکاریهای بیشتری پیشرو است. امنیت و آرامش مردم آمریکا همچنان نیازمند این است که ما به پیشرفت دموکراسی جوان عراق ادامه دهیم. بوش در سال 2003 زمانی که صدام دستگیر شد قول داد صدام با عدالتی روبهرو میشود که از میلیونها تن دریغ کرده بود.
وی در دسامبر سال 2003 با اشاره به صدام گفته بود: شرش کم! جهان بدون صدام بهتر خواهد بود. چند ساعت پیش از اجرای حکم اعدام صدام اف.بی.آی و وزارت امنیت داخلی آمریکا به آمریکاییها نسبت به احتمال یک حمله تروریستی هشدار دادند و از آنها خواستند تا گوش به زنگ باشند.
سناتور جوزف بایدن، رییس کنونی کمیته روابط خارجی سنای آمریکا نیز درباره اعدام صدام در بیانیهای اعلام کرد: عراق یکی از تاریکترین برگها در تاریخاش را بست و جهان را از شر یک خائن نجات داد. از سوی دیگر انگلیس، متحد اصلی آمریکا در عراق با اعلام این مطلب که صدام باید به دلیل جنایاتش پاسخگو میبوده، اما بر مخالفتش با استفاده از مجازات مرگ تاکید کرد.
مارگارت بکت، وزیر خارجه انگلیس اظهار داشت: من از این واقعیت استقبال میکنم که صدام از سوی یک دادگاه عراقی به دلیل تعدادی از جنایاتش که علیه مردم عراق مرتکب شده بود، محاکمه شده است.
وزیر خارجه انگلیس گفت، این کشور از استفاده از مجازات مرگ در عراق یا هیچ مکان دیگری حمایت نمیکند اما برای تصمیم یک کشور و دولت مستقل احترام قائل است. همچنین الکساندر داونر، وزیر خارجه استرالیا نیز که کشورش از متحدان کلیدی آمریکا در عراق است، درباره مرگ صدام گفت: موضوع این نیست که چه کسی درباره مجازات اعدام چگونه میاندیشد. دولت عراق از موضع دولت استرالیا در خصوص مجازات اعدام آگاه است. ما باید همچنین به حق کشورهای مستقل برای داشتن قوانین دادگاهی مرتبط با جنایات مرتکب شده علیه مردمشان احترام بگذاریم.
ژاپن، دیگر متحد آمریکا نیز با بیان این مطلب که به تصمیم عراق احترام میگذارد، گفت، این تصمیم دولت جدید عراق است که مسوول اجرای قوانین است و ما به آن احترام میگذاریم.
فرانسه نیز که رهبری مخالفان در سازمان ملل را علیه جنگ عراق برعهده داشت، از مردم عراق خواست از این اعدام به عنوان ابزاری برای پایان دادن به اختلافاتشان استفاده کنند. وزارت خارجه فرانسه با انتشار بیانیهای از تمام مردم عراق خواست تا به آینده عراق چشم دوخته و در جهت اتحاد و "آشتی ملی تلاش کنند. در این بیانیه آمده است: اکنون بیش از هر زمان دیگر باید استقلال کامل و ثبات در عراق برقرار شود.
فرانسه با اشاره به مخالفت اروپا برای مجازات اعدام خاطرنشان کرده تصمیم اعدام صدام از سوی مردم و مقامات مستقل عراق اتخاذ شده است.
در روسیه نیز میخائیل مارگلف، رییس کمیته روابط بینالمللی دوما اعلام کرد این اعدام بیثباتی را در عراق افزایش دهد و چرخه جدیدی از خشونتها را باعث میشود. یکی از نمایندگان مجلس سفلی روسیه نیز گفت: اعدام صدام اوضاع را نه تنها در عراق بلکه در کل منطقه خلیج فارس بیثبات میکند.
وزارت خارجه روسیه نیز با ابراز تاسف نسبت به اعدام صدام اعلام کرد درخواستهای بینالمللی برای عفو صدام نادیده گرفته شد.
مالزی، که ریاست سازمان کنفرانس اسلامی را برعهده دارد، نسبت به پیامد اعدام صدام که میتواند آغازگر خونریزیهای بیشتر باشد هشدار داد. سیدحمید البار، وزیر خارجه مالزی، به خبرگزاری فرانسه گفت: بسیاری از مردم و به طور عموم جامعه بینالمللی با این اعدام موافق نبودند.
