صراحت قانون درباره مسئولیت هاى رهبر
عضو کمیسیون قضایى- حقوقى مجلس اظهار داشت: در نظام سیاسى جمهورى اسلامى ایران بحث رهبرى به عنوان شخصیت اول کشور براى تداوم نظام مطرح است و مسئولیت هاى وى در قانون اساسى به صراحت بیان گردیده است.
حجت الاسلام والمسلمین محمدجعفر سادات موسوى عضو کمیسیون قضایى-حقوقى مجلس گفت: تعیین رهبر به عهده مجلس خبرگان است؛ مگر در زمان حضرت امام (ره) و رهبریت ایشان که به صورت خودجوش، رهبرى نظام با خواست و نظر ملت شریف ایران به امام واگذار شد و در مواردى که موقعیت انتخاب رهبر به صورت خودجوش و مردمى وجود نداشته باشد تعیین شخصیت واجد شرایط براى پست رهبرى به وسیله کارشناسانى آگاه به علوم دینى و سیاسى انجام مى پذیرد و سپس رهبر انتخاب مى گردد.
عضو کمیسیون قضایى-حقوقى مجلس به نظریه انتخابى مجلس خبرگان اشاره کرد و خاطرنشان ساخت: انتخاب ولى فقیه هیچگاه به شکل مستقیم صورت نمى پذیرد و مردم او را به واسطه خبرگان انتخاب مى نمایند و زمام حکومت را به او واگذار مى کنند.
مقام معظم رهبرى برگ زرین تاریخ خبرگان است
مدیر حوزه علمیه قم با اشاره به وظایف و تکالیف مجلس خبرگان گفت: نقش بى بدیل مقام معظم رهبرى را مى توان به عنوان برگ زرینى در تاریخ خبرگان دانست.
حجت الاسلام والمسلمین حسینى بوشهرى اظهار داشت: از آنجا که مبناى حکومت اسلامى بر اساس اصل مترقى ولایت فقیه است، لذا وجود جایگاه مهم نهاد خبرگان رهبرى در تعیین رهبر و مقام والاى او بسیار لازم و ضرورى مى باشد.
حسینى بوشهرى تصریح کرد: در قانون اساسى آمده است مردم باید توسط نخبگان و خبرگان حکومتى فردى را به عنوان رهبر و ولى فقیه انتخاب کنند تا حکومت را به او واگذار کرده و کشور را هدایت نماید.
مدیر حوزه علمیه قم خاطرنشان ساخت: نقش بى بدیل مقام معظم رهبرى را مى توان به عنوان برگ زرینى در تاریخ خبرگان دانست.
وى تصریح کرد: ما معتقد به استقرار حرکت امامت، ولایت و رهبرى در جامعه اسلامى هستیم که این حرکت را رسول مکرم اسلام آغاز نموده و ائمه معصومین دنباله رو آن گشته اند و در زمان غیبت معصوم نیز این امر توسط اشخاصى که در حقیقت در نظر عام مردم مرجع ولایت هستند انجام مى پذیرد.
این تحلیل گر سیاسى به دو نظریه انتصابى و انتخابى در بحث ولایت فقیه اشاره کرد و گفت: در خصوص این دو دیدگاه مطرح در اصل ولایت فقیه مى توان گفت هر یک از آنها به تنهایى نسبت به اصل وجودى ولى فقیه تاثیرگذار نیست و تفاوت انتخاب با انتصاب، اصل ضرورت را زیر سوال نمى برد. هر یک از این دیدگاه ها طرفداران خاص خود را دارند و هر دو بر این باور هستند که براى اداره جامعه نیاز به رهبرى که از ابعاد مختلف صلاحیت دارد، است.
وى در خصوص شیوه نظارت خبرگان بر رهبرى به حضور کمیسیونى در مجلس خبرگان اشاره کرد و گفت: این کمیسیون نظارت بر مجموعه تحت نظارت رهبرى را بر عهده دارد و علاوه بر تعیین رهبر نظارت بر فلسفه وجودى او نیز خواهد داشت و مسئولیت رهبر همواره در آن محفوظ خواهد ماند.
حسینى بوشهرى به نحوه اطلاع رسانى عملکرد مجلس خبرگان اشاره کرد و اظهار داشت: در زمینه مسائل مهمى که اطلاع رسانى آن در مبانى اعتقادى و حکومتى جامعه را دچار مشکل مى کند و دین و باورهاى ما را تحت الشعاع قرار مى دهد و مورد سوء استفاده قرار مى گیرد اطلاع رسانى لازم نیست ولى در سایر مسائل اطلاع رسانى تا حد امکان به صورت کامل صورت مى گیرد.
