* یالثارات: دلایل تأخیر فرآیند تشکیل دولت در کشور عراق چه مواردی بوده است؟
** امینی: دو عامل به طور کلی وجود دارد یکی مربوط به کارشکنی اشغالگران و طرح خواسته و نیازهای آنان است و دوم هم مربوط به خواستهها و زیادهطلبیهای گروههای اقماری و مرتبط با اشغالگران در داخل عراق است که این فرآیند را به تأخیر انداخت. در فاز اول میتوان گفت که آمریکا یک تجربه را در عرصه سیاس عراق پس از اشغال داشت. آن تجربه در 2 فاز قبلی فرآیند دموکراسی، یعنی انتخابات پارلمانی موقت بود که در 11 بهمن 83 برگزار شد و دومین آن هم جریان رفراندوم قانون اساسی که در شهریور برگزار شده بود. در هر دوی این فرآیندها برخلاف نظر آمریکاییها، گروههای مخالف آمریکا، یعنی شیعیان که ارتباط خوبی هم با ایران دارند موفق شده بودند که بیشترین کرسیها و ارکان قدرت را در اختیار بگیرند. اما در مرحله جدید با توجه به اینکه این دولت بایستی مدت 4 سال حکومت را در اختیار بگیرد، مکانیسم برخورد یا ارتباط با اشغالگران را تعریف کند و روابط سیاسی و منطقهای و خارجی خود را تنظیم کند در واقع برای آمریکاییها این انتخابات و نتایج آن بسیار حائز اهمیت بود. لذا آمریکاییها قبل از انتخابات چند اقدام را در دستور کار خود قرار داده بودند.
* یالثارات: این اقدامات چه بود؟
** امینی: آمریکا بر اساس 2 تجربه گذشته خود سعی کرد میان گروههای متحد پارلمان موقت، اختلاف ایجاد کند که انصافاً در این خصوص تا اندازهای موفق شد. مهمترین گروههای پارلمانی دوره موقت جریان کردی با حدود 55 کرسی و ائتلاف عراق یکپارچه با حدود 138 نماینده بود. آمریکاییها توانستند میان اینان اختلاف بیاندازند به طوری که آقای بارزانی و آقای طالبانی بارها و بارها نسبت به آقای جعفری انتقاد داشتند. این اختلافات سبب شده بود که بین خود بدنه و حتی سایر شخصیتها هم تنش ایجاد شود. دومین گام آمریکاییها در انتخابات ایجاد اختلاف در میان جریان ائتلاف یکپارچه عراق و جریان شیعی بود که اینجا هم موفقیتهایی را کسب کردند که نمونه آن خروج حزب الله عراق و حزب کنگره ملی عراق، جریان ملی مذهبی احمد چلبی از ائتلاف یکپارچه بود. همین طور درگیریهایی که بین مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق و جریان صدریون در نجف و کربلا و بعضی شهرهای دیگر انجام گرفت که در آن به کشته و زخمی شدن تعدادی از نیروهای طرفین و به آتش کشیده شدن بسیاری از دفاتر مجلس اعلا منجر شد. نیز نمونهای از این تفرقهافکنی بود.
* یالثارات: هدف آمریکا در آن مقطع چه بود؟
** امینی: هدف این بود که در این اقدام جریان شیعه مانند گذشته به صورت یکپارچه شرکت نکند و به جای آنکه اینها 140 نماینده داشته باشند هرکدام 10-5 نماینده داشته باشند. این سبب خواهد شد که نتواند در پارلمان حرف اول و آخر را بزنند. اقدام دیگر آمریکاییها ایجاد هماهنگی منطقهای بین داخل عراق، نیروهای ملی مذهبی، سکولار و دولتهای خارجی از عراق بود که اوج این قضیه را در کنفرانس قاهره و مکه دیدیم. آمریکا دنبال آن بودکه این ارتباط را به طور کامل ایجاد کند و این هماهنگی منطقهای در مقابل هماهنگی میان ایران و شیعیان عراق قرار داشت- آمریکاییها بعد از آنکه در این مرحله موفقیتهایی را کسب کردند به ایران پیام دادند که شما در موضع قدرت نیستید، میتوانید با ما مذاکره کنید تا ما به شما امتیاز دهیم.
