گلوگاه کره شمالی هر روز تنگ‌تر می‌شود

علیرضا کیوانی‌نژاد
روسیه، کره شمالی و کره جنوبی و البته ژاپن. کنارهم قرارگرفتن نام این کشورها نمی تواند دلیلی منطقی یا تاریخی داشته باشد مگر آنکه نگاهی به نقشه بیندازیم. جایی که وجود دریای ژاپن، فصل مشترکی است برای کنارهم قرارگرفتن کشورهایی که هریک در منطقه داعیه یکه تازی دارند و روسیه و ژاپن، خود را از قطب های اقتصادی جهان نیز برمی شمارند. بی شک سهم کره شمالی و کره جنوبی از این دریا بیش از بقیه است یا حداقل، این قلمدادی است از سوی این دو کشور. چراکه دریای ژاپن در چند نقشه به نام های دریای شرقی کره یا دریای شرق، معرفی شده. از این رو اگرچه امروز نام دریای ژاپن در ژئوپلتیک بین الملل مطرح است، اما اختلاف نظرهایی در این مورد وجود دارد که شاید حادترین آنها اختلاف میان ژاپن و کره شمالی باشد.
« با گذر از دوره جنگ سرد، کره شمالی خود را به کشوری ستیزه جو و نافرمان از استانداردهای بین المللی و عرصه سیاسی مطرح کرد. پافشاری این کشور در داشتن حکومیت فردگرا، استفاده از قانون تک صدایی و بستن دروازه های اطلاعاتی برای برقراری هرگونه ارتباط با دنیای خارج، این کشور را در بن بست مناسبات قرار داد. پس از آن، فشار کشورهای غربی بر ترویج دموکراسی در این کشور به جایی نرسید و پیونگ یانگ اعلام کرد، راه خود را از دنیای غرب جدا کرده. سران کره شمالی، حتی به دولت ژاپن اجازه ندادند به تحقیقات دریایی خود ادامه دهند حال آنکه این آبراه، تنها راه رسیدن مواد غذایی و دارو به کشوری است که بیش از 30 سال، سایه سنگین تحریم را روی سرش احساس کرده است...».روزنامه آسیا تایمز بخش های نخستین گزارش خود را با عنوان «مسدودشدن یک گلوگاه» به بررسی مناقشه، میان کره شمالی و ژاپن اختصاص داده است. اگرچه این گزارش تا حدودی جانب دارانه است، اما می توان ریشه های این اختلاف را از لایه های آن استخراج کرد.
کره شمالی، پس از تحریم آمریکا و جامعه بین المللی، تنها دو راه برای تامین منابع مورد نیاز خود دارد. یا تغییر سیاست خارجی و اینکه مردم اجازه در یک رای گیری، دولتمردان خود را انتخاب کنند یا از طریق همین آبراه، در چارچوب موازین بین المللی، احتیاجات خود را برآورده سازد.
ژاپن اما به هیچ روی حاضر نیست پیشنهادهای پیونگ یانگ را بپذیرد. فرستادن یک ماهواره جاسوسی به فضا فقط به دلیل زیرنظرگرفتن فعالیت های پیونگ یانگ، موید همین مطلب است این مناقشه زمانی اوج گرفت که بیل کلینتون، رئیس جمهوری سابق آمریکا در توکیو اعلام کرد؛ «ازاین پس نیروهای آمریکایی بر تردد کشتی های کره شمالی در دریای ژاپن نظارت دارند». این تعیین تکلیف از آن سوی انجام شد که بازرسان آمریکایی که به صورت مخفیانه وارد کره شمالی شدند، پی بردند، از سال 1989 به بعد، در این کشور دلار تقلبی چاپ می شود! کره شمالی می گوید که ژاپن این دلارها را به داخل خاک این کشور وارد می کند و ژاپن، قویا این ادعا را تکذیب کرده است. در این میان هر دو کشور تصدیق می کنند که آبراه دریای ژاپن، تنها راهی است که می توان از طریق آن، دلارهای تقلبی را جابه جا کرد.