وى ادامه داد: انعکاس اطلاعات و فعالیت هاى مجلس خبرگان باید جهت تقویت باورها و اقتدار مردم صورت گیرد و در بعضى موارد تبعات منفى خود را در جامعه به جاى خواهد گذاشت.
حسینى بوشهرى تاکید کرد: مجموعه هاى تحت نظر رهبرى مورد توجه و بررسى این کمیسیون قرار مى گیرند و در صورت لزوم مسائلى را در محضر رهبر معظم انقلاب مطرح و بررسى کرده و توضیحات لازم را دریافت مى نمایند و آن را مکانیزم کار خود قرار مى دهند.
مدیر حوزه علمیه قم تصریح کرد: همانگونه که در صحنه هاى مختلف، مردم دشمن را با حضور خود مایوس کرده اند و با دقت و وسواس فراوان در این عرصه حضور یافته اند، این بار نیز توقع مى رود که بارى دیگر شورآفرینى کنند و با مراجعه به مجموعه گروه هاى مرجع از بین افرادى که از قبل خیرخواهى خود را به اثبات رسانده اند، بهترین گزینه ها را انتخاب کرده و سرنوشت کشور را به آنها واگذار نمایند و یک انتخاب پرشور را در خبرگان و شوراها به ظهور برسانند.
رهبر توسط مردم به واسطه خبرگان رهبرى انتخاب مى شود
یک نماینده مجلس گفت: براى اینکه در بررسى شرایط و تایید رهبرى، مردم دچار اشتباه نشوند نمایندگان خبرگان رهبرى توسط مردم تعیین مى شوند و سپس این گروه رهبر را براى هدایت جامعه انتخاب مى کنند.
سید على ریاض دبیر فراکسیون قرآن و عترت مجلس شوراى اسلامى با اشاره به نزدیکى انتخابات خبرگان رهبرى گفت: نقش خبرگان در حکومت اسلامى در قانون اساسى تبیین شده است.
وى در ادامه تصریح کرد: مبناى قانون اساسى ما بر اصول اسلام و مبناى آن برپایه ولایت فقیه تشریح شده است.
نماینده مردم تهران افزود: این یک نوع مشى دموکراسى است که فقط در اینجا یک واسطه اى به نام خبرگان قرار دارد.
ریاض با اشاره به اصل پنجم قانون اساسى و بیان کردن شرایط لازمه شخصى که در جایگاه رهبرى قرار مى گیرد، گفت: براى اینکه در بررسى شرایط و تایید رهبرى، مردم دچار اشتباه نشوند، نمایندگان خبرگان رهبرى توسط مردم تعیین مى شوند و سپس این گروه رهبر را براى هدایت جامعه انتخاب مى کند.
مشروعیت و مقبولیت ولایت فقیه به انتخاب از سوى مردم است
جواد آرین منش، عضو کمیسیون فرهنگى مجلس اظهار داشت: خبرگان از مهمترین مجالس و تشکیلات حکومت اسلامى است که با شئون حکومت و بحث رهبرى و احراز شرایط ولایت فقیه و نظارت بر عملکرد آن ارتباط مستقیم دارد.
آرین منش یادآور شد: رهبرى و زعامت جامعه از مباحث مهم فلسفه سیاسى حکومت محسوب مى شود و از آنجا که اسلام بر حاکم در زمان غیبت ولى عصر (عج) توجه والایى دارد، این مجلس نقش بسیار حساسى را مى تواند در شرایط حکومتى ایفا کند.
عضو کمیسیون فرهنگى مجلس علاوه بر لزوم شرایط عمومى شرایط خاصى را براى مجلس خبرگان برشمرد و تصریح کرد: مجلس خبرگان در انتخاب رهبر بایستى تخصص لازم را در علوم اسلامى، فقاهت و عدالت به صورت عوامل محورى و اساسى داشته باشند و طبیعتا در این بین بایستى افرادى که توانایى آن را دارند که شرایط رهبرى مناسب را تشخیص دهند انتخاب شوند.