* یالثارات: این امتیاز چه بود؟
** امینی: امتیاز این بود که خارج از نظر مردم و انتخابات روی افرادی نظیر ایاد علاوی که فردی سکولار است به توافق برسند و امتیاز به ایران هم ارائه جدول زمانبندی در امور عراق بود. اما تدبیر ایران و مرجعیت عراق آیت الله سیستانی، این اقدامات آمریکاییها خنثی کرد. ایران مذاکره را رد کرد. آقای طالبانی به ایران آمد و از حمایتهای سیاسی و معنوی ایران بهرهمند شد. آیت الله سیستانی هم بیانیههای متعددی قبل از انتخابات صادر کردند.
نتیجه انتخابات هم آن بود که جریان ائتلاف یکپارچه برخلاف نظر آمریکاییها توانست 138 کرسی را از آن خود کند، آمریکاییها اما بلافاصله پس از مشخص شدن رأی اصلی مردم به ائتلاف یکپارچه چند اقدام انجام دادند.
* یالثارات: این اقدامات چه بود و چه اهدافی صورت میگرفت؟
** امینی: اولین آنها این بود که بایستی در عراق دولت ائتلافی تشکیل شود. جریان شیعه این مطلب را به سرعت از آمریکاییها گرفت و گفت که ما هم به دنبال حکومت ائتلافی هستیم و به دنبال وحدت ملی میگردیم اما وحدت ملی بر اساس سهم هر جریان که این برای آمریکا سنگین میآمد. چرا که هدف آنها روی کار آوردن ایاد علاوی بود. از آن طرف هم تبلیغ میکردند که ابراهیم جعفری فقط به فکر شیعیان است و قشرینگر است و نمیتواند یک حکومت ملی را تشکیل دهد.
* یالثارات: دومین اقدام ...
** امینی: بله ... دومین اقدام این بود که ما به جای حکومت مشارکتی، یک حکومت توافقی انجام دهیم که حتی در این خصوص هم بارها به ایران پیام دادند که با توافق آمریکا و ایران و بعضی گروهها به توافقی دست یابند تا خیلی نتایج بدست آمده در انتخابات لحاظ نشود که این هم مورد قبول قرار نگرفت.
* یالثارات: سومین اقدام چه بود؟
** امینی: سومین اقدام هم اقدامی نسبت به عملیات تروریستی و ایجاد ناامنی در سطح بسیار گسترده بود و انفجاراتی که در کربلا، شهرک صدر و نجف و سامرا انجام گرفت همگی به نوعی دست آمریکاییها و اشغالگران در آن وجود داشت تا بتوانند از این طریق امتیاز بیشتری از شیعیان بگیرند و اجازه ندهند که یک حکومت اصولگرای اسلامی که رابطه خوبی با ایران داشته باشد شکل بگیرد. لذا آمریکا علیرغم هیاهو برای تشکیل دولت، هیچ اقدام مثبت و مساعدی برای این منظور انجام نداد واقع هم و غم آنها این بود که جعفری را تضعیف کنند. جریان شیعه پس از انتخابات میخواست جعفری را در رأس قدرت حفظ نماید. اما دخالت آمریکا و زیادهخواهی گروههای اقماری همچون جریان کرد و سنیها باعث شد تا فرآیند تشکیل دولت طولانی شود.
* یالثارات: برگزیده شدن ابتدایی جعفری برای پست نخست وزیری عراق چگونه بود؟
** امینی: گزینههای متعددی برای نخست وزیری از سوی شیعیان معرفی شد. چرا که طبق قانون اساسی عراق نخست وزیر مهمترین شخصیت و اولین شخصیت اجرایی محسوب میشود. رییس جمهور یک جایگاه کاملاً تشریفاتی دارد. لذا هه سازوبرگهای اجرایی، مباحث اقتصادی و امنیتی و ارتباطات و ... همگی در اختیار نخست وزیر است که از سوی مهمترین و بزرگترین فراکسیون پارلمانی عراق انتخاب میشود که در انتخابات اخیر هم جریان ائتلاف یکپارچه با 130 نماینده از 275 نماینده بزرگترین فراکسیون است. طبیعتاً اینان میبایست نخست وزیر را به پارلمان و رییس جمهور پیشنهاد میکردند.
