ابوالقاسم قاسمزاده
امروز سهشنبه 29 فروردین، نشست مشهور 1+5 در مسکو تشکیل میشود. در این نشست پنج کشور عضو دائمی شورای امنیت سازمان ملل، آمریکا، روسیه، چین، انگلیس، فرانسه به اضافه آلمان درباره دو دستور جلسه تبادلنظر خواهند کرد. اول درباره دستور کار اجلاس سران هشت کشور صنعتی جهان، معروف به گروه هشت که در ماه آینده قرار است تشکیل گردد و بلحاظ خبری و مهمتر از آن بررسی نهایی نظرها درباره پرونده انرژی هستهای ایران که در پایان دو هفته آینده بار دیگر در شورای امنیت مورد بررسی و رسیدگی قرار خواهد گرفت.
مسئولین دولت آمریکا گفتهاند که اگر ایران به بیانیه صادر شده از سوی شورای امنیت که در آن ابتداء تعلیق ادامه فعالیت مراکز انرژی هستهای ایران خواسته شده است تا مذاکره با جمهوری اسلامی ایران صورت پذیرد، عمل نکند، آنها در جلسه هفته آینده شورای امنیت خواهان تصمیمگیری اعضاء براساس روال منشور 7 از این شورا خواهند شد که در آن ضمن موظف ساختن دولت جمهوری اسلامی ایران به انجام دستورالعملهای شورا، مواردی از تحریم علیه ایران را بکار خواهند گرفت. نشست گذشته شورا براساس منشور6 بود که منجر به صدور بیانیه در حد درخواست از ایران برای اقدام به تعلیق بوده است.
آمریکائیها دو موضع سیاسی خود را برای نشست مسکو، آشکارا بیان کردهاند، اوّل، تصمیمگیری در آینده شورا براساس بند 7 منشور که فضای اقدامهای بازدارنده از تحریم تا نظامی را باز میکند و دوم شروع به اجرای مواردی از تحریم از جمله بلوکه کردن داراییهای جمهوری اسلامی ایران در بانکهای بینالمللی و دیگری ممانعت از سفرهای رسمی مسئولین دولت جمهوری اسلامی به کشورها است.
سفر آقای البرادعی به تهران و مذاکره با مسئولین فنی و سیاسی - آقازاده و لاریجانی - همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد. او که در پایان همین هفته میبایست گزارش خود را به شورای امنیت سازمان ملل ارائه دهد، در مصاحبه مطبوعاتی، سفر خود به تهران را مفید و مذاکرات را موفقیتآمیز خواند.
البرادعی درباره هدف سفرش به تهران گفت: ماموریت من بحث درباره سرعت بخشیدن به همکاری با آژانس است تا مسائل باقی مانده مربوط به ماهیت برنامه هستهای ایران حل شود. موضوع دیگر، درخواست شورای حکام بود که مورد حمایت شورای امنیت هم قرار گرفته است و آن اینکه اقدامات اعتمادساز از جمله تعلیق غنیسازی و فعالیتهای مرتبط با آن را انجام دهد. دبیر کل آژانس انرژی هستهای در پایان مذاکره خود با آقای لاریجانی گفت: انحرافی در برنامه هستهای ایران وجود نداشته، اما تصور فعالیتهای هستهای ایران هنوز مخدوش است و واضح نیست. او گفت:
من کسی هستم که پس از سه سال میگویم باید در موضعی باشیم که موضوعات باقی مانده حل شود. البرادعی سپس خبر از توافق برای گفتوگوی فشرده ظرف چند هفته آینده با هدف پیشروی درباره موضوع مهم و سخت پرونده انرژی هستهای ایران داد. در همین مصاحبه مطبوعاتی آقای لاریجانی دبیر شورای امنیت گفت: هر اقدامی باید جنبه عقلانی داشته باشد. وقتی ما با آژانس همکاری صمیمانه و نزدیک داریم و آقای البرادعی از ایران بازدید میکند و دوربینهای آژانس نیز به طور مستمر تاسیسات هستهای ما را نظارت میکنند، این پیشنهاد - تعلیق - قابل قبول نیست. باید پیشنهادی طرح شود که بتواند مساله هستهای ایران را حل کند و قاعدتاً باید این پیشنهاد به طور جامع ارائه گردد تا از مسیر آن بتوانیم به راهحلی برسیم. پس از این پاسخ آقای لاریجانی، آقای البرادعی گفت"باید این مطلب را اضافه کنم که این موضوعات احساسی نیستند و باید راه حل سیاسی پیدا کرد."
فعلاً، چشمها و گوشهای خبری به مسکو و نشست 1+5 دوخته شده است که در آن آمریکائیها هم میخواهند به تصمیمگیریهای شورای امنیت سرعت بخشند و هم اساس تصمیمگیری را از چهارچوب منشور 6 به منشور 7 برای دستورالعملهای موظف سوق دهند. مسکو و چین و حتی سه کشور اروپایی انگلیس، فرانسه و آلمان بسیار با احتیاط حرکت میکنند و تلاش دارند تا اولاً فضای سیاسی از سطح التهاب کنونی ملتهبتر نگردد و ثانیاً با مذاکرات فشرده راه حل سیاسی همهجانبه پیدا کنند. حساسیت اجلاس مسکو در این است که در فاصلهای کوتاه و نزدیک، هم شورای امنیت سازمان تشکیل خواهد شد و هم اجلاس سران هشت کشور صنعتی برقرار میشود، که گفتهاند از دستورهای اصلی جلسه آنها، بحث و گفتگوی سران هشت کشور، درباره ایران و پرونده انرژی هستهای است. در چنین فضای ابهامآلود سیاسی است که قیمت نفت هر روز بالا میرود و تا مرز 70 دلار رسیده و عملاً در بازار انرژی دنیا، نوعی آشفتگی و اضطراب فراگیر شده است.
نشست مسکو، نگاه پنج کشور از اعضاء دائمی شورای امنیت و آلمان را بازگو خواهد کرد. بنظر میرسد در این فاصله آنها بر محور انجام تعلیق از سوی ایران بار دیگر تأکید خواهند کرد، اگرچه بازگشایی تصمیمگیری براساس بندهای منشور 7 شورا نسبت به اقدامهای عملی را زمانپذیر خواهند کرد. آنچه که اغلب تحلیلگران سیاسی در مجامع سیاسی و رسانهای اتفاقنظر دارند، امید به یافتن راه حل سیاسی است و هنوز پایان روش حل سیاسی اختلافها را نمیبینند، این امید و ضعف یا قوت آن از پی نشست امروز در مسکو نشانههای خود را آشکار خواهد کرد.