به گزارش خبرنگار واحد مرکزی خبر در این همایش که از ساعت 10 تا 17 به طول انجامید، دوم خردادی ها از جمله مصطفی معین ، محمد علی ابطحی و عبدالله نوری نیز حضور داشتند. هاشم صباغیان، مجری برنامه عصر این همایش گفت: در دولت موقت مشکلات زیادی با شورای انقلاب داشتیم.
یکی از فعالان ملی مذهبی در همایش یکصدمین سال تولد مهدی بازرگان در حسینیه ارشاد گفت: تفکر ملی مذهبی و نهضتی ها همچنان می تواند راهگشای جامعه ما و چراغ روشن جوانان باشد.محمد بسته نگار، افزود: در دهه های 40 و 50 که دموکراسی تفکری خرده برژوایی و ناشی از اندیشه طبقات عقب مانده جامعه و ابزار استثمارگران تفسیر می شد و طرفداری از دموکراسی ارجی در جامعه ما نداشت. مهندس بازرگان و شاگردانش منادی اندیشه ازادی خواهی و دموکراسی بودند. این فعال سیاسی با استناد به بحث بعثت و ایدئولوژی بازرگان گفت: بر اساس اندیشه بازرگان عمل دولت چیزی جز ولایت نیست و سرپرستی اموال و امور مردم را به طور امانی در اختیار دارد و حکومت حق تعیین سرپرست و وظایف اعطا و سلب حقوق و وضع قوانین اصلی را ندارد.
عزت الله سحابی نیز در این همایش گفت: نهادسازی نهضت ملی در جامعه ناشی از راهبرد و اندیشه مهدی بازرگان بود. وی با نقل خاطرات خود از دیدار خود با بازرگان در زندان درسال 34 افزود: بازرگان در ان زمان از نحوه رفتار سیاسیون ازرده و معتقد بود، فعالیتهای سیاسی در ایران بر خلاف غرب معکوس است، به نحوی که حرکتهای سیاسی از تشکلهای بزرگ اغاز و در ادامه دچار انشعاب می شود. سحابی با اشاره به نگرانی بازرگان از روند فعالیت احزاب سیاسی در ایران افزود: بازرگان معتقد بود فردگرایی و فرار از جمع یکی از محصولات دوره استبداد است که همواره شخصیت مردم را زایل کرده است. وی گفت: بازرگان معتقد بود در وجود مردم و حرکات انان عشق و شور وجود ندارد. به همین علت با ایجاد هر مانعی در روند فعالیت های سیاسی گروه های سیاسی عقب نشینی می کنند. این فعال ملی مذهبی افزود: بازرگان با تامل درباره علل فرار مردم از جمع گرایی و نداشتن عشق و شور و تالیف اثاری در این باره اندیشه هایش را گسترش داد و با ارائه راهکارهای ساماندهی این نارسایی ها به مهندسی نظریاتش پرداخت.
مصطفی کتیرایی، وزیر دولت موقت نیز در این مراسم گفت: بازرگان تا سال 1330 شمسی یعنی حدود 45 سالگی وارد صحنه سیاست نشد. وی افزود: در دوران کوتاه همکاری با دکتر مصدق دگرگونی در او بوجود امد و این سخن را از رفتار گفتار و نوشتارهای او به خوبی می توان یافت. اعظم طالقانی دیگر سخنران این مراسم با تلاوت ایه شریفه واللیل اذا ضحی گفت: بازرگان ضحی بود، بازرگان مظلوم بود. وی افزود: در نخستین دوره مجلس پس از پیروزی انقلاب بازرگان مخالفان زیادی داشت اما وی با قاطعیت و خونسردی کامل نظرش را در خصوص موضوعات مختلف بیان می کرد. ناصر میناچی، نظام الدین قهاری، محمد حیدری، طه حجازی، مهدی بهادر نژاد، ابوالفضل حکیمی و ابوالفضل بازرگان از دیگر سخنرانان مراسم یکصدمین سالگرد تولد بازرگان بودند.
محمد جواد حجتی کرمانی گفت بازرگان مرد دین سیاست علم و اخلاق بود به گزارش خبرنگار ما وی در همایش یکصدمین سال تولد مهدی بازرگان در حسینیه ارشاد افزود ان مرحوم نه فقط یک نظریه پرداز بلکه مرد اخلاص و عمل بود حجتی کرمانی با اشاره به فعالیت های سیاسی خود در دوران مبارزات انقلاب در قالب حزب ملل نهضت اسلامی گفت همانطور که مهدی بازرگان پیش بینیکرده بود گروه 55 نفره ما نیز پس از اعضای نهضت ازادی بازداشت شدند حجتی کرمانی مهدی بازرگان را شخصیتی بزرگ ماندگار و اموزگار اخلاق دانست.
