رضا تقیآبادی دانشجوی رشته روابط عمومی ـ علوم ارتباطات
تبلیغ در اسلام و فقه اسلامی به معنی رساندن حقایق و معارف اسلامی و دعوت و تشویق مردم به رعایت فرامین الهی و تاسی به سیره انبیاء و ائمه اطهار علیهمالسلام به کار رفته است. و این امر نباید به بهانه اطلاعرسانی و تنویر افکار عمومی کمرنگ و نادیده گرفته شود. در شام، هنگامی که خطیبی به فرمان یزید به منبر میرود و در ذم امیرالمومنین علی ابن ابیطالب (ع) و امام حسین علیهماالسلام سخنانی میگوید، امام سجاد (ع) با صدای بلند به او میفرماید:
"و یلک، ایها الخاطب، اشتریت مرضاه المخلوق بسخط الخالق، فتبوا مقعدک من النار
وای بر تو ای خطیب، خشنودی مخلوق را به قیمت غضب خالق خریدی؛ پس جایگاه خود را از آتش (جهنم) انتخاب کن". (1)
تبلیغات روا و مثبت در روابط عمومیها به ویژه در روابط عمومیهای دستگاه قضایی و رساندن حقایق و واقعیتهای موجود در رسیدگی به پرونده های محاکم و تشویق مردم به رعایت موازین اخلاقی و شرعی در جامعه و احترام به قوانین و ارزشهای حاکم، سوق دادن اذهان عمومی به معنویت حاکم در اجرای صحیح و عادلانه رسیدگی به پروندههای قضایی و سالمسازی اجتماع از تضییع حقوق مظلومان، نتیجه درست اجرای عدالت و وظیفه اصلی روابط عمومیهای دستگاه قضایی در اطلاعرسانی این امر است.
اخلاقیات حاکم بر یک جامعه، مذهب و تعلیمات مذهبی یک جغرافیا نمیتواند در مورد قانونگذاری موردتوجه قانونگذار قرار نگیرد. قانونگذار در فرآیند وضع قوانین باید به بحث اخلاق و مذهب توجه نماید.
قوانین و مقررات، نظامات و هنجارهای اجتماعی باید از یک بار ارزشی معنوی برخوردار باشد تا قابل مقبولیت برای مردم و جامعه باشد. بار ارزشی که به قانون ارزش معنوی میدهد اخلاق و عدالت است که قوانین خوب قوانینی هستند که به اخلاق و عدالت نزدیک باشند و یا برای اخلاق و عدالت باشند و به طور کلی یکی از قواعد حقوقی یا فاکتور نیروهای سازنده حقوق محسوب میگردد.
حقوق بینیاز از جامعهشناسی نیست، زیرا حقوقدان نمیتواند تنها به قدرت دولت و ارزش آرمان تکیه کند و از تجربه و تحلیل رویدادهای اجتماعی غافل بماند.
قانونگذار، برای حفظ نظم و استقرار عدالت از هنر و ابداع خویش در حکومت کردن استفاده میکند و نقش فرمانده لایق را به عهده دارد نه مدیر آزمایشگاه را.
حضرت امیرالمومنین علی بن ابیطالب (ع) میفرمایند:
العدل راس الایمان و جماع الاحسان. "دادگستری سر و ریشه ایمان و گردآورنده نیکی و احسان است". (2)
روابط عمومی دستگاه قضایی با توجه به اینکه نقش واسطه و میانجی بین مردم و دستگاه قضایی را برعهده دارد وظیفه اصلی خود را ابلاغ آشکار حکم الهی در روند رسیدگی به پروندهها میداند و اعتقاد و التزام دارد که اساس حکومت اجرای عدالت است.
قرآن کریم میفرماید:
فاعلمو انما علی رسولنا البلاغ المبین.
بدانید به رسول جز آنکه به آشکار حکم خود را ابلاغ کند تکلیفی نخواهد بود. (3)
مقام رسالت و نبوت، ارتباطدهنده و واسطه بین خالق و مخلوق است که در آیه فوق تکلیف رسول گرامی اسلام را جزء ابلاغ آشکار حکم خدا چیزی نمیداند.
سوق دادن مردم به معنویات حاکم بر جامعه و رفع معضلات اجتماعی میتواند بخشی از وظایف خطیر روابط عمومی دستگاه قضایی کشور باشد، چنانچه معمار کبیر انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی "قدس سره" فرمودند:
"بیشتر پروندههای تشکیل شده در دادگستری برای افراد بینماز است و نماز باعث دوری از فحشاء و منکرات در جامعه میگردد".
