* سردار، با توجه به حضور شما در فعالیت هاى مبارزاتى دوران انقلاب، میزان تاثیر کتاب بر پیروزى انقلاب را چگونه ارزیابى مى کنید؟ در آن دوران، چه کتاب هایى مورد توجه گروه هاى مبارز قرار داشتند؟
** آشنایى من با کتاب و کتاب خوانى، از دوره دبیرستان شروع شد. تقریباً هفته اى نبود که یک عنوان کتاب نخوانم. آن دوران در دبیرستان نشاط اصفهان مشغول تحصیل بودم. علاقه مندى من به کتاب، با ورود به دانشگاه تبریز براى تحصیل در رشته زمین شناسى، در سال ۱۳۵۰ و شدت گرفتن مبارزات دانشجویى علیه رژیم شاه در این دانشگاه، طى سال هاى ۵۰ تا ۵۴ ادامه یافت.
در آن دوران، محور اعتصابات دانشجویى به دست نیروهاى مذهبى در دانشگاه تبریز افتاد و کتاب هاى انقلابى شهید مرتضى مطهرى و آثار دکتر على شریعتى در میان دانشجویان مورد استقبال قرار مى گرفتند.
* انتشار کتاب هاى دکتر شریعتى و شهید مطهرى در زمان اوج انقلاب ممنوع بوده. این آثار را چگونه تهیه مى کردید؟
** انتشار این آثار ممنوع نبود و کتاب هاى دکتر شریعتى، توسط حسینیه ارشاد منتشر مى شدند. تقریباً تمام کتاب هاى دکتر شریعتى را خوانده ام. با این حال، بیشتر تحت تاثیر تفکرات شهید مطهرى و شهید بهشتى بودیم و از ایشان پیروى مى کردیم. البته آثار دکتر شریعتى روحیه مبارزه را در دانشجویان ایجاد مى کرد.
آثار آیت الله مطهرى و دکتر شریعتى، در سال هاى ۵۰ تا ۵۶ در روحیات دانشجویان مبارز و شکل گیرى مبارزات مبتنى بر ایدئولوژى اسلامى تاثیر داشتند. نتیجه این مطالعات، باعث پیوند ما با افکار و اندیشه امام خمینى(ره) در زمینه حکومت اسلامى شد. ایشان، کتابى با همین عنوان تدوین کرده بودند که در آن دوران ممنوع بود و صاحب آن کتاب، حداقل ۶ ماه به زندان مى افتاد.
* حضور شما در جبهه ها، از چه زمانى آغاز شد؟
** قبل از حضور در جبهه هاى جنوب کشور، در کردستان با گروه هاى ضد انقلاب مبارزه مى کردیم. آن دوران، فرمانده عملیات سپاه استان اصفهان و یکى از بنیان گذاران سپاه پاسداران در این شهر بودم. آزادسازى شهرهاى سنندج، دیوان دره، سقز، بانه، مریوان و سردشت که در آن دوران در اختیار ضدانقلاب بود و دولت جمهورى اسلامى، حاکمیتى بر آن ها نداشت، ۶ ماه به طول انجامید.
پس از خروج این شهرها از تسلط ضد انقلاب و انتصاب استاندار کردستان و فرمانداران شهرستان ها توسط دولت جمهورى اسلامى ایران، در کردستان بودم که جنگ آغاز شد.
* در زمان ۸ سال دفاع مقدس، کتاب هایى درباره این دوران منتشر شد. آیا بر مطالب منعکس شده در این آثار، نظارت خاصى وجود داشت؟
** شخصى با نام آقاى محمدزاده، مسؤول دفتر سیاسى سابق سپاه پاسداران بود و وظیفه کنترل این کتاب ها را برعهده داشت. البته مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه، عمده این کتاب ها را منتشر مى کرد. به نظر من، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ یکى از مهم تر ین مراکز مستندسازى دفاع مقدس است. چون در زمان جنگ و در کنار هر فرمانده لشکر و قرارگاه هاى عمده، افرادى با نام «راوى»، همراه با ضبط و دفترچه حضور داشتند و تمام مسائل جنگ را یادداشت و نقشه هاى جنگى را ثبت و ذخیره مى کردند.
