مهدی مروتی
شکست جمهوریخواهان از دموکراتهاى انتخابات اخیر کنگره و سنا باعث شده است تا در روندى خودکار شاهد تغییر رفتارها در سطح سیاست خارجى و سیاست داخلى کاخ سفید باشیم. هرچند که در اصول و مبانى هیچگونه تغییرى ایجاد نشده است. جمهوریخواهان افراطى هم اکنون مجلس نمایندگان سنا و فرماندارى ایالات را از دست دادهاند و عملا در انزوایى سخت قرار گرفتهاند. همین امر بوش، رایس و دیگر نومحافظهکاران را مجبور به ایجاد تعادل در سیاستهاى خود مىسازد. هرچند که این افراد به سادگى حاضر به پذیرش این تغییر نیستند.
معماى “کاخ کرملین” پس از شکست جمهوریخواهان افراطى در واشنگتن پررنگتر شده است. در طول شش سال اخیر، مقامات حزب جمهورىخواه برخورد سرسختانهاى با پوتین و لاوروف داشتهاند. ایالات متحده آمریکا در طول سالهاى پس از سال 2000 میلادى سعى داشته است از تحرکات رو به رشد منطقهاى و فرامنطقهاى روسیه جلوگیرى نماید. البته مقامات روسى که نیل به قطبیت در دراز مدت را در سر مىپرورانند بعضا با سکوت خود فضاهاى مانور زیادى را بر روى کاخ سفید گشودند. انقلابهاى رنگى در گرجستان و اوکراین و مخالفت علنى آمریکا و اتحادیه اروپا با دولت منتخب بلاروس جملگى با هدف ایجاد موانعى سخت بر سر راه کاخ کرملین صورت پذیرفتند.
“دیک چنی” معاون رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا از جمله حامیان مستقیم انزواى روسیه در جهان به شمار مىرود. دیک چنى بارها با اظهارات ضد روس خود موجبات تشدید تنشها میان کاخ سفید و کاخ کرملین را فراهم آورده است. ولادیمیرپوتین نیز بارها ضمن انتفاد از دخالتهاى آمریکا در امور داخلى و خارجى مسکو، از کاخ سفید خواست تا مراقب رفتارهاى خود در آسیاى مرکزى و قفقاز باشد. حتى “پوتین” یک بار بوش پسر را به یک گرگ تشبیه کرد.
در هر صورت مناقشات و تقابل میان مسکو و واشنگتن در طول سالهاى اخیر به نقطه اوج خود رسیده است.
پس از اینکه یلتسین و کلینتون از معادلات سیاسى روسیه و آمریکا کنار رفتند شاهد افراطىگرى سختى در روابط میان این دو کشور هستیم. در حدود سه ماه گذشته و در ضیافت شامى که در نیویورک برگزار شد، میان رایس و سرگئى لاوروف درگیرى لفظى سختى در گرفت. البته رسانههاى وابسته به کاخ سفید و کاخ کرملین سعى کردند از انتشار این خبر خوددارى کنند ولى در نهایت نسبت به این کار ناکام ماندند.
در حال حاضر پوتین نسبت به بوش موقعیت مستحکمترى در کشور خود دارد. در حالى که به دنبال شکست جمهوریخواهان افراطى در انتخابات اخیر ایالات متحده آمریکا، بوش موقعیت بسیار شکننده و متزلزلى پیدا کرده است. در فضاى مبهم کنونى که در کاخ سفید بوجود آمده است. زمزمه ایجاد روابط مستحکم با کاخ کرملین از یک سو و قطع روابط با مسکو از سوى دیگر به گوش مىرسد.
نکته اساسى این جاست که روسها نسبت به رفتارهاى واقعى و خواستههاى درونى کاخ سفید در دوران قدرت مطلق بوش آگاه شدهاند. در طول مدتى که مجلس نمایندگان کنگره و سنا نیز در دست جمهوریخواهان بود، طرحهاى ضد روس تصویب شده از سوى کنگره و اجراى سریع آنها از سوى جرج واکر بوش “و همراهان او باعث ایجاد فاصلهاى زیاد میان مسکو و واشنگتن شد. هرچند که دو کشور در زمینه انرژى با یکدیگر مبادلاتى انجام دادند ولى در کل مقامات روسى و آمریکایى نسبت به یکدیگر دید خوشبینانهاى ندارند.”
در حال حاضر دموکراتها نیز در خصوص حل معماى کاخ کرملین سرگردان ماندهاند. ادامه رویکرد “بیل کلینتون نسبت به روسیه پس از فروپاشى جنگ سرد و یا تجویز راهکارى دیگر براى تعامل و تقابل با مسکو ذهن سردمداران حزب دموکرات را به خود مشغول کرده است. آنها نسبت به این نکته آگاهند که پوتین همانند یلتسین نیست و فضاى نظام بینالملل در هزاره سوم نیز تغییرى اساسى یافته است.”در نهایت اینکه در طول دو سال باقیمانده تا پایان دوران ریاست جمهورى “جرج واکر بوش” احتمالا شاهد تقابل دموکراتها و جمهوریخواهان بر سر نحوه رفتار با کاخ کرملین خواهیم بود. از سوى دیگر بررسى رفتارهاى پوتین، لاوروف، ایوانف و دیگر مقامات روسى در خصوص نحوه برخورد با آمریکا در طول دو سال آتى بسیار مهم و جالب توجه خواهد بود.