بنزین ارزان‌تر از آب

حسین ریسمانی‌یزدی
بنزین در ایران ارزان‌تر از آب عرضه می‌شود زیرا برای خرید نیم‌لیتر آب معدنی 200 تومان و برای خرید یک لیتر بنزین 80 تومان می‌پردازیم!‌ آن‌هایی که گذشته را به خاطر دارند، می‌دانند که رژیم پهلوی عرضه بنزین به قیمت مفت را به‌عنوان رانت به مردم می‌داد. هنگامی‌که کارشناسان گزارش دادند عرضه قیمت بنزین به لیتری 4 ریال برای اقتصاد کشور سم است و دولت قیمت بنزین را دو ریال گران و به 6 ریال افزایش داد مردم تهران دست به آشوب زدند، چند پمپ بنزین را به آتش کشیدند و به چند ساختمان دولتی خسارت وارد کردند. سرانجام شاه دستور داد قیمت بنزین به جای 6 ریال 5 ریال تعیین شود، با این دستور، سر و صداها خوابید. عرضه بنزین به قیمت ارزان، سنت نادرستی است که ریشه در گذشته دارد. دولت‌های پس از انقلاب به دلیل این‌که در مقایسه با دولت‌های قبل از انقلاب از پشتوانه مردمی بیش‌تری برخوردار بودند، این فرصت را داشتند که یک بار برای همیشه ریسک و هزینه اجتماعی ناشی از واقعی کردن قیمت بنزین را بپذیرند و در راستای کمک به توسعه کشور و اجرای عدالت اقدام کنند، اما همه دولت‌ها از ترس اعتراض احتمالی و بالا رفتن قیمت‌ دیگر اجناس متاثر از واقعی شدن قیمت بنزین به این اقدام اساسی دست نزدند.
به نظر می‌رسد ملاحظه دولت نهم در این مقوله به‌خاطر استقبال از طرح تثبیت قیمت‌ بنزین، بیش از دیگر دولت‌ها است. ‌علم و تکنولوژی از قرن هجدهم به بعد زندگی بشر را دچار دگرگونی اساسی کرد. زمانی که برادران رایت ماشین بخار را اختراع کردند، هرگز فکر نمی‌کردند که روزی نیاز انسان به ماشین از یک سو و آلودگی ناشی از سوخت انرژی‌های فسیلی از سوی دیگر، زندگی بشر را به مخاطره می‌اندازد و صدها دانشمند و ده‌ها سمینار از پس عوارض فراوانی که ماشین، آلودگی زیست‌محیطی و صوتی که با اختراع ماشین و توسعه آن به وجود ‌آمده است، بر نمی‌آیند. هر چند ماشینی شدن دنیا نخست از اروپا شروع شد، اما به سرعت خودرو به‌صورت یک نیاز اصلی به دیگر نقاط دنیا سرایت کرد و دنیا مغلوب ماشین شد و انسان به زندگی ماشینی با همه مضراتش، تن داد. در دنیای کنونی، ماشین آن قدر بر زندگی افراد سیطره انداخته است که مردم، زندگی در طبیعت و آسمان نیلگون را بر زندگی در میان دود، آلودگی، هنجارهای ناشی از سر و صدا و هزاران بیماری دیگر را ترجیح داده‌اند. ین مساله یکی از شگفتی‌های دنیای مدرن است. دانشمندان برای مقابله با جهنمی که محصول تکنولوژی یعنی ماشین‌ها با سوخت فسیلی است به فکر ساخت خودروهای بدون آلودگی و یا به عبارت دیگر خودروهای پاک که به تدریج در ژاپن و آمریکا این خودروها در حال بومی شدن هستند افتاده‌اند.
دانشمندان به دنبال راهکار برون رفت از پدیده‌ای هستند که بتوانند به خطر زندگی ماشینی که بشریت را تهدید می‌کند از طریق ساخت خودروهای کم‌مصرف و یا استفاده از انرژی خورشیدی و انرژی الکتریکی بر وضعیت ناهنجار کنونی پایان دهند و می‌رود تا در آینده‌ای نه چندان دور مردم بر خودروهایی که به دلیل این‌که آلودگی زیست محیطی آن‌ها صفر و دارای آلودگی صوتی کم‌تری هستند سوار شوند. اگر این اتفاق رخ دهد، بار دیگر می‌توان امید داشت که آسمان را نیلگون و پرستاره دید. آمار مرگ و میر ناشی از آلودگی زیست محیطی و صوتی نسبت به دیگر امراض در پایتخت در راس قرار دارد، بر اساس اعلام رسمی روزانه 27 نفر بر اثر همین آلودگی‌ها در تهران جان می‌دهند و این تعداد به دلیل ورود روزانه 1500 خودرو جدید به تعداد خودروهای موجود و از همه مهم‌تر از رده خارج نشدن خودروهای فرسوده سیر صعودی دارد. پرسش این است چرا این گونه گرفتار شده‌ایم و چرا این شرایط به وجود آمده است و چگونه می‌توان از وضعیت پیش آمده است عبور کرد؟ به عقیده صاحب‌نظران، قیمت ارزان و ثابت بنزین، مهم‌ترین علت این وضعیت است. مطابق برنامه سوم توسعه قیمت بنزین به صورت پلکانی هر سال 25 درصد افزایش می‌یافت.
با استفاده از این روش قیمت بنزین تا سال 1383 به لیتری 80 تومان رسید. هر چند این روش به واقعی شدن قیمت بنزین کمک چندانی نمی‌کرد، اما بی‌تردید از ثابت ماندن قمیت بنزین بهتر بود و افزایش پلکانی قیمت بخشی از درآمدهای دولت را محقق می‌کرد. مجلس اصولگرای هفتم در اقدامی نسنجیده و شتاب‌زده با تصویب طرح تثبیت قیمت 9 قلم کالا از جمله بنزین اقدام کرد. با گذشت 18 ماه از اجرای این طرح، دولت و مجلس ماه‌ها است گرفتار چنین مصوبه‌ای شده‌اند و سخن از کوپنی‌ کردن و یا دو نرخی کردن قیمت بنزین می‌کنند.
هنگامی که مجلس و دولت درمی‌یابندکه این شیوه‌ها کارساز نیستند، به سراغ کارت هوشمند می‌روند و سرانجام بهترین راه که برداشت از حساب ذخیره ارزی برای وارد کردن بنزین و به قیمت کم‌تر از آب در اختیار سرمایه‌دارها قرار می‌دهند. پرسش مهم این است پاسخگوی هزینه‌ای که تصمیم مجلس درباره تثبیت قیمت بنزین به بار آورده است، کیست؟ آیا آن دسته از مردم که در شکل‌گیری چنین مجلسی سهم داشتند حاضرند باز همه چشم امید به این مجلس داشته باشند و بار دیگر به همین‌ها رای بدهند؟ نکته مهم‌تر این است که دولت نهم که با مجلس هفتم هم جهت و همفکر است نیز از تثبیت قیمت نه قلم کالا ناراضی است! اما عزم بالا بردن قیمت بنزین را ندارد. هیچ بعید نیست در آینده نه چندان دور شاهد افزایش تعرفه‌ آب و برق و ... باشیم و سرانجام از طرح تثبیت قیمت‌ها عدول شود و آن‌گاه قیمت بنزین افزایش یابد، تحقق این امر یک گام به پیش است و می‌تواند اقدامی در جهت اجرای عدالت باشد.