مطابق فرهنگ اصیل اسلامی و دستورات شرع ، اصل طرح در راستای مبارزه با پلشتیها و انحرافات اخلاقی و اجتماعی که مانع از گسترش نیکی ها، معروف ها و مطلوبات دینی است، پذیرفته شده و مورد تایید دین اسلام است. بررسی اجمالی آیات قرآن، حدود هفت دسته از آیات قرآن را که به نوعی در مورد وجود تهاجم، مصادیق تهاجم یا تهدید فرهنگی، اصل تهاجم به عقاید و افکار دینی، زمینه های پذیرش این تهدیدات، پیشگیری و درمان تهاجمات فرهنگی و راههای مقابله با آن است، میتوان مورد شناسایی قرار داد.
در کنار بحث غنی قرآنی در این خصوص، روایات اسلامی را نیز میتوان در موضوعات فوق دسته بندی کرد و علاوه بر آنها، وظایف حاکمان، علما و متولیان فرهنگی نیز به صراحت در روایات آمده است. ضمن اینکه احکام شرعیه هم میتواند یکی از بهترین بسترهای کنترلی برای مقابله با ناهنجاریهای فرهنگی، اجتماعی و مذهبی باشد. در این مورد میتوان ساز و کار مناسبی در قالب احکام تعبدی طراحی کرد.
انقلاب اسلامی ایران تقریبا در بین انقلابهای جهانی تنها انقلابی است که با رویکرد فرهنگی و فکری به وقوع پیوست و تحول بنیادی در عقاید و تفکرات آحاد مردم ایران ایجاد کرد. بر همین اساس ماهیت اصلی انقلاب ما بیشتر از هر بعد دیگری فرهنگی است و لزوم توجه به آن و صیانت از این بعد از ضروریات بدیهی انقلاب اسلامی است. علاوه بر این نکته، تفکر دینی احیا شده توسط انقلاب و جدایی آن از تفکرات سکولاریستی از تأکیدات همیشگی امام راحل بوده و مرتب توجه جدی مسئولان را به مسائل فرهنگی جامعه جلب مینمودند و معتقد بودند که اگر فرهنگ عمومی جامعه اصلاح شود، خیلی از مشکلات حل میشود.
توجه جدی مقام معظم رهبری به مسائل فرهنگی که به دغدغه اصلی ایشان تبدیل شده، از نکات دیگری است که اهمیت طرح امنیت اجتماعی و اخلاقی را نشان میدهد. فرمایشات ایشان در خصوص مقابله با تهاجم فرهنگی در دهه دوم انقلاب، چشمانداز تحولات و تحرکات مسئولان را روشن کرده است.
در دهه دوم انقلاب، مقام معظم رهبری تعابیر زیادی در خصوص مسائل فرهنگی و تهدیدات و تهاجمات به آن داشتهاند. تعابیری از قبیل تهاجم فرهنگی، شبیخون فرهنگی، قتل عام فرهنگی، غارت فرهنگی، انحلال فرهنگی، استعمار فرانوین و در این اواخر ناتوی فرهنگی از سوی رهبر معظم انقلاب نشاندهنده توجه جدی ایشان به مسائل فرهنگی است که تأثیرگذارترین و آسیبزاترین بعد یک جامعه دینی محسوب میشود. طبق آماری، بیش از دو هزار بار مقام معظم رهبری نسبت به تهدیدات فرهنگی با تعابیر و مضامین مختلف هشدار داده و حجت را بر مسئولان تمام کردهاند.
سرمایه اجتماعی یکی از مهمترین مسائل جامعهشناختی است که در سالهای اخیر توجه زیادی به آن شده است. این مفهوم در بردارنده نوع ارتباطات و تعاملات افراد انسانی یک اجتماع است و به صورت مستقیم بر سطوح سیاسی و اجتماعی جامعه تأثیرگذار میباشد. «پوتنام» به عنوان یکی از متخصصین سرمایه اجتماعی، این سرمایه را اینگونه تعریف میکند: «مجموعهای از مفاهیم مانند اعتماد، هنجارها و شبکهها که موجب ایجاد ارتباط و مشارکت بهینه اعضای یک اجتماع شده و در نهایت منافع متقابل آنها را تأمین میکند.»