از میان شخصیتهای شیعه جعفری، الادیب، مالکی و عادل عبدالمهدی و... مطرح بودندکه شیعیان میبایست بر روی یکی از آنها به نتیجه میرسیدند. انتخابات درون ائتلاف از 2 گزینه عبدالمهدی و جعفری با یک رأی تفاوت، ابراهیم جعفری را به عنوان کاندیدا برگزید اما مخالفتهای صریح آمریکا و گروههای کردستان عراق و جریان اهل سنت با تداوم نخست وزیری جعفری سبب شده که این وضعیت کماکان ادامه داشته باشد و دولت شکل نگیرد. لذا جعفری اعلام کرد که به خاطر مصلحت عراق و تشکیل سریع دولت انصراف میدهد و اختیار را به ائتلاف عراق یکپارچه واگذار کرد.
* یالثارات: چرا با ابراهیم جعفری مخالفت شد؟
** امینی: آمریکاییها به جهت شخصیت اصولگرای ابراهیم جعفری و ارتباط تنگاتنگ و دیرینه و بسیار مستحکم وی با ایران با او مخالفت میکردند. کردها به خاطر عملکرد جعفری در طول دوره گذشته و دیدگاه وی نسبت به قضیه فدرالیسم و کرکوک بود که خیلی در راستای منافع کردها نبود. کردها به دنبال آن بودند که بحث کرکوک را به همهپرسی بگذارند که بتوانند علاوه بر دهوک و موصل و سلیمانیه، کرکوک را هم که یکی از استانهای نفتخیز و بسیاری مهم و سوقالجیشی عراق است به کردستان ملحق کنند اما جعفری آن را مدام به تأخیر میانداخت و اجازه نمیداد. سنیها هم به خاطر موضع جعفری که نسبت به بعثیها و نیروهای تروریستی و جریان زرقاوی و حامیان منطقهای آنها بسیار موضع تند اتخاذ میکرد با وی مخالفت میکردند. جعفری بعثیزدایی را از دولت و ارگانها در دستور کار قرار داده بود و لذا این عملکرد که با قاطعیت تمام و حمایت ائتلاف و حتی مرجعیت پیگیری میشد را در راستای منافع خود قلمداد نمیکردند و لذا با تداوم نخست وزیری ایشان مخالفت میکردند.
* یالثارات: شخصیت جواد المالکی (ابوأ سرا) نسبت به شخصیت جعفری تفاوت دارد؟
** امینی: علیرغم تمام تبلیغات که اخیراً جریانات غربی و رسانههای غربی به خصوص انگلیسیها و آمریکاییها مطرح کردهاند که اینگونه القا نمایند که ابواسرا با ابراهیم جعفری تفاوت دارد کاملاً اشتباه است. ایشان نفر دوم حزب الدعوه عراق است. در زمان صدام و تا قبل از سقوط رژیم بعث مسؤول شاخه نظامی حزب الدعوه بوده است. حزب الدعوه هم از جریانات اصیل شیعه عراق و در واقع نخستین جریان شیعه در عراق است که از سال 1958 بوسیله شهید سید محمدباقر صدر شکل گرفت. یعنی گفتمان سیاسی شیعیان و حرکت سیاسی شیعه در عراق با جریان حزب الدعوه شکل گرفت. ایشان در آن زمان از جمله دانشجویانی بوده است که همراه ابراهیم جعفری بوسیله شهید صدر وارد حزب الدعوه شدند. در زمان صدام چندین بار به اعدام محکوم شده بود که بعد به سوریه فرار کرد و پس از اشغال عراق و بازگشت به آن کشور مسؤولیتهای متعددی داشت که در تمامی آن مسؤولیتها خوب درخشیده است. یعنی در راستای دیدگاه و سیاستهای ائتلاف و حزب الدعوه حرکت کرده است. پس از تشکیل کمیته بعثیزادیی وی نایب رییس این کمیته ود. او همزمان ریاست کمیته امنیت ملی مجمع ملی عراق را نیز بر عهده داشت سخنگوی رسمی ائتلاف یکپارچه بود. وی کسی است که جدول زمانبندی خروج نیروهای اشغالگر را تهیه کرد که آمریکاییها و متحدان آنها در طول 2 سال از عراق خارج شوند که با واکنش منفی آمریکاییها مواجه شد. روابط بسیار دیرینه با ایران و سوریه دارد این شخصیت از نظر ما تفاوت چندانی با ابراهیم جعفری ندارد و حتی در بعضی موارد تندتر از آقای جعفری است. ایشان نسبت به اشغالگران، زرقاوی و... شدت عمل بیشتری از جعفری هم دارد.
