سام قطاس
مترجم: مجتبی صادقیان
حزبالله لبنان این روزها در کمال صبر و حوصله و با راهبردی نرم، توان و شانس خود را برای پیروزی در انتخابات پارلمانی لبنان در 7 ژوئن افزایش میدهد. این گروه شیعی که در حال حاضر و در مقایسه با سالهای گذشته توانمندیهای سیاسی و نظامی مناسبی در سطح لبنان پیدا کرده، به همراه متحدانش بخت مناسبی برای پیروزی در انتخابات دارند.
پیروزی حزبالله در انتخابات آتی لبنان در حکم یک خانهتکانی بزرگ برای یکی از شکنندهترین کشورهای خاورمیانه خواهد بود و در صورت وقوع این پیروزی، ائتلافی از مخالفان دولت غربگرای لبنان به رهبری مقاومت اسلامی قدرت را بهدست گرفته و علاوه بر تغییرات گسترده در وضعیت داخلی لبنان، راه نفوذ و اثر گذاری دو قدرت مهم منطقه یعنی ایران و سوریه را در این کشور تسهیل میکند. آمریکا و اسرائیل همواره حزبالله را سازمانی تروریست و خرابکار معرفی کردهاند و بزرگترین هراس آنها نیز این است که پیروزی این گروه و متحدانش به افزایش نفوذ و قدرت ایران و سوریه در لبنان بینجامد. سفیر آمریکا در بیروت از وقتی متوجه رشد پرشتاب محبوبیت حزبالله در لبنان و افزایش احتمال پیروزی این جنبش در انتخابات شده، در محافل مختلف شدیدا نگرانی خود و کشورش را ابراز کرده و مخالفان حزبالله نیز از اینکه در صورت پیروزی این جنبش لبنان پایگاه غربی خود را از دست میدهد و کمکهای میلیونی واشنگتن دیگر به جیب آنها سرازیر نمیشود بشدت نگرانند. حزبالله که همواره اهداف و اندیشههای خود را معنوی و در راستای وحدت ملی لبنان عنوان کرده، در انتخابات پیش رو با اتخاذ موضعی نرم و منعطف این حس را در ذهن لبنانیها ایجاد کرده که پیروزی این جریان هیچ زیان و آسیبی به دیگر احزاب و جریانهای سیاسی این کشور وارد نخواهد آورد. این استراتژی محبوبیت حزبالله را در لبنان افزایش داده، چرا که جایگاه ملیگرایانه مقاومت را در افکار عمومی تقویت میکند. سیدحسن نصرالله رهبر حزبالله در نطقهای اخیر خود پیرامون راهبرد مقاومت در انتخابات این وعده را داده که حزبالله در صورت پیروزی از دیگر جریانها برای تشکیل دولت وحدت ملی برای تقویت ثبات لبنان دعوت به عمل خواهد آورد. شیخ نعیم قاسم، معاون او نیز در ماههای گذشته بارها و بارها با غربیها اتمام حجت کرده و با حتمی خواندن پیروزی حزبالله میگوید، غربیها راهی جز پذیرفتن جایگاه حزبالله در اوضاع فعلی لبنان ندارند. نعیم قاسم با استناد به تحرکات اخیر برخی دیپلماتهای خارجی مقیم لبنان و تلاش آنها برای نزدیکی به حزبالله، از گشوده شدن فصلی تازه در روابط غرب با حزبالله سخن میگوید. انگلستان در موضعگیریهای جدید خود نسبت به این جریان تجدیدنظر کرده و تلاش میکند با شاخه سیاسی حزبالله گفتوگو کند. اخیرا نیز یکی از نمایندگان کنونی حزبالله در پارلمان لبنان برای مذاکره با مقامات انگلیسی به لندن سفر کرد.