آرین منش افزود: بنابر نظر امام که فرمودند «اگر مردم به مجلس خبرگان راى دهند تا مجتهد عادلى را براى حکومت انتخاب کنند و آن شخص رهبرى جامعه را به عهده بگیرد در این صورت آن شخص ولى امر مى شود و حکمش واجب است» تا زمانى که شخصى فقیه نباشد ولایتش مشروعیت ندارد و تا انتخاب نشود ولایتش واجب نیست.
عضو کمیسیون فرهنگى مجلس با توجه به تمایز حکومت هاى دینى و سکولار خاطرنشان ساخت: دموکراسى در ساختار حکومت هاى سکولار و غیردینى معمول است. دراین حکومت ها صرفا گزینش مردم، معیار و ملاک قرار گرفته و اکثریت آرا، انتخاب نهایى را انجام مى دهند و این انتخاب مطلوب تلقى مى گردد اما در حکومت هاى دینى و اسلامى علاوه بر عقول مردم به معیارهاى دیگرى توجه شده که در کنار گزینش مردم باید رعایت گردد.
وى ادامه داد: در کنار عقل عناصر دیگرى چون وحى، روش و کردار، تجمع آرا و افکار اندیشمندان، مسائلى هستند که باید در این مجلس مورد توجه قرار گیرد و صرفا انتخاب مردم در شئون مهمى چون ولایت فقیه کافى نیست و لحاظ وحى و حاکمیت قوانین الهى در این میان رسالت دارد.
وى به فعالیت هاى مجلس خبرگان اشاره کرد و گفت: مجلس خبرگان در شرایطى که احساس ضرورت مى کند، تشکیل جلسه مى دهد و به نظر مى رسد بعد از رحلت حضرت امام (ره) توانمندى و بلوغ سیاسى خود را در گزینش مناسب رهبرى به ظهور گذاشته و شخصیتى را به رهبرى برگزیده است که بى بدیل و مانند است و بهترین شخصى است براى آنکه انقلاب را به سر منزل مقصود برساند.
وى با توجه به اینکه در آستانه انتخابات خبرگان هستیم، تصریح کرد: رسانه ها و شخصیت هاى فرهنگى و سیاسى بایستى بیشتر و بهتر جایگاه و اهمیت خبرگان را براى مردم تبیین کنند تا همگان بدانند در چه انتخابات مهم و سرنوشت سازى شرکت مى کنند و لازم است آگاهى کامل و کافى را در این انتخابات سرنوشت ساز کسب نمایند.
عضو کمیسیون فرهنگى یادآور شد: نظارت مستمر مجلس خبرگان رهبرى بر مسائل کشور و دیدگاه ها و سیاست هاى حکومتى و بررسى دقیق مسائل و تصمیم گیرى هاى مناسب آن و همچنین نظر خواهى این مجلس در مواقع ضرورى از محضر رهبر به جهت بهبود سیاسى، فرهنگى و اجرایى مطرح و پیگیرى مى شود.
این منتقد سیاسى به شیوه نظارتى و انعکاس فعالیت هاى مجلس خبرگان رهبرى اشاره کرد و تاکید داشت: شیوه نظارتى در مجلس خبرگان معمولا انجام مى شود و در جلسات خبرگان گزارشات مبسوطى ارائه مى شود که از سوى جراید و مطبوعات قبل از دستور کار خبرگان انعکاس مى یابد.
نگاه حکومت هاى سکولار ابزارى است
مجتبى شاکرى عضو شوراى مرکزى جمعیت ایثارگران خاطرنشان کرد: ما در خیلى از موارد با اندیشه سکولار در تعارض هستیم، نگاه سکولاریسم به هستى، عالم، باید و نبایدها، مردم و بسیارى از حوادث از نگاه دینى ما متفاوت است.
وى ادامه داد: در بحث حقوق مقایسه اى بین کشورها ملاحظه مى کنیم که آنها به نوعى دین را با دموکراسى متقاقض مى دانند و معتقدند که نمى توان هم بنده خدا و همه خلیفه او بود در اندیشه آنها کسى که در جایگاه امر و نهى قرار مى گیرد، نوعى قدرت و هیبت پیدا مى کند و قانون ملعبه دست او مى شود.
این فعال سیاسى توضیح داد: در دین ما حتى على (ع) مثل شهروندى عادى در معرض داورى و قضاوت قرار مى گیرد، در حالى که حتى مقامات معنوى قاضى از على پایین تر است، در مبانى همانند اقتصاد، عدالت، آزادى، حقوق بشر، انسان و نوع دوستى هر چند ظاهر الفاظ مشترک است ولى به محض ورود به معیارها و مصادیق اندیشه دینى و سکولار با هم متعارض هستند.