فدریکو لومباردی، سخنگوی واتیکان اعدام صدام را به عنوان یک اقدام تراژیک محکوم کرد و نسبت به وقوع چرخه جدیدی از خشونتها و اقدامات انتقامجویانه در عراق ابراز نگرانی کرد. از سوی دیگر خبرگزاری رسمی لیبی، جانا، گزارش کرد، به دنبال اعدام صدام لیبی سه روز عزای عمومی اعلام کرده است! پرچمها در ساختمانهای عمومی به حالت نیمه افراشته درآمد.
در اسراییل نیز شیمون پرز، معاون نخست وزیر اعلام کرد: اسراییل از اعدام صدام استقبال میکند و این خائن سابق خودش اسباب مرگش را فراهم کرد.
در فلسطین نیز دولت حماس اعلام کرد اعدام صدام یک ترور سیاسی است و تمامی قوانین بینالمللی را نقض میکند.
فوزی برهوم، سخنگوی دولت حماس به خبرگزاری فرانسه گفت: صدام یک زندانی جنگی بود و اعدام او یک ترور سیاسی است.
عربستان و مصر نیز از اجرای حکم اعدام برای صدام ابراز تاسف کرده و از آن انتقاد کردند. در همین حال، وزارت امور خارجه آمریکا با صدور بیانیهای از تمام سفارتهای این کشور در سراسر جهان خواست تا پس از اجرای حکم اعدام صدام و احتمال افزایش حملات تروریستی، در حالت آمادهباش قرار گیرند.
نگاهی به محاکمه صدام و همدستانش
دادگاه عالی عراق روز 14 آبان (پنجم نوامبر) سرانجام اولین حکم خود را در رابطه با صدام صادر کرد که به موجب این حکم صدام در پرونده الدجیل گناهکار شناخته شده و به "مرگ" با چوبهدار محکوم شد.
به گزارش ایسنا محاکمه صدام در حالی در تاریخ 27/07/84 آغاز شد که وی در تاریخ 11/4/83 در اولین جلسه دادگاه قضایی عراق حاضر شد و تفهیم اتهام گردید.
نزدیک به 500 اتهام علیه صدام مطرح شد اما مقامات دادگاه تصمیم گرفتند تنها در 12 مورد صدام را محاکمه کردند که در این میان اشاره به حمله به ایران نشده است.
دادگاه موارد کلی اتهامی صدام را اینگونه برشمرد: آزار و شکنجه زندانیان، مصادر اموال، تجاوز به نوامیس مردم، جرایم انسانی و غیراخلاقی، محروم کردن مردم از حقوق قانونیشان، دستگیری و ترور نخبگان علمی و دینی، جنایات مربوط به حلبچه و کشتار عشیره بارزانی، جنگ علیه ایران، سرکوبی قیام شیعیان و کردها در سال 1991، از بین بردن زیربنای اقتصادی عراق، ربودن ثروتهای ملی، فساد اخلاقی، مالی و اداری.
اولین پرونده رسیدگی به جنایات صدام، پرونده الدجیل بود.
قتل عام الدجیل در سال 1982 اتفاق افتاد و طی آن 148 نفر از اهالی این شهر به دستور صدام کشته شدند.
دجیل شهری است در 50 مایلی شمال بغداد که به عنوان یکی از مراکز فعالیت اپوزیسیون در زمان قدرت صدام مطرح بود. مصاحبه با شاهدان عینی قتلعام 148 نفر از ساکنان این شهر از زمان سقوط صدام به این سو از جمله مصاحبه مه 2003 بوسیله آسوشیتدپرس زوایای این جنایت را بیشتر مشخص کرده است. در سال 1982 این شهر به عنوان یکی از مراکز مهم فعالیت حزب شیعی الدعوه بود که با جنگ صدام علیه ایران مخالفت جدی میکرد. زمانی که صدام و همراهان او در 8 ژوییه 1982 برای شرکت در اجلاسی وارد دجیل شدند، مردان مسلح حزب الدعوه به روی صدام و همراهان وی آتش گشودند به طوری که درگیری بین آنها ساعتها طول کشید. در نهایت این هلیکوپترهای نظامی و تانکهای ارتش عراق بودند که توانستند صدام و همراهان او را از خطر مرگ برهانند.
پس از این واقعه پلیس مخفی عراق خانوادههای این شهر را یکجا جمع کردند، درختان میوه، باغات و خانهها را تخریب کردند و حدود 150 نفر از اهالی شهر از محله نوجوانان را پس از یک محاکمه صوری اعدام کردند.
