دکتر محمدهادی نجفی ـ عضو انجمن اقتصاددانان ایران
بودجه 86 همان طور که از بخشنامه ابلاغی اش پیداست، با بودجه های قبل از خود تفاوتهایی دارد. این تفاوت البته لازمه پیشرفت و دستیابی به رشد اقتصادی پیش بینی شده در چشم انداز 20 ساله و برنامه چهارم است، اما باید یک امای بزرگ مقابل لغت «تفاوت» قرارداد و وجوهی از آن را مستثنا کرد، زیرا متفاوت بودن همیشه دلیلی بر مثبت بودن و کارآمد بودن نیست. بودجه 86 باید از منظرهای ذیل متفاوت از بودجه های قبل از خود باشد:
1) بودجه 86 باید عملیاتی باشد؛ یعنی هر دستگاه بداند پولی که دریافت می کند، دقیقاً قرار است صرف چه کاری شود. این مسأله، بودجه را شفاف، قابل فهم و نظارت کرده و از آن به بهترین شکل استفاده می کند. دولتهای قبلی نتوانستند نسبت به عملیاتی کردن بودجه ها اقدام کنند، زیرا با این ابزار دقیقاً عملکرد مالی دولتها و میزان صرف درست و صحیح وجوه مشخص میشود.
2) بودجه 86 باید به برنامه چهارم توسعه به عنوان یک سند متعادل و مطالعه شده وفادار بماند. هرگونه حرکت یا برنامه ای خارج از چارچوب برنامه چهارم، ثمری جز ضربه خوردن به آینده اقتصاد کشور ندارد، حتی اگر بتواند مردم و نسلی را در کوتاه مدت راضی کند. دولت نهم باید به این اصل توجه داشته باشد که توسعه چند ویژگی اساسی دارد که باید در ابزار مهم آن یعنی بودجه منعکس شده باشد: نخست اینکه توسعه چند وجهی است؛ یعنی به صرف تزریق پول نمی توان به توسعه دست یافت و به عوامل دیگر چون مدیریت و نیروی انسانی و زیرساختها نیاز است. دوم، توسعه فرآیندی تدریجی و لزوماً زمان بر است. لذا بودجه منحصراً نمی تواند به توسعه منجر شود. دولت نهم باید در دومین بودجه ای که می نویسد، توجه داشته باشد که حرکت در چارچوب فرایند توسعه که در برنامه چهارم نمود خوبی یافته، خدمت واقعی به کشور است.
3) با وجود این، باید حکم داد که دولتهای قبلی در اجرا روند کندی داشته اند. این ایراد از نظر هر کارشناسی وارد است و لذا باید دولت نهم را ستود که سعی در اجرای سریع مصوبات و مطیع کردن دستگاههای اجرایی دارد.
مهمترین تفاوتی که بودجه 86 می تواند با سایر بودجه های قبلی داشته باشد، کسب سرعت در دستیابی به اهداف کشور است تا کارها سریعتر، روان تر و با نظارت بیشتری پیش برود. اما باید توجه داشت که سرعت باعث به غفلت از مطالعات ضروری و کارشناسی پیش از امور نینجامد و در راستای هماهنگ کردن و دریافت حداکثر همکاری دستگاههای دخیل در یک پروژه یا طرح ملی، نمود یابد.
4) بخشنامه بودجه 86 توجه خاصی به رفاه مردم و اقشار آسیب پذیر نشان داده که جای تحسین دارد. سراسر بخشنامه از راهکارهای خاصی برای توجه به این مسأله مملو است. به عنوان یک شهروند از این تأکید و اقدام دولت نهم خوشحالم، اما به عنوان یک کارشناس اقتصادی که درس بودجه ریزی خوانده، نسبت به روشهای اجرایی و تبعات آن نگرانم. پول، درد فقر در کشور ما را درمان نمی کند، زیرا پول درمان نیست، وسیله است.
پول در مدت یک یا چند ماه، تنها بخشی از مسایل آنها را حل خواهد کرد. لذا باید به دست اندرکاران بودجه 86 یادآوری کرد نگاه خود را به اقشار آسیب پذیر، از کمک کوتاه مدت به رونق بلند مدت تغییر دهند. مثلاً ارایه آموزشهای فنی و حرفه ای به افرادی که قدرت جذب در بازار کار را ندارند و به همین علت درآمد کمی دارند و امکان حرکت در نردبان ارتقای زندگی را نمی یابند، بسیار مؤثرتر از اعطای پول از حسابهای بودجه ای است. البته این به معنای نفی کمکهای نقدی نیست، بلکه باید سبد طوری تنظیم شود که 20 درصد کمکها نقدی و 80 درصد دیگر رونقی باشد. این نگاه است که بودجه 86 را در عین متفاوت بودن، تأثیرگذار نیز خواهد کرد و مشکلات مردم را به طور ریشهای حل میکند.