اسماعیل همدانلو
بیشترین وقت هر فرد در هر جامعهای با برقراری ارتباط و مبادله پیام میگذرد. برقراری ارتباط و تبادل پیام در شکلهای مختلف زندگی ما را تشکیل میدهد. مبادله پیام هر روز با بیداری صبحگاهان و با اولین برخورد با اولین عضو خانواده آغاز و با خواب شبانه پایان میگیرد. ارتباطات به صورت مختلف برقرار میگردد:
1- ارتباطات دوطرفه و رو در رو: مثل فروشندگان باخریداران، پلیس با مردم، رییس با مرئوس، معلم با دانشآموز، قاضی با شاکی و متهم، مشتری با کارمند بانک، داماد با مادرزن، عروس با مادرشوهر و سایر افراد خانواده با یکدیگر.
2-ارتباطات دو طرفه غیر رو در رو: مثل مکالمات تلفنی یا گفت و گوهای اینترنتی.
3- ارتباطات یک طرفه: این ارتباطات به صورتهای نوشتاری، شنیداری و دیداری مثل نامهها و روزنامهها و رادیو و تلویزیونها برقرار میگردد. با کمی تامل در زندگی روزانه مشاهده میشود که شادیها و نشاطها، غمها واندوهها، دلخوریها و رنجوریها، قهرها و آشتیها، دوستیها و سختیها و تفاهمها و تعارضها از توانمندی و ناتوانی ارتباط گیرندگان حاصل میشود و یک یا هر دو طرف در شکلگیریهای مثبت و منفی ارتباط در حد خود سهیم میباشند. شخصیت، جایگاه و نقش ارتباط در مبادله پیام بر روی پیام تاثیر گذار بوده و هماهنگی آنها در دو سوی پیام همانقدر موثر است که ناهماهنگی آنها پیام را مخدوش و ارتباط را مختل میسازد. برای برقراری ارتباطی سالم،مناسب و مفید اعم از یک سویه و یا دو سویه رعایت برخی نکات به شرح زیر توصیه میشود:
1- پیام باید شفاف و برای طرف مقابل قابل درک و فهم باشد. هرگونه ابهام و نارسانی در متن پیام در شنونده و گیرنده پیام، با تعابیر و تفاسیر مختلف روبرو شده و برقراری ارتباط رامخدوش و فضا و محیط ارتباط را با تنش مواجه میسازد.
2- زبان مشترک برای هر دو طرف ضرورت انکارناپذیری است که در صورت غیرمشترک بودن زبان، مبادله پیام میسر نمیگردد.
3- لحن پیام اعم از شفاهی و کتبی در مبادله پیام و ایجاد ارتباط نقش اساسی دارد. رعایت ادب و احترام در طرف مقابل یعنی گیرنده پیام نفوذ پیام را دو چندان میکند. آمرانه و تحکمی بودن پیام واکنش منفی ایجاد و فرآیند پیامرسانی و ارتباط را با شکست مواجه میسازد.
4- تحمل پیام دهنده و پیام گیرنده ضروری ترین عامل برای برقراری ارتباط مناسب و پایدار است. برخورد عجولانه، غیرکارشناسی و غیرعقلانی ارتباط را با دشواری مواجه میسازد و مانع از رسیدن پیام میگردد.
5- عدم اعتماد و ذهنیتهای منفی در پیام گیران نسبت به پیامرسانان مطلب مهم دیگری است که باید مدنظر قرار گیرد. به هر علت اعتماد فیمابین مخدوش و ذهنیت و بیاعتمادی در فضای پیام ایجاد شده باشد اگر چه پیام حاصل واقعیت و حقیقتی نیز باشد ولی با تعابیر و تفاسیر منبعث از ذهنیت به بیراهه خواهد رفت کمترین اثر را خواهد گذاشت حتی ممکن است اثری خلاف نظر پیامرسان را به پیامگیران القا نماید. مثال بارز این بند اینست که اگر مسئولی در کشوری که اعتماد متقابل وجود دارد و کالایی به هر علت با کمبود تولید یا عرضه مواجه است. به هر طریقی به مردم اعلام نماید که این کمبود موقتی است و به زودی رفع خواهد شد پیامگیران بر اساس اعتماد موجود در فضای پیام در مصرف و خرید کالای مزبور صرفهجویی خواهند کرد و اگر احیانا چنین اعتمادی وجود نداشته و یا بیاعتمادی وجود داشته باشد به محض اعلام کمبود، مردم نه تنها صرفهجویی نکرده بلکه بر خرید و انباشت کالا خواهند افزود. یک پیام در دو محیط دو اثر متضاد ایجاد میکند.
6- تکرار پیامهای غیرواقعی مطلب دیگری است که پیامگیران را عادت میدهد به سایر پیامها نیز اگر چه واقعی باشند غیرواقعی نظر کنند و بیتفاوت از مسیر پیام خارج شوند. امید بر اینست که ما با اصلاح ظاهرمان، طرز بیانمان،افکارمان، گفتارمان، اعمالمان و شناخت عناصر مثبت در ارتباطگیری و پیامرسانی، با سایرین ارتباطی مناسب و پایدار داشته باشیم.