به نظر میرسد رویکرد حزبالله در مساله تعامل با غرب با همتایش در فلسطین یعنی حماس کاملا متفاوت است. هر دو جریان در محدوده جغرافیایی خود محبوبیت فراوانی دارند و این محبوبیت پیروزی آنها را در انتخابات و دیگر عرصههای سیاسی تضمین میکند، اما حزبالله میخواهد علاوه بر این پایگاه داخلی، جای پای خود را در معادلات بینالملل نیز باز کند؛ کاری که حماس یا فرصت آن را پیدا نکرد یا نتوانست آن را اجرا کند و بهرغم پیروزی در انتخابات داخلی فلسطین در سال 2006، از سوی غرب در انزوا قرار گرفت و با محاصره طاقتفرسای اسرائیل دست و پنجه نرم کرد تا نهایت پایش به جنگ غزه باز شد. البته وضعیت کنونی این دو جنبش با هم متفاوت است و حزبالله جایگاه رفیعتری دارد. پس به طور حتم پیروزی حزبالله اثرات فراوانی در خارج از لبنان خواهد داشت و غربیها نیز این خطر را درک کردهاند. اما با همه تلاش خود برای نزدیک شدن به این جریان میدانند که پیروزی حزبالله به معنای کوتاه شدن رسمی دست آمریکا و اسرائیل از لبنان است و این دو کشور دیگر اهرمی برای فشار به حزبالله در مساله پذیرفتن خلعسلاح در اختیار نخواهند داشت؛ سلاحی که هدف اصلی آن نابودی اسرائیل عنوان میشود و در تابستان 2006 نیز با تمام توان از آن در جنگ با اسرائیل استفاده شد. نگرانی دیگر اسرائیل این است که ایران و سوریه میتوانند لبنان را نیز به جمع خود اضافه کنند و این شکست بزرگی برای غرب محسوب خواهد شد. تا به حال حزبالله در سکوت و آرامش کامل فعالیتهای انتخاباتی خود را انجام داده و کمتر تجمع و تحصنی از سوی این جریان در بیروت و دیگر شهرهای لبنان ترتیب داده شده است. 11 نامزد حزبالله در انتخابات آتی به برگزاری جلسات و نشستهای انتخاباتی در روستاهای شیعهنشین بسنده و برنامههای انتخاباتی خود را برای ریشهکن کردن فساد و بهبود عملکرد دولت در سکوت رسانهای برای مردم این مناطق تشریح میکنند، چرا که اصولا پایگاه این جنبش در همین مناطق شیعهنشین است. در مقابل رهبران جریان طرفدار آمریکا که اکثریت فعلی پارلمان را در اختیار دارند از آغاز سال جاری میلادی و از ماه فوریه تا به حال سه اجتماع بزرگ مردمی را با حضور هزاران نفر از طرفداران خود در بیروت ترتیب دادهاند و در انعکاس رسانهای آن تمام تلاش خود را به کار بستهاند.
سیدحسن نصرالله با هوشمندی کامل در سخنرانیهای خود از مضرات تسلط کامل یک جریان بر ساختار سیاسی متنوع لبنان سخن میگوید و بروز نزاع سیاسی را میان دو جریان طرفدار غرب و سوریه به ضرر لبنان میخواند؛ جریانی که میتواند داستان جنگ داخلی لبنان را تکرار و این کشور مهم منطقه را باز هم اسیر گرداب حوادث متعدد سیاسی کند. نصرالله در یکی از سخنرانیهای اخیر خود گفت:«در نظام فرقهگرای فعلی، به نفع لبنان و ثبات این کشور است که گروههای سیاسی در نهایت تعامل و درک متقابل برای پیشبرد امور در این کشور با هم همکاری کنند». در نظام سیاسی بسیار پیچیده لبنان، هیچ جریانی به تنهایی نمیتواند اوضاع کشور را کنترل کند. پارلمان این کشور از 128 نماینده تشکیل شده و باید به لحاظ تعداد اعضا به طور کاملا مساوی میان مسیحیان و مسلمانان تقسیم شود. این دو جریان دینی در دل خود به جریانها و شاخههای دیگری تقسیم میشوند؛ مسیحیان باید از میان کاتولیکها و ارتدکسها به طور مساوی انتخاب شوند و مسلمانان نیز باید نظر شیعه، سنی، دروزی و علوی را جلب کنند. علاوه بر این، بر مبنای قانون اساسی نخستوزیر باید از اهل سنت باشد به همین دلیل اگر حزبالله پیروز شود باید با اهل تسنن ائتلاف کند. به لحاظ جمعیتی نیز کشور لبنان با جمعیتی بالغ بر چهار میلیون نفر تقریبا در حالتی برابر میان سنیها، شیعیان و مسیحیان تقسیم شده و اقلیتی نیز از دیگر فرقهها در این کشور زندگی میکنند. البته هنوز از رقم دقیق جمعیت مسیحیان و مسلمانان لبنان اطلاعی در دست نیست چرا که سرشماری در هر حالت و با هر هدفی میتواند به لحاظ سیاسی اقدامی کاملا خطرناک و مخاطرهآمیز باشد و آخرین سرشماری در تاریخ لبنان نیز در سال 1932 به انجام رسیده است.