مصونسازی: اجتماع از بزههای مختلف و تشکیل پروندههای متعدد در زمینههای مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و... فقط وظیفه دستگاه قضایی کشور نیست بلکه کلیه ارگانها و سازمانها بالاخص سازمانهای تخصصی در این امور وظیفه پیشگیرانه و مصونسازی اجتماع را برعهده دارد و این کار هم مقرون به صرفه و هم بیمهکننده نظام و انقلاب خواهد بود، زیرا پیشگیری همیشه بهتر از درمان است و درمان در دستگاه قضایی چیزی جز اجرای عدالت نیست.
برای بقای نظام اجتماعی و حفظ حیات آن، لازم است افراد مجرم، مورد مجازات قرار گیرند تا هم از ادامه جرم و ناامنی جلوگیری شده و هم برای دیگران درس عبرتی باشد تا دست به سوی اعمال مجرمانه دراز نکنند.
قرآن کریم در این مورد میفرماید:
و لکم فی القاص حیوه یا اولی الالباب لعلکم تتقون.
ای خردمندان حکم قصاص برای حفظ حیات شماست و شما را در قصاص، زندگانی نهفته است. (4)
سعدی شاعر پرآوازه ایران در این خصوص آورده است:
اگر چوب حاکم نباشد زپی
کند زنگی مست در کعبه قی
از این روست که رمز دوری از هر بدی و غلبه بدهد دشمنی دینداری و اجرای عدالت است چنانچه امیرالمومنین علی بن ابیطالب علیهالسلام فرمودند:
اجعل الدین کهفک و العدل سیفک تتج من کل سوء و تظفر علی کل عدو
دین را پناهگاه بگیر و عدل را شمشیرت، تا از هر بدی برهی و بر هر دشمنی پیروز گردی.(5)
و از آنجایی که همیشه اجرای عدالت و کوتاه کردن دست متجاوزین از غارت بیتالمال و حقوق مستضعفین با عکسالعمل متجاوزین و مستکبران روبهرو خواهد شد و به تبع آن تهاجمات فراوانی علیه دستگاه قضایی به راه خواهد افتاد. وظیفه روابط عمومی دستگاه قضایی است که با اطلاعرسانی خوب و مناسب "زحمات مسئولین این دستگاه رفیع را نمایان سازد".
و این امر میسر نخواهد شد مگر با اقتدار و صلابت روابط عمومی این دستگاه و پشتیبانی مسئولین امر از این واحد که بخشی از مدیریت دستگاه را در برمیگیرد، آن هم بخش مهم و حساسی از مدیریت.
هزار دشمنم ار میکنند قصد هلاک
گرم تو دوستی از دشمنان ندارم باک
مرا امید وصول تو زنده میدارد
وگرنه هر دمم از هجر تست بیم هلاک
روابط عمومی از دیدگاه معظم رهبری "حفظه..."
فکر اینکه برادران یک بخش مشابه در ارگانهای کشور را مثل روابط عمومیها گرد هم آورند فکر خوبی است. ما در نظام خود احتیاج به یک انسجام حقیقی از هر طریق ممکن داریم یکی از طرق هم همین است که عرف روابط عمومی در وزارتخانهها همگون و هم نوا شود. حداقل فایده این کار بهرهگیری از تجربیات یکدیگر است. در مورد خود روابط عمومی، برادران شاغل این کار، به شان و مسئولیت کار واقف هستند به خصوص در این ایام که با مسئولان کشور تماس گرفتند و نقطهنظرها روشن شده است. روابط عمومیها میدانند کارشان چیست و چه توقعی از آنها میرود. شاید کار روابط عمومیها را بتوان به عنوان رابط بین دستگاهها و مردم ملاحظه کرد.
روابط عمومیها باید ببینند خلائی که وجود آنها را ضروری کرده است چیست؟ عشق به خدمت گاهی در برخی از افراد و دستگاهها موجب میشود که قلمرو وسیعتری را برای کار خود جستوجو کنند و در نتیجه تداخل بخشهای مختلف پیش میآید، جای خالی روابط عمومیها باید روشن شود و باید روشن شود منظور از رابطه با مردم چیست؟ یعنی مردم باید از ما چه چیزهایی بدانند.
بعضی معتقدند که روابط عمومیها بایستی حقیقت مطلب در مورد دستگاهها را بیان کنند زیرا مردم انتظار و توقع دارند که همه واقعیتها را بشنوند. بعضی هم عقیده دارند علاوه بر گفتن این حقیقت باید نظر مردم نسبت به آن وزارتخانه نیز مشخص و منعکس شود. عدهای میگویند تنها چیزهای امیدبخش را باید به مردم گفت و مطالب یاسآفرین را نباید ارائه داد.