همه این راویان، پاسدار و به نوعى خبرنگار جنگ بودند. البته خبرنگارى که باید در خط مقدم جبهه و با وجود درگیرى هاى سخت، مکالمات بى سیم ها را ضبط مى کرد! این راویان، چندین هزار ساعت نوار زنده از صداى فرماندهان شهید، مثل شهید همت و زین الدین را ضبط کردند که در حال حاضر، به صورت لوح فشرده وجود دارند. متن این نوارها در قالب چند کتاب مستند مثل «روزشمار جنگ ایران و عراق» و «اطلس جنگ» توسط مرکز مطالعات منتشر شده که از نظر علمى قابل اطمینانند. همچنین بیش از ۱۰۰ عنوان کتاب درباره عملیات هاى دفاع مقدس، به همت این مرکز تدوین شده است. این مرکز، در حال حاضر با مسؤولیت دکتر حسین اردستانى فعال است.
* آیا تاثیرگذارى کتاب بر دفاع مقدس، به اندازه انقلاب بوده است، یعنى در دوران جنگ تحمیلى و براى جنگیدن، از کتاب هاى نظامى بهره بردارى مى کردید؟
** نیروهاى نظامى در دوران جنگ، فرصت کمترى براى مطالعه داشتند. ما جنگیدن را از روى کتاب یاد نگرفتیم. جنگیدن را در صحنه نبرد یاد گرفتیم. اما خودم در سنگرم بیش از ۴۰ عنوان کتاب داشتم که حتماً شب ها به مطالعه آن ها مى پرداختم.
کتاب هاى آیت الله سید هاشم رسولى محلاتى درباره زندگى پیامبر و معصومین، نهج البلاغه، آثار علامه محمدتقى جعفرى و کتاب «تاریخ جنگ هاى اسلام» با عنوان «مغازى»، برخى از این کتاب ها بودند. تعدادى از آن کتاب ها را هنوز در منزل نگه داشته ام.
* کتاب هاى ادبى و خاطرات جنگ را هم مى خوانید؟
** کتاب هاى منتشر شده توسط سپاه محمدرسول الله(ص) با عناوین «همپاى صاعقه» و «ضربت متقابل» و آثار احمد دهقان، جزو آثار قابل توجه حوزه دفاع مقدس هستند. البته یکى از خواهران پرستار دوران جنگ، خاطرات خود را از حضور در سنندج، در قالب کتاب کوچکى نوشته که آن هم اثرى خواندنى است. خانم ها بر خلاف آقایان، از ریزبینى خاصى برخوردارند و دقت بیشترى دارند. به همین دلیل، کتاب هاى خوبى هم در زمینه جنگ نوشته اند. البته من براى مطالعه کتاب هاى ترجمه شده و علمى این حوزه، تمایل بیشترى دارم.
* به نظر شما طولانى بودن جنگ تحمیلى، بر این گرایش تاثیرى ندارد؟
** بله. ایران در طول جنگ تحمیلى، خسارت انسانى زیادى دید. ۲۰۰هزار شهید و ۳۲۰هزار جانباز، جزو این خسارت انسانى محسوب مى شوند. از میان این تعداد شهید، حدود ۳هزار نفر دانشجو، ۳۶هزار نفر دانش آموز و بیش از ۲هزار نفر طلبه بودند. کشور ما از نظر اقتصادى نیز لطمه هاى سنگینى متحمل شد. خرابى شهرها، زیرساخت هاى نفتى ایران مثل پالایشگاه هاى خارک و آبادان و نیروگاه هاى برقى، قسمتى از این لطمه مالى را شامل مى شوند. اما سرانجام، جنگ با پیروزى کامل ایران به اتمام رسید.