طرفداران آمریکا یعنی جریان 14 مارس که جریانی است متشکل از اهل تسنن و اقلیتی از مسیحیان، در حال حاضر 70 کرسی از پارلمان 128 عضوی لبنان را در اختیار دارند و کوچکترین تغییری میتواند ترکیب اکثریت را در این پارلمان بر هم بزند. حزبالله 10 نامزد را برای انتخابات آتی لبنان معرفی کرده است یعنی یک نفر کمتر از تعداد فعلی کرسیهای این جنبش در پارلمان لبنان که البته این یک کرسی را نیز حزبالله به متحدان خود واگذار کرده است. تمام 10 نامزد حزبالله بر مبنای برآوردهای موجود و با احتساب محبوبیت چشمگیر این جریان در میان شیعیان در انتخابات آتی پیروز خواهند شد. حزبالله در کنار متحدان فعلیاش یعنی جریان طرفدار سوریه و تعدادی از احزاب مسیحی در حال حاضر 58 کرسی پارلمان را در اختیار دارند. در انتخابات پیشرو 60 کرسی از مجموع 128 کرسی پارلمان وضعیت مبهمی دارد یعنی 30 کرسی از هر طرف و گرایش این نامزدها به سوی هر کدام از این دو جریان معادله را دگرگون خواهد کرد. ناظران سیاسی و آشنایان به مسائل سیاسی لبنان معتقدند ائتلاف حزبالله در شرایط فعلی به دلیل وضعیت خاص مناطق کوچک اخذ رای که از سال 2005 به وجود آمدهاند و طرفداری آنها از نامزدهای این ائتلاف شانس بیشتری برای تغییر موازنه و پیروزی در انتخابات خواهد داشت.
در لبنان به دلیل همان وضعیت خاص سیستم سیاسی و بافت جمعیتی هیچ نظرسنجی قابل اتکایی پیش از انتخابات وجود ندارد و عملا نمیتوان مانند غرب با توجه به نتایج موسسههای افکارسنجی نتیجه انتخابات را حدس زد. سعد حریری، میلیاردر سنی و رهبر جریان متمایل به آمریکا، با علم به برتری احتمالی حزبالله در انتخابات هشدار داده که پیروزی این جریان در انتخابات میتواند لبنان را وارد دوران دشواری به لحاظ اقتصادی کند چرا که عملا دیگر از کمکهای آمریکا خبری نخواهد بود. میشل سیسون، سفیر آمریکا نیز اخیرا در مصاحبهای با سایت خبری نهار نت، هشدار داده که روابط واشنگتن و بیروت و میزان کمکهای مالی آتی آمریکا به لبنان تا حدود زیادی به نتایج انتخابات آتی در این کشور و مواضع دولت بعدی لبنان بستگی خواهد داشت. آمریکا از سال 2006 بیش از یک میلیارد دلار را به لبنان اختصاص داده که 410 میلیون دلار از این رقم به بهبود شرایط ارتش این کشور اختصاص داشته است.
پیروزی جریان متمایل به سوریه در انتخابات آتی لبنان هیچ معنایی ندارد مگر تسلط حزبالله بر اوضاع سیاسی این کشور، و این یعنی افزایش قدرت شیعیان که جمعیت آنها در لبنان هر روز در حال افزایش است. البته حزبالله نیز وعده داده که در صورت پیروزی، فضای فرقهگرایانه را از صحن مجلس لبنان پاک کند. پیروزی حزبالله در انتخابات یک پیام مهم دیگر نیز خواهد داشت؛ حزبالله میتواند با مسلط شدن بر اوضاع لبنان مبارزه خود را با سیاستهای آمریکا در خاورمیانه و حمایتهای بیدریغ آن از اسرائیل به عنوان دشمن اصلی لبنان و اعراب تشدید کند.