پادرمیانی روسیه
در 1999، روسیه، طرفین مناقشه را به حل مسئله دعوت کرد. این نشست در مسکو انجام شد، اما بی هیچ نتیجه ای به کار خود پایان داد. چراکه در اواسط آن نشست، اعلام شد یک زیردریایی کره شمالی در آب های دریای ژاپن غرق شده است. تنش میان این دو کشور تا جایی بالا گرفت که بیم آغاز جنگ منطقه ای رفت. کسی به درستی متوجه نشد، زیردریایی کره شمالی از سوی کدام کشور غرق شد، اما تحقیقات صورت گرفته از سوی بازرسان سازمان ملل افشا کرد، یک فناوری پیشرفته که در اختیار نیروی دریایی ژاپن است، مسبب انهدام آن زیردریایی بوده است. بار دیگر در ژوئن 2001، آمریکا به ژاپن پیشنهاد کرد، آبراه خود را به روی کره شمالی مسدود کند اما فشار افکار عمومی، مانع از اجرای این کار شد. کوییزومی، نخست وزیر وقت ژاپن در گفت وگو با روزنامه تایمز اعلام کرد؛ «قصد نداریم با این کار ابعاد این فاجعه انسانی را گسترش دهیم».
حجم مبادلات کره شمالی از دریای ژاپن
گزارش آسیا تایمز به حجم مبادلات کره شمالی با ژاپن و روسیه می پردازد. «آدام هسیتیک» در این گزارش می نویسد؛ «کره شمالی به طور متوسط در هر دقیقه، از 2 قایق پذیرایی می کند که می توان گفت یکی از آنها، اقدام به قاچاق کالا کرده است. در بندر دریای ژاپن، می توان حجم تبادلات را در هر دقیقه، ده هزار دلار تخمین زد. از این میزان، دولت کره شمالی فقط می تواند 4 هزار دلار آن را به دست بیاورد و مابقی بازهم سهم قاچاقچیان است. مواد غذایی، دارو، سیگار، لباس و فیلم های مبتذل بالاترین سهم را در میان کالاهای قاچاق به خود اختصاص می دهند یعنی 52 درصد کل کالاهای وارداتی به این کشور. بیش از 27 درصد مرم یعنی سنین 14-45 سال به صورتی کاملا مشهود در بازار قاچاق کالا فعالند. در این کشور کسی ترس ندارد از آنکه به دست ماموران پلیس بیفتد چراکه کافی است قایقی همان شب در بندر، پهلو بگیرد. کالا که برسد، ماموران پلیس، حتی قاتل را آزاد می کنند. با تمام این گمانه زنی ها، دولت ژاپن از 21 ژوئن سال 2000 ورود کالا را از طریق این آبراه به کره شمالی کاملا محدود کرد و دولت این کشور - کره شمالی - در تنگنای اقتصادی شدیدی قرار گرفت. دولت ژاپن پیشتر اعلام کرده بود که کره شمالی نباید آزمایش های موشکی خود را در این دریا بدون هماهنگی انجام دهد. اما نخستین موشک کره ای ها دو سال قبل از این اتمام حجت با نام «تائه پودونگ» در این دریا آزمایش شد و به فضا رفت. کره شمالی که چین و روسیه را در مقابل این آزمایش هسته ای، سخت برآشفته دید، در صدد جبران برآمد، اما فایده ای نداشت».
درحال حاضر برنامه های غذایی سازمان ملل، تغذیه 5/6 میلیون نفر از مردم کره شمالی را برعهده دارد یعنی تقریبا یک سوم آن. سال 2005 میلادی بیش از پانصد و چهار هزار تن مواد غذایی از سوی دولت این کشور تقاضا شد چراکه ژاپن روز به روز آبراه منتهی به این کشور را مسدودتر می کند. این درحالی است که «شوتارویاچی» معاون وزیر امورخارجه ژاپن اعلام کرده به زودی تحقیقاتی را با حضور کره جنوبی در این دریا آغاز می کند. از طرفی، کره شمالی، حضور مردان کره جنوبی را به منزله تهدید استقلال خود قلمداد می کند. جزایر «تاکی» هدف این تحقیقات عنوان شده اند!
سایه واشنگتن
آدام ارلی، سخنگوی وزارت امورخارجه آمریکا در گفت وگو با واشنگتن پست اعلام کرد؛ «بوش اعتقادی ندارد که آذوقه می تواند سلاح محدودکننده کره شمالی باشد».
اما ژاپن که متحد آمریکا به شمار می رود یا حداقل این طور استنباط می شود، از چنین سلاحی نهایت استفاده را می برد. هرچند که «جک پریچارد» نماینده ویژه سابق آمریکا در کره شمالی می گوید؛ «اینکه فکر کنیم چنین کاری نوعی عدالت کور است و دولت آمریکا از انعکاس سیاسی اش خبر ندارد، خام اندیشی است».