ابراهیم یزدی: آرمانهای ملی و حاکمیت ملت هنوز نهادینه نشده است
تاریخ معاصر ایران با گذر از فراز و نشیب های بسیار و عبور از قلل بزرگ مشروطه جنبش ملی و انقلاب اسلامی هنوز به سرانجام نرسیده و ارمانهای ملی و حاکمیت ملت هنوز نهادینه نشده است. به گزارش خبرنگار ما دبیرکل گروهک منحله ازادی در همایش یکصدمین سال تولد مهدی بازرگان در حسینیه ارشاد با درج این مطلب در مقاله ای با نام بازرگان مردمی از کرانه ها افزوده است: بازرگان در ایجاد و سازماندهی فکری و سیاسی جریان روشنفکری دینی در دوره زمانی شهریور 1320 تاکنون نقش پایه گذار دارد و به حق پدر روشنفکری دینی در ایران است. در ادامه مقاله ابراهیم یزدی که فردی به نام کاظمیان ان را قرائت کرد با اشاره به ویژگیهای روشنفکری دینی امده است: روشنفکری دینی ایران محصول طبیعی و بازتاب دهنده همکنشی میان فرهنگ ملی با فرهنگهای دیگر به ویژه غرب است. در بخش دیگری از این مقاله همچنین امده است: نمی توان گفت متفکران اروپایی در تبیین و حل مسائل جامعه خود به طور ذاتی متفکرتر از متفکران ایران بوده و عمل کرده اند؛ زیرا روشنفکری غرب چندین قرن سابقه دارد. درحالی که جریان روشنفکری ایران عمری حدود صد سال و روشنفکری دینی حدود 60 تا 70 سال سابقه دارد. یزدی در مقاله خود جریان روشنفکری در ایران را با سابقه تر از روشنفکری دینی توصیف کرد و گفت: اگر چه برخی نواندیشان و روشنفکران عرفی ایران وجود و نقش روشنفکری دینی را نفی کرده اند و می کنند اما این یک داوری نادرست و کوشش بی نتیجه است؛ زیرا جریان روشنفکری دینی در جامعه ایران واقعیتی ریشه دار فعال و اثر گذار است و نفی ان کمکی به رفع مشکلات روشنفکری عرفی نمی کند.
وی افزود: با بیان این وجود روشنفکر دینی که رسالت تغییر و تحول بنیادین در جامعه را به دوش می کشد، نمی تواند از معرکهها و کشاکش های روزمره زندگی غایب باشد و عافیت طلبی از افتهای بسیار رایج ان است دبیرکل گروهک منحله ازادی در مقاله خود با اشاره به ایات 20 و 21 سوره مبارکه یس اظهارداشته است. بازرگان مصداق همان فردی است که در این سوره به امدنش اشاره شده و از مردم خواسته شده از او پیروی کنند. وی گفت: بازرگان پرداختن به موضوعات دینی از باب ضرورتهای سیاسی و نه از باب اعتقادی را از اسیبهای جدی جریانات سیاسی و روشنفکری دینی می دانست و معتقد بود روشنفکر دینی مانند هر گروه دیگر فکری فرهنگی سیاسی و اجتماعی ممکن است. به جزمیت و مطلق گرایی دچار شود. یزدی با اشاره به وجود 2500 سال سابقه استبداد مطلقه در ایران در این مقاله افزوده است: در ایران روابط استبدادی از مناسبات سیاسی فراتر رفته و به شکل فرهنگ استبدادی در اعماق ذهن و شخصیت ما ایرانی ها ریشه دوانیده است و مطلق بینی و مطلق خواهی سلطه گری و سلطه پذیری اغراق و گزافه گویی خود مطلقبینی فرافکنی و جمع گریزی از ویژگی های این فرهنگ استبدادی است. دبیر کل گروهک منحله ازادی در پایان مقاله خود با تبیین ویژگی دوم رهبران حائز شرایطی که مردم باید از انان پیروی کنند، اورده است: افرادی که خود در گمراهی هستند، چگونه می توانند دیگران را هدایت کنند و این پیام امروز هم همچنان معتبر و مسئله روز است. بنا بر این گزارش با وجود ان که ابراهیم یزدی در همایش حضور داشت، از حضور در مکان سخنرانی خودداری کرد و کاظمیان پیش از قرائت مقاله او اعلام کرد: یزدی به عللی که اکنون بیانان ممکن نیست، قرائت مقاله اش را به من واگذار کرده است. همایش یکصدمین سال تولد مهدی بازرگان که از صبح امروز در حسینه ارشاد اغاز شد ساعت 17 امروز پایان یافت.