مهدی مشفق
ششمین نشست سران کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای پس از 5 سال از زمان تشکیل این نهاد، روز پنجشنبه در مرکز تجاری و اقتصادی چین برگزار شد و سران کشورهای عضو 10 سند همکاری در زمینههای مختلف از جمله در زمینه امنیتی امضا کردند و بر ضرورت تقویت همکاریها در تمام سطوح تاکید کردند.
در نشست سال 2006، سران کشورهای عضو به بررسی دستاوردهای پنج سال گذشته پرداختند و بر مسئله همکاریهای آینده تکیه کردند و اندیشهها و دیدگاههایی را درباره مسائل مهم بینالمللی و منطقهای مبادله کردند.
بیانیه پنجمین سالگرد تاسیس سازمان همکاری شانگهای، بیانیه سران کشورهای عضو این سازمان و انتخاب دبیرکل جدید این سازمان از جمله اسنادی بود که از سوی روسای جمهوری این شش کشور امضا شد.
از نقاط مهم اجلاس ششم سران شانگهای حضور ایران در سطح رئیس جمهور بود که همین امر خشم سردمداران آمریکا را برانگیخت. وزارت امور خارجه آمریکا ادعا کرده بود که حضور ایران در نشست سازمان همکاریهای شانگهای نقض اهداف این سازمان است. این در حالی بود که کشورهای عضو و از جمله روسیه به طور جدی از حضور ایران در این اجلاس حمایت کرده بودند. و همین امر یعنی دعوت از ایران برای حضور در این اجلاس پیام چین و روسیه به آمریکا قلمداد شده است.
لذا با توجه به مناقشات هستهای اخیر میان ایران و غرب، حضور موفق ایران در این اجلاس تا حدود زیادی میتواند وزنه مذاکرات هستهای را به سود ایران سنگین کند. حمایت کشورهای مهم شرق از جمله چین، روسیه، پاکستان و هند از برنامههای صلحآمیز هستهای ایران که در جریان دیدارهای دوجانبه رئیس جمهور کشورمان با سران این کشورها مطرح شد، بابهای جدیدی برای ادامه روند مذاکرات فعلی ایران با کشورهای غربی ایجاد کرد که در بلند مدت به طور قطع نفع ایران خواهد بود.
لازم به ذکر است که سابقه پایهگذاری سازمان همکاری شانگهای به اجلاس سال 1996 سران کشورهای روسیه، تاجیکستان، قزاقستان و قرقیزستان در شانگهای برمیگردد که معاهدهای را برای «تعمیق اعتماد نظامی در مرزهای منطقه» امضاء کرده و نهادی موسوم به گروه پنج را تاسیس کردند. در حقیقت هدف اصلی و اولیه از شکلگیری این نهاد جلوگیری از گسترش ناتو به شرق بود که از سوی روسیه پیگیری میرشد.
همگرایی بسیار مستحکم ایران به سوی سازمان همکاری شانگهای، مانعی اساسی در مقابل آمریکا برای اجرای برنامه و نقشههای خود نسبت به ایران محسوب میشود. به همین علت، چین و روسیه میتوانند اقدامات خود در نزدیکی به ایران را نه از طریق تلاش برای تحت حمایت قرار دادن آن کشور بلکه از طریق تمایل برای حل بحران موجود از راههای سیاسی و دیپلماتیک توجیه نمایند.
ایران به خاطر داشتن ذخایر عظیم نفت و گاز جهان از یک سو و همچنین دسترسی به آبهای آزاد جهان از سوی دیگر دارای ظرفیتهای بالقوه فراوانی برای همکاری با کشورهای شرق میباشد. در این میان چین با توجه به رشد اقتصادی گستردهای که در پیش رو دارد، نیاز شدیدی به ذخایر گاز ایران دارد و به اعتقاد بسیاری از کارشناسان دعوت از ایران برای حضور در اجلاس شانگهای نیز در این راستا ارزیابی میشود.
همچنین مسائل و تحولات آسیای مرکزی در طول یکسال گذشته، مقابله با نفوذ روزافزون آمریکا در آسیای مرکزی، موضوع انقلابهای رنگی و پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه، مبارزه با تروریسم، جدایی طلبی و افراط گرایی از مهمترین مسائلی بودند که اهمیت نشست اخیر سران شانگهای را چند برابر میکرد.
موضوع توسعه و گسترش سازمان همکاری شانگهای نیز از دیگر مسائل مطرح شده در نشست وزیران امور خارجه بوده است. براساس برخی گزارشها، بلاروس و سریلانکا نیز خواستار عضویت در سازمان (به عنوان اعضای ناظر) بوده و پاکستان نیز درخواست خود را برای عضویت دائم در آن ارائه نموده است. اوکراین نیز نیم نگاهی به فعالیتهای سازمان همکاری شانگهای داشته و امیدوار است به عنوان یک بازیگر به آسیای مرکزی بازگردد.
مجموع این رویدادها نشان دهنده گسترش روز افزون این سازمان میباشد که حضور ایران به عنوان یک کشور مقتدر و مستقل که در قالب همکاریهای استراتژیک صورت میگیرد میتواند علاوه بر تضمین امنیت ایران، زمینه رشد و توسعه اقتصادی کشورهای عضو را فراهم آورد.