وى بیان داشت: متاسفانه برخى شخصیت هاى ما با ساده انگارى فکر مى کنند با تعامل و ارتباط با برخى کشورها که در ظاهر مفاهیم مشترک دارند، مى توانند وحدت نظر پیدا کنند، ولى این کار بیهوده است. نمى توان بدون ورود به مباحثى چون هستى شناسى، جهان شناسى، خلقت، جایگاه خداوند، مفاهیم وحى و اراده خداوند در اداره جامعه به وحدت نظر دست یافت.
این منتقد و تحلیل گر سیاسى ادامه داد: مثلا در بحث آزادى، دموکراسى غربى آزادى را در تجاوز مى بیند و این در تضاد مطلق با تفکر ما است.
شاکرى با اشاره به اهمیت مجلس خبرگان اظهار کرد: خبرگان لایه اى بین مردم و رهبرى است رکن اساسى قانون ما عنصر ولایت فقیه است که حتى برخى آن را به ستون فقرات قانون اساسى تعبیر مى کنند.
این فعال سیاسى ادامه داد: رهبرى، ولایت و همچنین وظایف، فتاوا و احکامى که رهبرى صادر مى کند تار و پود جامعه را در بر مى گیرد، براى اینکه این ساز و کار محکم و مطمئن باشد مجلس خبرگان طراحى شده است همچنین ما با عبرت از درس هاى غربت امامان خود، ساز و کار خبرگان را ایجاد کردیم.
وى بین کشف و یا انتخاب رهبرى تفاوتى قانل نشد و معتقد است که بعد از ایجاد حکومت، انتخاب، کشف را نیز در برمى گیرد.
شیوه تعیین رهبرى انتخابى است
حجت الاسلام موسى قربانى، عضو هیات رئیسه مجلس خاطرنشان کرد: مجلس خبرگان بالاترین مقام حکومتى جمهورى اسلامى را تعیین و بر عملکرد او نظارت مى کند که این خود نشانه جایگاه مهم این مجلس است.
وى در پاسخ به سوالى در زمینه جایگاه خبرگان در بحث انتخابى بودن یا انتصابى بودن رهبرى توضیح داد: روشن و واضح است که شیوه تعیین رهبرى انتخابى است، ولى بنا به دلایلى امکان انتخاب رهبرى به طور مستقیم از سوى مردم نیست.
عضو هیات رئیسه مجلس ادامه داد: نکته اول این است که وظیفه مهم خبرگان تعیین رهبرى در زمان فقدان رهبر است، اگر بنا بود از طریق انتخابات توسط مردم رهبرى انتخاب شود زمان بر مى شد و از سویى امکان تعیین رهبر قبل از فقدان رهبرى نیز نیست.
عضو کمیسیون قضایى- حقوقى مجلس اظهار کرد: از سویى دیگر با توجه به فضاى خاص انتخابات به مصلحت نیست که مردم براى تعیین بالاترین مقام حکومتى وارد بازى هاى انتخاباتى شوند همچنین باتوجه به مسئولیت سنگین رهبرى به نظر مى رسد احتمال اینکه کسى براى این مقام کاندیدا شود، ضعیف است.
نماینده قائنات بیان داشت: با تمام این اوصاف بهترین روش براى تعیین و نظارت بر رهبرى، انتخاب گروهى است که شایستگى و صلاحیت انتخاب رهبرى را داشته باشند.
حکومت دینى متکى بر اصل مترقى ولایت مطلقه فقیه است
فاطمه آلیا، نماینده مردم تهران در مجلس شوراى اسلامى گفت: حضور مجلس خبرگان براى تعیین رهبرى و نظارت بر کار رهبرى و تدبیر و تمهید در زمانى که رهبرى به هر دلیل نیاز به تغییر داشت ضرورى است.
وى ادامه داد: طبق قانون اساسى اعضاى مجلس خبرگان رهبرى از بین مجتهدین و صاحب نظران و کسانى که در موضوع تعیین رهبرى و نظارت بر رهبرى داراى بینش تفقه و تخصص هستند، انتخاب مى شوند که با توجه به ضرورت و جایگاه ولایت فقیه در نظام دینى، جایگاه و اهمیت مجلس خبرگان نیز مشخص مى گردد.