روابط عمومی باید روش خود را از بین سلیقهها انتخاب کنند. به نظر من شما باید مشخص کنید انتظار مردم و دستگاهها از شما چیست؟ باید با مردم صادقانه رفتار شود و با زبان فریب با آنها رفتار نشود. مهمترین ممیزه جمهوری اسلامی ایران در بخش تشکیلات این است که مردم، مسئولان را از خود میدانسته و توقع غیرواقعی شنیدن و حرف سست شنیدن را ندارند. آنان حرف صادقانه میخواهند.
از سوی دیگر لزومی ندارد همه حقایق را به مردم بگویید و این منافاتی با صادقانه بودن با مردم ندارد. باید ترکیبی از این دو شیوه را اتخاذ کرد. یعنی صادقانه، دور از اغراق و بدون قصد سرگرم کردن مردم با آنها ارتباط برقرار کرد.
اصول این است که همه سخنان صدق به مردم منتقل نشود تا دشمن از خفایای دستگاهها آگاه نشود. هیچ لزومی ندارد همه مسائل و دقایق را با شعار صدق و حسن نیت بگوییم. کسانی که خطاب به مردم از دستگاههای مختلف انتقاد میکنند و ضعفهای آن را گوشزد و اتمام حجت میکنند کار غلطی را انجام میدهند، زیرا این اتمام حجت باید با مقام مافوق مثلا دولت یا مجلس صورت گیرد نه اینکه چنین اتمام حجتی دل مردم را خالی کند. این نشانه برخورد صادقانه نیست بلکه سادهلوحانه است.
باید مردم به دستگاهها اطمینان پیدا کنند، وعدههای پوچ و واهی به مردم لزوم ندارد، در بیان حقیقت زبان صدق لازم است.
ما بایستی بلندگوی مردم نسبت به خود را همواره باز نگه داریم به هر صورتی که ممکن است ما باید همیشه به گوش باشیم وگرنه چیزهایی از مافوق میشود که در تصمیمگیریهای ما موثر خواهند بود.
نقص بزرگ دچار شدن به افراط یا تفریط در رابطه با مردم است. به این معنی که گاهی آن قدر چیزی نگفتهایم که اصلا مردم اطلاعی از جریانات پیدا نکردهاند. مثلا مردم هنوز از کارهایی که شده است، خبر ندارند. مردم ما نمیدانند که پس از پیروزی انقلاب چه تحولاتی صورت گرفته و همین امر موجب شد که امام "ره" فرمودند مسئولان باید کارهای خود را به مردم گوشزد کنند. گاهی هم در تبلیغ و بیان مطلب چنان زیادهروی و بدلحنی کردهایم که به ضد تبلیغ مبدل شده است که آثار بد آن از تبلیغات سوء شاید کمتر نباشد.
گاهی مطالب در مطبوعات و صداوسیما بد بیان و ارائه میشود و گاهی تبلیغ به نوعی در صداوسیما مطرح میشود که گویی دشمن آن را تهیه کرده است.
زبان تبلیغ بهترین و لحن تبلیغ گاهی در خدمت ضدتبلیغ قرار میگیرد. بسیاری از اخباری که به رسانهها داده میشود از طریق روابط عمومی انجام میگیرد و باید از افراط و تفریط دور باشد، در عین حال مسئولان در تنظیم خبر و در ارائه خبر مسئول هستند. نکته دیگر این است که برادران باید قدری در توسعه دادن به انتشارات روابط عمومیها قناعت کنند. زیرا زیاد شدن خبرنامهها هیچ لزومی ندارد. روح مصوبات مجلس هم همین بود که جلوی این کار را بگیرند اما این توسعه متاسفانه هنوز هم وجود دارد اما کارهای ابتکاری را باید توسعه داد. از جمله نظارت دادن خود مسئول به کار خود وی و تهیه جدولها و نمودارها برای دیدن مسئولان که چه کارهایی کرده است.
روابط عمومی بهترین نمایانگر اوضاع داخلی وزارتخانه از یک سو و از سوی دیگر منعکسکننده چگونگی مسائلی است که در آن نهاد میگذرد. سلامت یک دستگاه به اتصال اجزای آن و هم نوائی و همسازی آنها ارتباط دارد. روابط عمومیها میتوانند فعالیت نهادها را ارزیابی و منعکس کنند و مشخص کننده روشها و نقصهای دستگاه مربوط خود باشند.