روسها همواره تاکید میکنند که تعهدات خود در قبال نیروگاه هستهای بوشهر را در موعد مقرر عملی خواهند کرد ولی اخبار رسانههای داخلی و خارجی در مورد اظهارات نمایندگان روسی حاضر در ایران نشان میدهد که روسیه تکمیل و تحویل نیروگاه بوشهر را مشروط به پرداخت ماهانه 20 الی 25 میلیون دلار از سوی ایران کرده است. این اخبار در شرایطی منتشر میشود که غلامرضا آقازاده رییس سازمان انرژی اتمینیز پس از دیدار با همتای روس خود گفت روسها برای تامین مالی تعهدات خود از ما فراتر از تعهداتمان درخواست دارند. به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس سرگئی اشماتکو، رییس کمپانی اتم اسپروی اکسپورت از ایران درخواست کرد تا برای تکمیل عملیات نیروگاه بوشهر طبق برنامه زمانبندی شده ماهانه پرداختنی به طرف روسی قرارداد داشته باشد. اشماتکو با اشاره به اینکه ایران تاکنون 900 میلیون دلار برای ساخت نیروگاه پرداخت کرده گفت: ما تایید کردهایم که همه چیز طبق برنامه پیش میرود اما در صورتی که ایران ماهانه 20 الی 25 میلیون دلار برای ساخت نیروگاه پرداخت کند حفظ سرعت عملکرد امکانپذیر است. درخواست اشتماتکو از ایران در شرایطی صورت میگیرد که روسیه در ماه گذشته 22 میلیون دلار از ایران دریافت نموده است. بنا بر اظهارات اشماتکو روسیه و ایران در مذاکرات خود توافق کردهاند که کمیته مالی تشکیل دهند که طی دو ماه اوضاع مالی نیروگاه بوشهر را مورد تحلیل و بررسی قرار دهد و طرف ایرانی قول داده که سرعت پرداختها را حفظ خواهد کرد. محمد سعیدی معاون بین الملل سازمان انرژی اتمینیز اخیرا اعلام کرده که ایران سر رسید پرداختهای نیروگاه اتمیبوشهر به روسیه را جلو میاندازد تا مشکلات مالی طرف روسی برای ساخت تجهیزات نیروگاه بوشهر بر طرف شود. به گفته سعیدی شرکتهای روسی برای ساخت برخی تجهیزات نیروگاه بوشهر محدودیت دارند به همین دلیل ساخت این تجهیزات را به یکی از شرکتهای طرف قرارداد خود از کشور ثالث سپردهاند.او افزود: بسیاری از تجهیزات مربوط به نیروگاه بوشهر ساخته شدهاند، اما چون روسیه امکان مالی ندارد نتوانسته است آنها را برای ایران ارسال کند. سعیدی در عین حال اظهار امیدواری کرد که مشکلات مالی پیمانکار روسی ظرف چهار ماه آینده حل شود. در خواستهای بیشتر پیمانکار روس برای تکمیل نیروگاه بوشهر در حالی مطرح میشود که به گفته رییس سازمان انرژی اتمیایران اراده سیاسی دو کشور همچنان بر تحقق راهاندازی نیروگاه بوشهر در زمان تعیین شده است و دو طرف تلاش دارند تا مشکلات بر سر راه راهاندازی نیروگاه بوشهر را بردارند و پروژه را به نتیجه برسانند.
فراز و نشیبهای نیروگاه بوشهر
نخستین نیروگاه اتمیایران از زمان آغاز پروژه تا کنون با مشکلات بسیاری مواجه شده است. پروژه ساخت نیروگاه بوشهر در سال 1352 توسط شرکت آلمانی زیمنس آغاز شد. اما پس از پیروزی انقلاب اسلامیدر سال 1357 همکاری ایران با این شرکت قطع شد و به دلیل نیمه تمام بودن پروژه یافتن یک پیمانکار جدید برای اتمام آن دشوار بود تا اینکه در سال 1373 روسیه که برای صنعت برق هستهای خود نیاز به نقدینگی داشت با امضای قراردادی 800 میلیون دلاری کار تکمیل بخش یک نیروگاه هستهای بوشهر را بر عهده گرفت. این قرارداد از ابتدا با مخالفت شدید آمریکا و اسرائیل روبهرو بود و بسیاری معتقدند علت عمده تاخیرهای به وجود آمده در جریان اجرای این قرارداد توسط روسیه نیز همین دلایل سیاسی است، اگرچه کرینکو اعلام کرده که این تاخیرها به دلایل فنی بوده است. تشدید مناقشه هستهای ایران با غرب نیز از دیگر دلایلی است که در انجام به موقع این پروژه اختلال ایجاد کرده است. خبرگزاری نوستی روسیه در گزارشی در مورد ساخت نیروگاه بوشهر نوشت: مسلم است که ایرانیان از ساخت طولانی مدت اولین نیروگاه اتمیخود خسته شدهاند. انتظار این کشور حدود 30 سال است که به پایان نمیرسد. ابتدا آلمانیها کار را نیمه تمام گذاشتند و تاسیسات تقریباً آماده را در سال 1980 بخاطر شروع جنگ هشت ساله در ایران رها نموده و بعد از آن نیز بازنگشتند و اکنون روسها کار تحویل نیروگاه را به درازا میکشانند. تحویل نیروگاه بوشهرکه برای اکتبر 2006 تعیین شده بود، باری دیگر به تعویق یکساله افتاده بود. سرگئی کرینکو رییس آژانس فدرال انرژی اتمیروسیه روس اتم در ملاء عام وعده داد که این نیروگاه در نیمه دوم سال 2007 میلادی به بهره برداری برسد و تاکید کرد که کار پایان ساخت آن کاملاً مطابق جدول زمانی پیش خواهد رفت. دست اندر کاران روسی این پروژه در توضیح این تاخیرها گفته اند که پروژه ای که روسیه پذیرفته، پروژه ای منحصر به فرد است. مهندسین روسی مجبور شدند که دستگاههای کمپانی آلمانی زیمنس را به مدل روسی نیروگاه اتمیمتصل کنند. ساختمان این واحد نیروگاهی، در اثر بمبارانهای عراق طی جنگ تحمیلی صدماتی جدی دیده بود. پس از پایان جنگ، هیچ کس با تکمیل ساخت تاسیسات اتمیناقص موافقت نکرد، کار دشواری بود و تنها روسیه به درخواست ایران پاسخ داد. نیروگاه تقریباً 20 سال زیر آفتاب و باد بیابانی بود. اما بازسازی بخش ساختمانی به دشواری بازسازی تجهیزات نبود. بسیاری از دستگاههای خریداری شده زنگ زده و یا فرسوده شده بودند. کمیسیون مشترک روسیه-ایران آنالیز مهندسی عظیمیانجام داد که در نتیجه آن مشخص شد تنها حدود 5 هزار دستگاه قابل استفاده هستند. ابعاد دستگاهها با پروژه روسی همخوانی نداشتند. همچنین دستگاههای جدیدی نیز مورد نیاز بودند. زمان گذشت، مشکلات بسیاری و از جمله مشکلات سیاسی درمورد ایران سبب به درازا کشاندن آن شدند. واشنگتن بر مسکو فشار وارد میکرد که کار احداث را متوقف کند، اما این کار هرچند لاک پشتی اما به هر حال حرکت میکرد. روسها میگویند اتمام موفقیت آمیز این پروژه برای آنها نیز یک مساله حیثیتی است و اکنون به نظر میرسد این انتظار سرانجام در حال پایان گرفتن است.