*الف - آیا رکود اقتصاد جهانی از رشد حباب گونه بخش مسکن و ارائه بی رویهء ارایهء وام مسکن در آمریکا آغاز شد یا علت دیگری هم داشت؟
**دکتر صالحی: رکود اقتصاد جهانی ریشه های متعددی دارد که تسهیل بی رویهء ارایهء وام مسکن در آمریکا یکی از آنهاست. در کنار این تسهیل بسیاری از مقررات مربوط به شرکت های مالی هم یا لغو شد و یا ملغا تلقی شد. در ضمن، بانک مرکزی آمریکا (فدرال رزرو) هم نرخ بهره را در حد بسیار پایینی نگهداشت تا به روند رشد اقتصادی آمریکا کمک کند. از طرف دیگر، بسیاری از کشورها، به خصوص در جهان سوم، منجمله کشورهای صادر کننده نفت، کوشش می کردند که بخش بزرگی از درآمد های خارجی شان را پس انداز کنند تا دچار مشکلات موازنه پرداخت های خارجی نشوند. مجموعهء این عوامل باعث شد که وام فراوان و ارزان باشد و اعتبار برای خرید خانه هایی فراهم شود که بعید بود بتوانند ارزششان رابیش از مدت کوتاهی نگهدارند. وجود چینن اعتباری به نوبهء خود قیمت خانه ها را مرتب بالا می برد و بنظر می رسید مشکلی برای بازپرداخت وام های مسکن نخواهد بود. این روند ادامه داشت تا اینکه تقاضای کل در آمریکا از ظرفیت تولید پیشی گرفت و آثار تورم ظاهر شد. وقتی بانک مرکزی آمریکا برای مبارزه با تورم نرخ بهره را بالا برد، تقاضا برای خرید خانه پایین آمد وقیمت ها رو به کاهش گذاشت. و این آغاز بحران مالی و رکود اقتصادی حاضر بو
*الف – به نظر شما مهمترین عامل موثر در ایجاد این بحران چه بوده است؟
**دکتر صالحی: اگر بخواهیم یک عامل نهایی را برای بحران حاضر ذکر کنیم، به نظر من باید روی عامل ایدئولوژی انگشت گذاشت. در طول چند دههء گذشته در بسیاری محافل سیاست گذاری و آکادمیک این فکر باب شده بود که باید بازار را کاملا آزاد گذاشت تا بیشترین نوآوری و بهینه ترین تولید پدید آید. این فکر البته نکتهء درستی دربر دارد و بازار واقعا می تواند نقش مهمی در رشد اقتصادی بازی می کند. ولی این حکم همیشه و در همه جا صادق نیست و بازار بدون یکسری نهاد ها و بدون تنظیم مناسب نمی تواند درست کار کند. این به خصوص در مورد بازارهای مالی و بازار کار صادق است. در واقع در مودر بعضی کالاها مثل دارو، بازار بدون مقررات مناسب به هیچوجه درست کار نمی کند. ولی متاسفانه، ایدئولوژی حاکم باعث شده بود که اعتقاد کوری به بازار ایجاد شود و به شرکت های مالی فرصتی داده شود که امکان و انگیزه برای کارهایی داشته باشند که بوضوح می توانست می توانست برای کل سیستم بحرانزا باش
*الف - آیا اقتصاددانان آمریکایی و فدرال رزرو چنین رکودی را پیشبینی نمیکردند و غافلگیر شدند؟
**دکتر صالحی: بله، ایدئولوژی حاکم، به اقتصاددانان فدرال رزرو هم سرایت کرده بود و آنها هم فکر می کردند که انشالله گربه است.
*الف - ورشکستگی برخی بنگاههای بزرگ خودروسازی و بانکهای آمریکایی چقدر صحت و واقعیت دارد؟
**دکتر صالحی: یک واقعیت است.
*الف - اصولا در اقتصاد آمریکا ورشکستگی بنگاهها چه مفهوم و اثراتی برای خود بنگاه، شریکان ، کارکنان و ذینفعانش دارد؟
**دکتر صالحی: در اقتصاد آمریکا، بسته به شرایط، ورشکستگی بنگاهها مفاهیم متفاوتی دارد. ورشکستگی می تواند منجر به بسته شدن بنگاه، از بین رفتن سرمایه صاحبان بنگاه، و بیکار شدن کلیهء کارکنان آن باشد. در این شرایط، آنچه ابزارو املاک از بنگاه باقی مانده به فروش می رسد و بین طلبکاران بنگاه بر حسب میزان و نوع قرض تقسیم می شود. این نوع ورشکستگی وقتی اتفاق می افتد که قرض بنگاه بسیار بیشتر از ارزش ابزارو املاک آن است و امیدی به سودآور شدن بنگاه نیست. اگر امیدی به بهبود وضع بنگاه باشد، دادگاه می تواند طلبکاران را مجبور کند که صبر کنند و به بنگاه اجازه دهند که با اصلاحات لازم به کارش ادامه دهد. در این موارد، بنگاه ممکن است مجبور باشد مدیریت جدیدی به پذیرد ویک سری شروط دیگر را قبول کن
*الف - کارگرانی که معلق یا بیکار میشوند، از نظر تامین معاش با مشکلی روبرو نمیشوند؟ چه حمایتهای دولتی و اجتماعی از شاغلان بیکار شده یا جویندگان کار وجود دارد؟
**دکتر صالحی: در آمریکا، کارگرانی که معلق یا بیکار میشوند تا مدتی از بیمهء بیکاری استفاده می کنند. تعدادی ادارات دولتی، نهادهای اجتماعی و بنگاه های خصوصی به بیکاران و جویندگان کار کمک کنند تا کار مناسب پیدا کنند.
