کارت قرمز فرانسه به شیراک

ترجمه: خسرو طوسی
در حالی که ژاک شیراک روز چهاردهم ژوئیه، همزمان با سالگرد فتح زندان باستیل و روز ملی فرانسه از نیروهای ارتش در امتداد شانزه لیزه سان می دید، این نکته شاید برای او و تمامی حاضران در مراسم مشخص بود، اینکه امسال آخرین سال سان دیدن او از ارتش به عنوان رئیس جمهور فرانسه است. هرچند که این نکته سرباز 73 ساله همچنان از تردید خود برای شرکت یا شرکت نکردن در انتخابات ریاست جمهوری سال 2007 خبر می دهد، اما غیر ممکن بودن حضور دوباره و حتی در صورت حضور، پیروزی شیراک در انتخابات آینده، به وضوح غیرممکن است. هم اکنون دولت او در چالش مشروعیت سیاسی قرار دارد، نخست وزیرش رومینیک دوویلپن نامحبوب بوده و به بیان کلی فرانسویان احساس می کنند که دوران شیراک، دیگر سپری شده است. یکی از جالب ترین نشانه های "پایان دوران" شاید فینال جام جهانی بود که در آن زین الدین زیدان، کاپیتان فرانسه از زمین اخراج شد و ایتالیا جام را از آن خود کرد.
این شاید استعاره ای باشد برای حالت عمومی جامعه فرانسه، جامعه ای که اعضا چند نژادی تیم ملی آن در سال 1998، در دوره ای که کشور به سوی رونق گستره اقتصادی توام با افتخار میزبانی جام پیش می رفت، پیروزی در مسابقات را به تعبیر یک رویای ملی تبدیل کردند. این بار اما امیدهای فرانسویان توسط زیدان، این الجزایری تبار برخاسته از طبقات کارگر بر باد رفت، فردی که "دوگل"وار از بازنشستگی به درآمده بود تا رهبری را برعهده بگیرد، اما در پایان باز هم همچون ژنرال دوگل، کارت قرمز را از داور دریافت و زمین را ترک کرد، در حالی که فرانسویان را ناامید و بدون منجی پشت سر می گذاشت.
در عرصه سیاست نیز همچون فوتبال فرانسویان امروز به دنبال کسی هستند که فرانسه را از چالش های مختلف در پیش روی رهایی بخشد، چالش هایی که پس از 11 سال ریاست جمهوری ژاک شیراک و اثبات ناتوانی او در ایجاد یک رنسانس سیاسی، به شکل آزاردهنده ای مزمن گشته اند، شیراک با پشت سر گذاردن 41 سال فعالیت سیاسی، تنها سیاستمداری است که در تمامی دولت های جمهوری پنجم پس از دوگل حضور داشته، اما آمار محبوبیتش به عنوان رئیس جمهور براساس نظرسنجی های موسسه TNS، در پایین ترین سطح در بین روسای جمهور فرانسه، از 1972 تاکنون قرار دارد. فرانسویان در چنین فضایی است که از هم اکنون در هم پیچیدن طومار دوران شیراک را آغاز کرده اند و سمت و سوی مقالات روزنامه های مخالف کتاب های جدید شاید شاهدی باشد محکم برای این مدعا.
جدیدترین کتاب فرانس –اولیور ژیسبرت، کارنامه ای از 20 سال سابقه سیاسی شیراک تحت عنوان "تراژدی رئیس جمهور" ماه هاست که در صدر لیست پرفروش ترین ها قرار دارد، کتابی که در انتقاد بیرحمانه از شیراک، مطلقاً بی پرده عمل می کند. به عقیده نویسنده کتاب :"شیراک با بی خردی و عدم درک مشکلات، عملی کننده سیاست هایی بوده که در طول 20 سال گذشته، فرانسه را به سوی نابودی سوق داده است". یک مستند طنزآمیز دیگر در سینماها، دستاوردی مورد ادعای دولت شیراک را به تمسخر می گیرد و لوموند نیز حتی تا مرحله درخواست استعفای او پیش رفته است. او در سال 1995 با وعده هایی همچون کاهش مالیات ها، بهبود وضعیت بیکاری و بازسازی ساختارهای اقتصادی توانست در انتخابات پیروز شود، در عمل در همین سال ها بود که به تدریج فرانسه از جمع پنج قدرت برتر اقتصادی دنیا خارج شد.