به طور کلی سرمایه اجتماعی به مجموعهای از کنشها و شبکههای ارتباطی معنوی در بین مردم اطلاق میشود که آنها را از فردیت خود خارج ساخته و کنش جمعی را تقویت میکند. روشن است که این مساله رابطه مستقیمی با افزایش مشارکت سیاسی، بسیج سیاسی، حضور مردم در صحنه، افزایش اعتماد عمومی به نظام سیاسی و در نهایت افزایش مشروعیت یک نظام سیاسی دارد. از این رو جوامع پیشرفته امروزی برای حفظ این سرمایه و بهرهگیری از آن برای ارتقای مشارکت سیاسی و اجتماعی، ارتقای بهرهوری و در نهایت بهبود سطح زندگی مردم، تلاش زیادی میکنند. اهمیت این مساله تا جائی است که باید گفت سرمایه اجتماعی در کانون توجه نظامهای سیاسی قرار دارد.
سرمایه اجتماعی در جوامعی نظیر ایران که مؤلفههای سنتی فرهنگ در آن از قدرت زیادی برخوردار است به آسانی حفظ شده و میتوان از آن در راستای افزایش مشارکت سیاسی و حضور مردم در صحنه استفاده نمود. در این میان وجود امنیت در جامعه لازمه مهم شکلگیری سرمایه اجتماعی است و طرح امنیت اجتماعی چنانچه به صورت قانونی و با اقتدار لازم پیگیری شود میتواند از طریق ذیل به شکلگیری سرمایه اجتماعی در جامعه کمک نماید:
1ـ برخورد نیروی انتظامی با مظاهر علنی فساد و فحشا میتواند تأثیرات ناشی از تهاجم فرهنگی را خنثی نموده و مانع از تخریب ارزشهای دینی در جامعه ایران شود. حفظ ارزشهای دینی در جامعه و نهادینهسازی آنها که سبب بالا رفتن تعهد دینی افراد میشود، مسالهای است که به تقویت سرمایه اجتماعی خواهد انجامید. بر اساس یک طرح پیمایشی که توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی در سال 1384 صورت گرفته است، تعهد دینی اولین و تأثیرگذارترین مساله در شکلگیری سرمایه اجتماعی است.
2ـ برخورد با اراذل و اوباش، فروشندگان مواد مخدر و متجاوزین به حریم خصوصی افراد که سبب ناامنی کردن و ایجاد رعب و وحشت در فضای جامعه میشوند باعث میشود تا آرامش ذهنی و عینی در جامعه برقرار شود و این آرامش به شکلگیری رفاه اجتماعی کمک میکند. همانگونه که مقام معظم رهبری خطاب به فرماندهان نیروی انتظامی فرمودند: «هرگونه پیشرفت نیروی انتظامی، در زندگی مردم و روحیه آنان تاثیرگذار خواهد بود؛ زیرا مقابله با ناامنی و حفظ حرمت جان و مال مردم، از مسائل واقعی زندگی آنان است.» وجود آرامش و رفاه در جامعه موجب افزایش همبستگی اجتماعی و حفظ سرمایه اجتماعی میشود. بویژه اینکه در جامعه ایران نهادهای حفظ همبستگی به قوت خود باقی است و فرهنگ عمومی مردم هم میل زیادی به همبستگی و وحدت دارد.
3ـ به طور کلی اجرای طرح امنیت اجتماعی باعث اعتماد بیشتر شهروندان به نظام سیاسی میشود. از دیدگاه رهبر معظم انقلاب مهمترین سرمایه نیروی انتظامی اعتماد مردم نسبت به آنها است. عملکرد مطلوب نیروی انتظامیدر برقراری امنیت اجتماعی باعث افزایش اعتماد، افزایش سرمایه اجتماعی و بالا رفتن مشروعیت سیاسی نظام میشود.