*الف - کارگران معلق یا بیکار شده از نظر تامین هزینههای درمان، اقساطی که به عهده دارند، اجاره منزل و دیگر هزینههای جاری قابل پیشبینی یا غیرقابل پیشبینی، دچار مشکل میشوند یا خیر؟
**دکتر صالحی: بله، بعضی ها از نظر تامین اینگونه هزینهها دچار مشکل میشوند. البته برای اکثر این نوع هزینه ها می شود از قبل بیمه مناسب خرید تا مشکل ایجاد نشود.
*الف - این که گفته میشود اقتصاد آمریکا نسبت به اروپا به بیکاران و بیماران و فقرا بیرحم است چقدر صحت دارد؟ زندگی و تامین اجتماعی یک کارگر یقه آبی یا سفید اخراج شده در اروپا و آمریکا چه تفاوتهایی میکند؟
**دکتر صالحی: نسبت به اروپا میزان حمایت دولت در آمریکا از بیکاران و بیماران و فقرا کمتر است. ولی این را نمی توان براحتی بیرحمی خواند چون سیستم آمریکا بیکاری را خیلی پایین تر نگه میدارد و در دراز مدت فرصت های رشد اقتصادی بیشتری ایجاد می کن
*الف - این که در برخی رسانه ها میگویند برخی خودروسازان غربی برای فروش محصولاتشان میگویند «یکی بخر دو تا ببر» چقدر صحت دارد؟
**دکتر صالحی: من در این مورد بی اطلاعم. اگر هم درست باشد، خب یک جور قیمت گذاری است که نباید مسئله تلقی شود.
*الف - دولت آمریکا با چه بهانهای به خودروسازان خود کمک میکند؟ آیا این کار مغایر تعهداتش در سازمان جهانی تجارت نیست؟ شرکای تجاری آمریکا و خودروسازان رقیب اعتراض نمی کنند و از دولتهایشان توقع مشابهی نمی کنند؟
**دکتر صالحی: استدلال دولت آمریکا برای کمک به خودروسازان خود این است که ممکن است در نتیجهء بحران مالی که یک امر موقتی است، این شرکت ها تعطیل شوند و امکانات شان که می تواند در درازمدت کارآفرین و مولد باشد برای همیشه از دست برود. این کارها الزاما مغایر تعهدات آمریکا در سازمان جهانی تجارت نیست. خودروسازان رقیب گهکاه اعتراض می کنند و در بعضی موارد از دولتهایشان کمک های مشابهی میگیرند. ولی تا وقتی کمک دولت فقط در حد زنده نگهداشتن بنگاه هاست، معمولا این اعتراض ها جای دوری نمی رود.
*الف - تلویزیون ایران چند وقت پیش (شهریور 87 – سپتامبر 2008) مستندی از نیویورک در همانروزها پخش کرد که در آن سپردهگذاران یک بانک آمریکایی برای دریافت سپردههایشان پشت در بسته یک بانک صف بسته بوند. این تصاویر چقدر صحت دارد و چگونه قابل تفسیر است؟
**دکتر صالحی: این بندرت اتفاق افتاده است و دخلی به سپرده های معمولی ندارد چون چنین سپرده هایی توسط دولت بیمه هستند.
*الف - آیا در جامعه آمریکا واقعا کارتن خواب –به معنی مصطلح در ایران- وجود دارد؟ کارتن خواب و فقیر در جامعه آمریکا با آنچه ما در ایران فقیر و کارتن خواب میشناسیم چه تفاوتی دارد؟ یاداوری می کنم در ایران کارتن خوابها افراد رانده شده ای هستند که سرپناه و غذا ندارند و در پارکها یا معابر می خوابند و ممکن است در فصل زمستان از سرما یخ بزنند.
**دکتر صالحی: بله. در جامعه آمریکا کارتن خواب وجود دارد و بنظر من مسئله بی شباهت به آنچه در ایران کارتن خوابی شناخته می شود نیست. من متاسفانه در این مورد اطلاع تخصصی ندارم.
*الف - این که فدرال رزرو مرتب دلار چاپ و به بازار تزریق میکند، روزی به تسلط دلار در بازارهای جهانی خاتمه نخواهد داد؟ اصولا حجم پول در آمریکا با چه ساز و کاری کنترل میشود و ضابطه چاپ و توزیع دلار در بازارهای جهانی با سایر ارزها چه تفاوتی دارد؟
**دکتر صالحی: نه. تا وقتی این اعتماد وجود داشته باشد که در صورت لزوم فدرال رزرو می تواند دلار های اضافی را جمع کند، چاپ دلار و تزریق آن به بازار، مسئله مهمی نیست.
توضیح: آقای دکتر هادی صالحی اصفهانی قبول کرده اند به سوالات خوانندگان محترم درباره محتوای این مصاحبه پاسخ فرمایند. خوانندگان محترم می توانند در موضوع این مصاحبه و پاسخ های آقای دکتر سوالی خود را بطور مختصر و شفاف طرح فرمایند.