میزان کل عرضه داخلی از 55 درصد به 66 درصد از تولین ناخالص ملی افزایش یافته و آمار بیکاری هیچ گاه پایین تر از 8 درصد نبوده است. در آغاز دوران ریاست جمهوری شیراک، فرانسه در تنگنای اعتصابات ضد رفورم درگیر بود و یک نخست وزیر نامحبوب، "آلن ژویه" امور را در دست داشت.
امروز در پایان این دوره، شهرهای فرانسه تظاهرات یک تا 3 میلیونی دانشجویان و معترضان را در مقابله با قانون کار، تجربه کرده اند و نخست وزیری حتی نامحبوب تر از ژوپه –دومینیک دو ویلپن- سعی در آرام کردن اوضاع دارد و جالب تر از همه رئیس جمهوری که سعی بر مطرح شدن اتحادیه اروپا به عنوان دیگر ابر قدرت جهان در کنار آمریکا بود، حتی نتوانست مدام کشور خود را به دادن رای مثبت به قانون اساسی اتحادیه اروپا ترغیب کند. تمامی این ناامیدی ها مطمئناً برای او تلخ است، مردی که در دوران نخست وزیری در سال های دهه 1980 توانسته بود با حذف مالیات بر ثروت سرمایه های فراری از فرانسه را دوباره به داخل جلب کند، در دوران ریاست جمهوری نهایتاً با اصلاحات مقطعی و محدود در زمینه تامین اجتماعی و خدمات درمانی بسنده کرد. سیاست های کاهش مالیات او نتوانسته در عمل پاسخگوی خواسته های عمومی باشد.
برای صحنه آرایی بهتر و حداقل تلاش برای جلب افکار مثبت عمومی، شیراک هفته گذشته بیشترین توان خود را بر تعامل دوستانه با تیم ملی فوتبال فرانسه متمرکز کرد. در ضیافت ناهاری که به افتخار فینالیست های فرانسه در کاخ الیزه برپا شده بود، شیراک اعلام کرد که "توانایی ما در قالب بهره گیری از تنوع نژادی جامعه به بهترین شکل ظهور می کند"، بیاناتی که از سوی دیگر دنباله ای است بر سیاست های ضدنژادپرستانه و تساهل پذیر او. شیراک اولین رئیس جمهور فرانسه بود که حاضر به پذیرش عذرخواهی از نقش دولت فرانسوی دست نشانده هیتلر موسوم به ویشی، در جریان آزار یهودیان شد و سال هاست که بر خلاف میل بسیاری از هموطنان و هم حزبی های خود، از عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا به منظور گسترش تنوع نژادی و فکری حمایت می کند. با این وجود واقعیت آشوب های گسترده ای که حومه های فقیرنشین فرانسه را در پاییز گذشته دربرگرفت، به وضوح انکار کننده این خیال شیرین است که فرانسه ماهیت چندنژادی خود را به راحتی پذیرفته وآن را درک می کند.
فرانسه در نهایت کشوری است که ژان ماری له پن، کاندیدای ریاست افراطی آن در سال 2002 به مرحله دوم انتخابات ریاست جمهوری آن راه یافت، همان شخصی که در مورد تیم ملی فوتبال فرانسه اعلام کرده: " ملت ما نمی تواند در میان این همه چهره رنگین پوست، هویت ملی خود را به آسانی تشخیص دهد".
شیراک هرچند مسلماً شانسی برای تداوم ریاست جمهوری ندارد، اما به انصاف باید گفت که ایجاد کننده درکی از تساهل نژادی در جامعه فرانسه بوده است.
با خروج او از صحنه و موفق نشدن احتمالی جایگزین او در جمع ککیت ها، نیکولای سارکوزی، گزینه متوجه شدن مردم فرانسه به راست افراطی، به رهبری له پن، مطرح خواهد شد و در این صورت است که باید در انتظار ناآرامی های بیشتر و این باره به وضوح نژادی، در جمهوری فرانسه باشیم.