در پرونده الدجیل علاوه بر صدام، طه یاسین رمضان، معاون سابق رییس جمهور عراق، عواد حمد بندر، قاضی دادگاهی که برای برخی قربانیان در حکومت حزب بعث حکم مرگ داده بود، برزان ابراهیم التکریتی، برادر ناتنی صدام و چهار متهم دیگر به نامهای عبدالله الروید، مزهر عبدالله، علی دایح و محمد عزاوی که در کشتار مردم الدجیل با رژیم صدام همکاری کردند، متهمان اصلی بودند.
دادگاههای صدام که در آنها پرونده الدجیل و بخشی از پرونده الانفال بررسی شد، با فراز و نشیبهای بسیار و تغییرات گوناگونی همراه بوده است. اولین قاضی دادگاه "رزگار محمد امین" از کردهای عراق بود که پس از چند جلسه به دلیل آنچه دخالت دولت در کارش و مسائل شخصی نامید، استعفا کرد. با استعفای وی قاضی رئوف رشید عبدالرحمن انتخاب شد که وی نیز از اهالی حلبچه عراق بود. رسیدگی به پرونده الدجیل 40 جلسه طول کشید.
در این جلسات خلیل الدلیمی، ریاست تیم دفاعی را برعهده داشت و در تیم دفاعی رمزی کلارک، دادستان آمریکا در دهه 1960 و گروهی حدودا 20 نفره از وکلای عرب و غیرعربی حضور داشتند. همچنین چند تن از وکیلان مدافع تیم دفاعی در جریان برگزاری جلسات ترور شدند.
جعفر الموسوی نیز دادستانی دادگاه صدام را برعهده داشت.
55 روز پیش دادگاه عراق احکام متهمان الدجیل را اینگونه صادر کرد:
ـ طه یاسین رمضان معاون صدام به حبس ابد به علاوه 10 سال حبس محکوم شد؛
ـ برزان تکریتی برادر ناتنی صدام به اتهام قتل و کشتار و وادار کردن مردم به مهاجرت به اعدام با چوبهدار و نیز 10 سال حبس محکوم شد؛
ـ عواد بندر قاضی دادگاه انقلاب و معاون رییس دفتر صدام به اعدام محکوم شد؛
ـ محمد عزاوی به دلیل نبود مدارک کافی علیه وی آزاد شد؛
ـ علی دایح علی و عبدالله روید هرکدام به 22 سال حبس محکوم شدند؛
ـ ناصر عبدالله کاظم به 15 سال حبس محکوم شد؛
اصلیترین جنایات صدام
ـ 16 ژوئیه 1979، زمان کوتاهی پس از به قدرت رسیدن، 15 تن از سران حزب بعث به اتهام جاسوسی علیه وی توسط جوخه مرگ اعدام شدند؛
ـ 22 سپتامبر 1980، تهاجم نیروهای عراقی به ایران و آغاز جنگ هشت ساله علیه ایران که بیش از یک میلیون کشته برجای گذاشت. حمله شیمیایی به ایران و کشتن بیش از هزار تن در سال 1983، اقدام علیه قبیله کرد بارزانی به بهانه کمک به ایران و کشتن 8000 کرد و ایجاد گور دسته جمعی؛
ـ 88 -1986، حملهای با عنوان انفال که شامل حملات شیمیایی علیه کردها و کشتن بیش از 180 هزار تن شد؛
ـ 28 مارس 1988، حمله شیمیایی به شهر کردنشین حلبچه و کشتن بیش از 5000 تن و 2 اوت 1990، دستور حمله به کویت، شلیک موشکهای اسکاد به عربستان سعودی، شکنجه و اعدام صدها کویتی و آتش زدن چاههای نفت کویت؛
ـ 1991، کشته شدن بیش از 60 هزار تن در سرکوب شیعیان در جنوب عراق و کردها در شمال عراق در آستانه جنگ خلیج فارس؛
ـ 20 فوریه 1996، قتل دو دامادش پس از بازگشت از اردن.
زندگینامه صدام
صدام که چند ماه پس از حمله آمریکا به عراق در سال 2003 در حفرهای در تکریت دستگیر شد، به عنوان رییسجمهوری است که به دو دهه دیکتاتوری در صحنه سیاسی عراق مشهور شده بود و دارای دو مشخصه معروفترین رییسجمهور جهان و در عین حال منفورترین رهبر جامعه عرب بوده است.