عضو کمیسیون فرهنگى مجلس اظهار داشت: اصولا در نظام دینى ما همه مسئولین با پشتوانه مردمى، مسئولیت مى گیرند یا مستقیم انتخاب مى شوند؛ مثل ریاست جمهورى و نمایندگان مجلس و یا مثل رهبرى با راى غیر مستقیم مردم انتخاب مى شوند بدین معنا که مردم نمایندگان خبرگان را انتخاب مى کنند و آنها رهبر را تعیین کرده و بر عملکرد رهبرى نظارت مى کنند.
آلیا بیان داشت: این شکل انتخاب از اول پیروزى انقلاب بوده و جا افتاده است در واقع میثاق ملى قانون اساسى است که شرایط تعیین رهبرى را به طور کامل بیان کرده است.
مجلس خبرگان نشانه مردمسالارى در نظام اسلامى است
محمد حسن قدیرى ابیانه مشاور رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام گفت: اختیارات مجلس خبرگان رهبرى، در مورد تعیین نظارت و احیانا عزل رهبرى مطلقه است و هیچ مجلسى در جهان از نظر اختیار عزل و نصب بالاترین مقام کشور چنین اختیاراتى را با این استحکام ندارد از این نظر این مجلس از جایگاه بالایى برخوردار است و قانون نیز همه اختیارات را در مورد این سه امر مهم به مجلس خبرگان داده است.
وى ادامه داد: مجلس خبرگان رهبرى یک مجلس تخصصى براى انجام یک گزینش تخصصى است؛ یکى از ویژگى هاى اصلى و پایه اى سمت رهبرى در نظام اسلامى، اجتهاد رهبر است. بنابراین کسانى که مى خواهند رهبر را انتخاب کنند باید این ویژگى مهم را خود داشته باشند و این حداقل شرط لازم براى عضویت در این مجلس مهم است.
مشاور رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام با اشاره به مکانیسم انتخاب رهبرى به شکل غیر مستقیم توسط مردم اظهار داشت: ایران تنها کشورى نیست که راس نظام آن از طریق یک مجلس منتخب مردم تعیین مى گردد، در ایتالیا و امریکا و کشورهاى دیگرى نیز رییس جمهور به طور غیرمستقیم انتخاب مى شود؛ در گزینش هاى تخصصى معمولا در کشورهاى جهان انتخاب با واسطه است.
قدیرى ابیانه در ادامه گفت: نکته مهمى که در ارتباط با مجلس خبرگان مطرح است اینکه: این مجلس هیچ مسئولیتى در تعیین سیاست هاى کلى نظام و مسائل روزمره ندارد و به همین دلیل مثل مجلس شوراى اسلامى و مجمع تشخیص مصلحت خبرساز نیست.
وى گفت: خبرگان رهبرى، در لحظه حادثه مهمترین و موثرترین تصمیم را در نظام اتخاذ مى کنند، در 27سال گذشته این مجلس یک تصمیم مهم گرفته و آن هم انتخاب رهبر در زمان ارتحال امام(ره) بود. این مجلس صرفا براى چنین هدفى ایجاد گردیده و همه اذعان دارند که این تصمیم، سرنوشت ساز ترین تصمیم در همه دستگاه هاى کشور است.
این تحلیل گر سیاسى با اشاره به شبهاتى که اغلب رسانه هاى گروهى بیگانه و برخى افراد فریب خورده در داخل به آن دامن مى زنند توضیح داد: گاهى گفته مى شود از آنجا که فقهاى شوراى نگهبان که نظارت بر انتخابات خبرگان رهبرى و گزینش داوطلبان را بر عهده دارند خود منتخب رهبرى هستند و از سویى مجلس خبرگان مسئول تعیین نظارت و عزل رهبرى است لذا شائبه امکان دخالت رهبرى براى تحت تاثیر قرار دادن خبرگان مطرح مى شود.
وى در پاسخ به این شبهات گفت: از آنجا که همه امور مجلس خبرگان رهبرى با خود آنها است، خود خواستار گزینش واجدین شرایط نامزدى مجلس خبرگان توسط فقهاى شوراى نگهبان شده اند، ضمن اینکه اکثریت اعضاى مجلس خبرگان و فقهاى شوراى نگهبان کسانى هستند که در زمان حضرت امام(ره) نیز همین مسئولیت ها را بر عهده داشتند.