* یالثارات: با این وجود شکست خورده این جریان چه کسی است؟ آمریکا چه ضررهایی را از این حیث متحمل شده است؟
** امینی: به نظر میرسد که شکست خورده این جریان آمریکا و اشغالگران و مخالفین ابراهیم جعفری هستند به جهت آنکه جوادالمالکی یک نیروی اصولگرای شیعی و در جریان ائتلاف یکپارچه عراق و از یک حزب اصیل با قدمت در عراق است. کارنامه بسیار موفقی داشته است پس طبیعتاً جواد المالکی گزینه مناسب آمریکاییها نبوده و نخواهد بود. آمریکاییها به دنبال نیروهای سکولار نظیر ایاد علاوی بودند یا حتی در مقطعی هم حاضر به پذیرش عادل عبدالمهدی شدند بدلیل آنکه وی گر چه نیرویی اسلامی است اما صبغه ملی به صبغه مذهبی او غلبه دارد.
هدف آمریکاییها از آوردن زلمای خلیلزاد از افغانستان به عراق در واقع افغانیزه کردن عراق بود اما آمریکا در این سیاست شکست خورد و نتوانست یک نیروی متمایل به خودشان را روی کار بیاورد بدین ترتیب و با توجه به تدبیر درست شیعیان، شکست سختی متوجه آمریکا شد. به گونهای که این جریان توانست گزینه جایگزین خود را که تفاوتی با گزینه اول نداشت به اشغالگران تحمیل نماید.
* یالثارات: جوادالمالکی در حال حاضر با چه چالشهایی روبرو خواهد بود؟
** امینی: چالش کوتاه مدت و بلند مدت برای وی متصور است. برای کوتاه مدت طبیعتاً وی با انتخاب وزرا مشکلات عدیدهای خواهد داشت. همان مشکلاتی که ابراهیم جعفری در دولت گذشته با آن روبرو بود. طبیعتاً گروههای اقلیت با ایشان مخالفتهایی در مورد وزرای کلیدی همچون وزیر کشور، وزیر خارجه، نفت، اقتصاد و دفاع خواهند کرد.
چالش دیگر هم که در میان مدت مطرح است بحث خروج یا تداوم حضور اشغالگران در عراق و دخالت آنها در امور سیاسی عراق است. بحث دیگر هم بحث امنیت عراق و کنترل نیروهای تروریستی، بعثیها و افرادی است که از سوی کشورهای منطقه حمایت میشوند که به اقدامات خرابکارانه و ایجاد شکاف میان ملت عراق دامن میزنند. و همین طور وضعیت معیشتی مردم دیگر چالش مهم عراق است.
* یالثارات: آینده سیاسی عراق را چگونه ارزیابی میکنید؟
** امینی: آمریکاییها در عراق شکست خوردند آنها هر چند در سه هفته توانستند عراق را اشغال کنند اما بازنده اصلی این بحران آمریکاست. آمریکاییها در برقراری امنیت و تشکیل دولتی که -نظیر ژاپن و آلمان پس از جنگ جهانی دوم- برای کل کشورهای منطقه الگو شود شکست خوردند.
آمریکاییها تاکنون تعداد زیادی نیروی انسانی خود را از دست دادند، (مجروح و کشته شدند) که برای آنها غیرقابل تصور بود.
در فاز سیاسی، گفتمان شیعه آمریکا را زمینگیر کرد. آمریکا اعتقادی به انتخابات نداشت. گارنر حاکم نظام منصوب آمریکا 300 نفر را با خود آورد تا در مناصب مهم منصوب نماید اما استراتژی مقاومت سیاسی آیت الله سیستانی وی را کاملا زمینگیر کرد. هیمنه آمریکا بارها با شکست مواجه شده است و عراق به صورت یک هاردلند شیعه شکل گرفته که در جهان اسلام، شیعه به عنوان یک قطب قدرتمند در حال شکلگیری است. شیعیان ایران، عراق، بحرین، یمن، سوریه، پاکستان، لبنان و اتصال همه اینها در جهان اسلام با توجه به دو مولفه انتظار سبز و بحث عاشورا در آینده میتواند به صورت اتفاق بزرگی در جهان اسلام تاثیرگذار باشد.
از سوی دیگر اشغال بیش از حد آمریکا در عراق سبب شده که در فلسطین هم با روی کار آمدن دولت حماس با شکست چشمگیری رو به رو شود. در آمریکای لاتین برای اولین بار بهرههای آمریکا در حیات خلوت این کشور یکی پس از دیگری فرو میریزد و ایران در آن منطقه وارد شده است. ما آینده عراق را کاملا مثبت میدانیم.