صدام در 28 آوریل سال 1937 در تکریت عراق به دنیا آمد. شاید کمتر کسی میتوانست تصور کند که یک فارغالتحصیل رشته حقوق از دانشگاه بغداد، به دیکتاتوری شناخته شده در جهان برای بیش از 20 سال تبدیل شود.
صدام پس از تحصیل در دانشگاه قاهره در سال 1962 به عراق بازگشته و در سال 1971 میلادی از دانشگاه بغداد در رشته حقوق فارغالتحصیل شد. وی پس از آن به شرکت در فعالیتهای نظامی و نظامیگری علاقهمند شد و توانست که بین سالهای 1973 تا 1976 پس از گذراندن مقدمات مربوط، درجه ژنرالی را دریافت کند.
صدام که در خانوادهای بزرگ شد که دارای سه پسر و سه دختر بود، ضمن تقویت روحیه نظامیگری خود به تدریج وارد فعالیتهای گستردهی نظامی شد، به گونهای که در سال 1959 در نقشه ترور عبدالکریم قاسم رهبر اسبق عراق شرکت کرد و نقش به سزایی در این زمینه خود نشان داد.
اما اوج فعالیتهای نظامی صدام طی دهههای 60 و 70 میلادی، سازماندهی گروههای نظامی بود که این گروهها در نهایت به تشکیل حزب بعث این کشور و بر روی کار آمدن خونین این حزب بر قدرت در سال 1968 کمکهای شایانی کردند.
صدام خود در سال 1957 به حزب بعث عراق ملحق شد و به عنوان معاون رییس این حزب مشغول به فعالیت شد. وی در ادامه فعالیتهای نظامی خود به ایجاد شورای فرماندهی انقلابی در سالهای 1968 و 1969 اقدام کرد که یکی از جمله مهمترین اقدامات نظامی صدام در تاریخ زندگی محسوب میشود.
اما صدام به آن چه که میخواست نهایتا رسید و در سال 1979 به عنوان رییس جمهور عراق برگزیده شد. آنچه در خصوص صدام به عنوان نکته قابل توجه یاد میشود، کاخهای ریاست جمهوری و تجهیزات نظامی بوده است که در اطراف خود جمعآوری کرده بود. کانالهای زیرزمینی که وی برای مواقع ضروری و در امان ماندن از چشمان مخالفان خود ایجاد کرده بود از دیگر عوامل قابل ذکر در این زمینه بوده است.
صدام همچون بسیاری از سردمداران جهان عرب، پس از بر روی کار آمدن اکثر بستگان خود را در مناصب حکومتی گمارد و بدین ترتیب توانست با حکومتی قبیلهای بر عراق به مدت بیش از دو دهه اعمال حکومت کند.
درباره صدام گفتهاند که وی نخستین چهره سیاسی پس از زمان حکومت نازیها در آلمان بوده است که با استفاده از سلاحهای شیمیایی، علیه مردم خود (حلبچه) اقدام کرده است. وی با استفاده از نفوذ بستگان خود که دارای مناصب حکومتی بودند، کنترل شدیدی بر اقوام کرد عراق که همواره به دنبال کسب استقلال بودند، اعمال میکرد.
صدام طی سالهای حکومت خود بر عراق، همواره با استفاده از منابع سرشار نفتی این کشور، به تقویت بنیه نظامی عراق پرداخته که از آن جمله میتوان به استفاده از آنها به انضمام کمکهای گسترده نظامی کشورهای اروپایی و غربی در جنگ تحمیلی علیه کشورمان اشاره کرد.
حکومت عراق در زمان صدام حضور در سه جنگ گسترده یعنی حمله به ایران، جنگ با کویت و نهایتا حمله آمریکا به عراق را تجربه کرد.
صدام در دهه پایانی حکومت دیکتاتوری خود ضمن فشار بر مردم عراق در انتخاباتی فرمایشی در اکتبر سال 2002، 100 درصد آرای عمومی در جریان برگزاری رفراندوم عمومی در عراق، در سومین دوره ریاست جمهوریاش در این کشور را به دست آورد. با این حال تنها با گذشت کمتر از یک سال، حمله آمریکا به عراق و اشغال این کشور تمامی آرزوهای صدام را نقش بر آب کرد و دیکتاتوری که با استفاده از کاخها و دالانهای مخفی فراوان هرگز تصور به دام افتادن در دام را نمیکرد، با راهنمایی پیشمرگان کرد و برخی اهالی تکریت به دست نیروهای آمریکایی دستگیر شد.