* به نظر شما، راهکار مناسب براى ماندگارسازى فرهنگ و تاریخ دفاع مقدس چیست؟
** تعامل، همکارى و هم افزایى بین مراکز مطالعاتى، تحقیقاتى و تالیفى نیروهاى مسلح، براى جلوگیرى از خنثى کردن یکدیگر، ساماندهى مناسب اسناد و مدارک مربوط به دفاع مقدس و تشکیل بانک اطلاعاتى یا مرکز اسناد دفاع مقدس، تاسیس مراکز توانمند و تخصصى براى آموزش و تربیت علاقه مندان به تحقیق در حوزه جنگ و دفاع مقدس مثل راویان فتح در کاروان هاى راهیان نور، ادامه آموزش درس دو واحدى «آشنایى با مبانى دفاع مقدس» در سطوح مختلف دانشگاهى با هدف زنده کردن تفکر و اندیشه دفاع همه جانبه در جوانان، تسریع در خاطره نگارى و تاریخ نگارى رزمندگان، همراه با صداقت و واقعیات دفاع مقدس و بهره گیرى از تکنولوژى و ابزارهاى نوین در حوزه نشر کتاب هاى دفاع مقدس مانند؛ راه اندازى پایگاه هاى اطلاع رسانى، تولید لوح هاى فشرده و استفاده از رسانه ملى، بر ماندگارسازى فرهنگ و تاریخ دفاع مقدس موثرند.
* چرا بعضى عدم موفقیت هاى ایران در جنگ تحمیلى، در کتاب هاى این حوزه منعکس نمى شوند؟ آیا این حرکت، در آسیب شناسى نظامى ایران موثر نیست؟
** این سوال درستى است. کالبدشکافى عملیات هاى دوران دفاع مقدس، توسط مراکز مطالعاتى و دانشگاهى لازم است، ولى بررسى آن ها به طور عام درست نیست. این عملیات ها و قوت ها و ضعف هاى آن ها، باید توسط مراکز علمى مانند دوره عالى جنگ سپاه یا دوره فرماندهى و ستاد، بررسى و از نتیجه آن ها در آمادگى براى جنگ هاى آینده استفاده شود.
* بر اساس اطلاعات موجود، کشور عراق تمایلى براى انتشار کتاب درباره دوران جنگ با ایران ندارد. اما قطعاً اسنادى مرتبط با این جنگ در اختیار دارد که براى تکمیل اسناد ایران، لازمند. آیا براى دستیابى به این اسناد، رایزنى خاصى بین کشور ایران و عراق صورت گرفته است؟
** بله. بعد از سقوط صدام، مقدار زیادى مدارک و اسناد از سازمان هاى نظامى ارتش عراق را به ایران آورده ایم. مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ اکنون، مشغول ترجمه این اسناد است و آن ها را به عنوان اسناد عراقى ها منتشر خواهد کرد. این اسناد شامل، چگونگى حمله عراق و دفاع ایران در عملیات هاى مختلف است.
* اگر محققى خارج از سازمان سپاه، قصد تدوین کتابى درباره دفاع مقدس را داشته باشد، آیا سپاه، اسناد مورد نیاز را در اختیار او قرار مى دهد؟
** مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، قطعا با این محققان همکارى خواهد کرد و به جز اسناد طبقه بندى شده، اسناد آشکار را به آن ها ارائه خواهد داد.
* درباره موضوع کتاب جدیدتان با عنوان «وحدت جهان اسلام» که به تازگى منتشرشده، توضیح دهید.
** کتاب «وحدت جهان اسلام؛ چشم انداز آینده»، که توسط انتشارات شکیب به چاپ رسیده، حاصل تدریس دو ساله دو درس با عناوین «ژئوپلتیک جهان اسلام» در مقطع دکترا در دانشگاه امام حسین(ع) و «جغرافیاى سیاسى جهان اسلام» در مقطع کارشناسى ارشد دانشگاه شهید بهشتى است. چگونگى ایجاد هم گرایى جهان اسلام، از نظر فرهنگى، سیاسى، اقتصادى و مسائل امنیتى و دفاعى و عوامل موثر در ایجاد واگرایى مثل نفوذ قدرت هاى بیگانه بر کشورهاى عربى و تنوع نظام هاى سیاسى، در این کتاب بررسى شده اند. به نظر من، براى ایجاد هم گرایى بین کشورهاى جهان اسلام، وجود یک یا چند رهبر و دولت قدرتمند و وجود سازمان ها یا نهادهاى فراگیر مانند سازمان کنفرانس اسلامى، الزامى اند. در فصل پایانى کتاب «وحدت جهان اسلام» نیز به بررسى و آینده پژوهى چشم انداز جهان اسلام پرداخته ام.