ریحانه مظاهری
روز گذشته همایش تامین پروژه های مالی صنعت نفت در مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام آغاز به کار کرد. دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام در مراسم افتتاحیه این همایش مدیریت، استراتژی و برنامه ریزی یکپارچه و متحد را به عنوان عواملی برای دستیابی به آمال و آرمان های هر ملتی دانست و گفت؛ زمانی آرمان های یک ملت ارزشمند خواهد بود که به هدف تبدیل شود.
حسن روحانی که در جمعی از مدیران اصلاح طلب نفتی و اقتصادی سخن می گفت در ادامه افزود؛ هدف ملی زمانی محقق خواهد شد که برای دستیابی به آن یک اجماع نظر و مدیریت و رهبری یکپارچه تدوین شده باشد.در این مراسم که در غیاب وزیری هامانه، وزیر نفت و مدیران اصولگرای نفتی برگزار شده بود، رئیس مجمع تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام با اشاره به دستیابی ایران به حاکمیت ملی افزود؛ ملت ایران قرنها به دنبال دستیابی به حاکمیت ملی بود که برای این امر آزادی نظر و بیان حق انتقاد سازنده و سالم بسیار مهم بود. براین اساس برای اولین بار و در زمان انقلاب مشروطه حاکمیت ملی با اراده مردم به وقوع پیوست اما نتوانست در مسیر این هدف ملی راه خود را ادامه دهد و سرانجام در زمان انقلاب اسلامی و پس از 16 سال تلاش به این آرزو رسیدیم و دیدیم که برای دستیابی به یک هدف ملی حضور و مشارکت همه افراد ملت بسیار مهم است.
وی در ادامه با اشاره به مفهوم توسعه به عنوان یکی از اهداف و آمال جامعه ایران و نیز با بیان دسته بندی های مختلف در جامعه جهانی در بین کشورها تصریح کرد؛ زمانی جهان را به شمال و جنوب تقسیم بندی می کردند و براین اساس کشورهای توسعه یافته صنعتی در نیمکره شمالی و توسعه نیافتگان در نیمکره جنوبی قرار گرفتند. پس از آن و بعد از جنگ دوم جهانی کشورهای جهان اول، دوم و سوم مبنای تقسیم بندی قرار گرفت و سرانجام پس از فروپاشی شوروی کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه (توسعه نیافته) مبنای تقسیم قرار گرفتند. همین امر نشان می دهد که توسعه برای هر ملتی به عنوان یک هدف ملی می تواند مبنا باشد و برهمین اساس در سال های اخیر موضوع توسعه در بحث چشم انداز 20 ساله برای توسعه ایران مدنظر قرار گرفت. روحانی با اشاره به تصویب سند چشم انداز توسعه 20 ساله اظهار داشت؛ تصویب این سند نشان می دهد که آرزوهای ملت ایران به یک هدف تبدیل شده است و براساس این سند در سال 1404 ایران، کشوری توسعه یافته با جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در سطح منطقه خواهد بود.
رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام تنها راه دستیابی به این هدف طی 18 سال باقیمانده تا پایان مهلت اجرای سند چشم انداز را وابسته به حضور مردم دانست و گفت؛ اگر چشم انداز برای مردم ایران به یک باور و هدف ملی تبدیل شود و اگر تمام مردم، ارگان ها و نهادها در برابر این هدف احساس مسئولیت ملی و قانونی پیدا کنند دست یافتنی است اما اگر دولت می خواهد به این چشم انداز بر سر دست یابی به آن محال است.
روحانی ادامه داد: دستیابی به توسعه اقتصادی بدون ثبات سیاسی و اقتصادی امکان پذیر نخواهد بود، اگر بنابراین است که هر 8 سال یک بار در کشور انقلاب کنیم به هیچ جا نخواهیم رسید اما اگر یک بار انقلاب کردیم دولت های 8 ساله نیز یک زنجیره را تشکیل دهند و 8 ساله قبل را کامل تر کنند آن وقت به توسعه می رسیم.به گفته وی، مسئولان ایرانی خیلی حرف می زنند و امیدواریم که زیاد هم عمل کنند زیرا هر سخنرانی جدیدی که برخلاف نظرات قبلی است برای همه افراد به خصوص سرمایه گذاران یک دلهره است. زیرا برای سرمایه گذاران مشخص نیست که آیا سرمایه، برنامه و مقررات کشور ما همان برنامه های دیروزی است یا راه جدیدی است. به طور کلی بدون ثبات سیاسی و اقتصادی و با ارائه معانی و مقررات جدید که هر روز و با هر دولتی تغییر می کنند نمی توانیم به اهداف ملی برسیم. به گفته روحانی، بدون انباشت و امنیت سرمایه نمی توانیم به توسعه ملی و اقتصادی برسیم زیرا سرمایه همواره به عنوان موتور محرک توسعه اقتصادی برای تمام پروژه های مهم صنعتی و زیرساختی است.وی همچنین از صنعت نفت و گاز به عنوان قدرت اقتصادی، سیاسی و امنیتی برای ایران در منطقه یاد کرد و افزود؛ در زمینه توان تولید، ذخایر و... تا زمانی که استراتژی مشخص نداشته باشیم دچار تردید می شویم و هیچ چیز برای پروژه های بلندمدت به اندازه تغییر و تردید خطرناک نیست.
رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک همچنین دستیابی تولید و اکتشاف را منوط به تامین مالی پروژه ها دانست و اظهار داشت؛ متاسفانه روش تامین مالی در کشور ما در پروژه های مهم نفت و گاز تنها از طریق فاینانس و بای بک است و کمتر به سراغ روش های دیگر رفته ایم. وی ادامه داد؛ در حال حاضر دو سال از زمان برنامه چهارم توسعه و 10 درصد از زمان دستیابی به چشم انداز توسعه از دست رفته و پایه دستیابی به چشم انداز همین برنامه 5 ساله چهارم است.روحانی بر تامین سرمایه های مطمئن، آسان و با قیمت ارزان تاکید کرد و گفت؛ اندیشه کارفرمایان بزرگ صنعت نفت و گاز با بخش مالی، موسسات اعتباری و بیمه بسیار مهم است.
سرمایهگذاری تولیدی جایگزین سرمایهگذاری هزینهای
طهماسب مظاهری، مدیرعامل بانک توسعه صادرات ایران نیز در این همایش توسعه صنعت نفت را عاملی برای توسعه تمام بخش های صنعتی و اقتصادی کشور دانست و ضمن تاکید بر لزوم حضور سرمایه گذاران خارجی گفت؛ دولت باید به مرور نقش خود را در تامین منابع مالی و سرمایه گذاری در پروژه های نفتی به بخش خصوصی واگذار کند.وی با تاکید بر به روز کردن ابزارهای مالی تامین منابع پروژه های مالی افزود؛ روش های مختلف مالی از جمله فاینانس، بای بک، Bot و... دارای ویژگی های غیرربوی است و از سوی دیگر با شریک شدن سرمایه گذاری در ریسک پروژه ها، بحث ربوی بودن سرمایه نیز از بین میرود. مدیرعامل بانک توسعه صادرات همچنین فروش انواع اوراق مشارکت را نیز برای تامین پروژه های نفتی مناسب دانست و اظهار داشت؛ در بازار سرمایه روش های مختلفی برای پوشش ریسک سرمایه گذاران وجود دارد و هر سرمایه گذاری ناچار است خود را در مقابل ریسک های مختلف با ابزارهای متفاوت پوشش دهد. وی همچنین از نهایی شدن چارچوب روش های پوشش ریسک غیرقابل پیش بینی در پروژه های مالی خبر داد.
هشدار برای اوپک
مهدی ورزی، کارشناس بین المللی انرژی نیز در این همایش در خصوص تحولات یک ساله آینده بازار نفت توضیح داد و در خصوص تاثیر قیمت بالای نفت بر میزان مصرف و کاهش تقاضای این محصول به اوپک هشدار داد.وی با بیان اینکه قیمت نفت را در درازمدت هیچ کس نمی تواند پیش بینی کند و حتی گاهی اوقات مجلس برای پیش بینی آن تا سال آینده برای برآورد بودجه با مشکل مواجه است، تاکید کرد؛ عوامل تاثیرگذار بر عرضه و تقاضا به قدری متفاوت است که می تواند هر پیش بینی را با اشتباه مواجه کند. وی افزود؛ با نگاه به 30 سال اخیر صنعت نفت متوجه می شویم که روند اقتصادی دنیا رشد سریع تری به خود گرفته و در شرایطی که اگر در سال 1973 میلادی با رشد اقتصادی سه درصد مواجه بودیم، تورم ایجاد می شد، در حال حاضر جهان بدون اینکه تورمی ایجاد شود، از رشد اقتصادی 4 تا 5/4 درصد هم برخوردار است و این مسئله نشان می دهد که قیمت کنونی نفت تاثیر چندانی بر میزان تورم نداشته است. ورزی ادامه داد؛ صندوق بین المللی پول پیش بینی کرده است که طبق آمار تا پنج سال آینده همه مناطق جهان با رشد اقتصادی فعلی به روند خود ادامه خواهند داد که این مسئله تقاضای نفت را با رونق زیادی مواجه میکند.
در این میان چین به عنوان غول مصرف انرژی جهان از رشد بالای اقتصادی 10 درصدی برخوردار خواهد بود که این مسئله بازار تقاضای انرژی را با پیچیدگی هایی مواجه می کند.به گفته وی، در شرایطی که میادین قدیمی نفتی در حال تحلیل رفتن هستند و هزینه های سرمایه گذاری در میادین جدید نیز بالاست، طی سال های 2010 تا 2015 تولید نفت از سوی کشور های غیر اوپک به سختی بالا خواهد رفت و در این سال ها به نقطه اوج خود خواهد رسید. از سوی دیگر اوپک نیز ممکن است بتواند با وارد عمل شدن عراق در سهمیه بندی های رسمی تا سال 2010 ظرفیت تولید خود را به 36 میلیون بشکه در روز برساند و به نظر نمی رسد که اوپک بتواند بدون عراق حتی به تولید 34 میلیون بشکه ای نیز دست یابد که این امر سازمان اوپک را در تامین تقاضا با مشکل مواجه خواهد کرد.
ورزی تاکید کرد؛ در این میان افزایش هزینه های تولید، اعضای اوپک را با مشکل مواجه کرده است و حتی برخی از مقامات اوپک گفته اند که پیمانکاران نفتی با ایجاد کارتل هایی هزینه های تولید را افزایش داده اند. با چنین شرایطی پیش بینی از قیمت نفت تا سال 2015 حداکثر در حدود 80 دلار منطقی به نظر می رسد و قیمت های بالاتر از این سطح نگران کننده خواهد بود و باید هشدار داد که در صورت اتفاق دیگری در خاورمیانه به عنوان یک نقطه با پتانسیل بالا برای تولید نفت بیفتد، قیمت نفت بسیار بالا خواهد رفت و شاید از مرز 100 و یا حتی 200 دلار هم فراتر رود.