قرار بود دیروز مانور مشترک دریایی آمریکا با استرالیا، انگلیس، بحرین، ایتالیا، فرانسه در خلیج فارس به منظور شبیهسازی بازرس کشتیهایی که مواد تسلیحاتی غیر قانونی حمل میکنند دیروز برگزار شود طبق گزارش خبرگزاریها این مانور جزیی از «ابتکار PSI » (عملیات امنیتی بازرسی کشتیها و هواپیماهای مظنون به حمل تسلیحات غیرقانونی از جمله تسلیحات و مواد هستهای) است.
قرار بوده در این مانور قایقهای گشتی از سواحل بحرین یک کشتی با پرچم انگلیس را به عنوان کشتی مظنون و حامل قطعاتی برای یک برنامهء هستهای و پیش از رسیدن به مقصد یعنی کشور مظنون مورد رهگیری و بازرسی قرار دهند.
ابتکار PSI شامل 80 کشور همسو با آمریکاست که فلسفهء اصلی از ایجاد آن جلوگیری از تکثیر مواد و تسلیحات غیر قانونی و غیرمتعارف از سوی کرهءشمالی بوده است و پیش از این در اقیانوس آرام و در اطراف مرزهای دریایی کرهءشمالی نمونههایی از آن اجرا شده است.اما هدف اصلی از آن محاصرهء هوایی و دریایی کشورهای غیرهمسو با آمریکا در مناطق مختلف جهان است.
طرحهای B ابتکار psi یک طرح ضد قاچاق است که توسط آمریکا و 10 کشور متحد آن در سال 2003 راهاندازی شده و هم اکنون تعداد کشورهایی که در این طرح شرکت دارند به 80 کشور میرسد.اما به استثنای کشورهایی نظیر زاپن و استرالیا و متحدانی چون انگلیس و فرانسه سایر اعضای این ابتکار را کشورهایی تشکیل میدهند که فقط درصدد همسو نشان دادن ظاهری و سمبولیک با آمریکا هستند تا به زعم خود از مزایای همکاری با آمریکا بهرهمند شوند.مانور کنونی در خلیج فارس بیست و چهارمین مانور ابتکار psi به شمار میرود و با رمز عملیاتی «لبهء حمله» اجرا میشود ولی اولین نوع از این مانور در خلیج فارس است.
علاوه بر این به نظر میرسد که از نظر آمریکا پس از آزمایش هستهای اخیر کرهء شمالی و تصویب قطعنامه 1718 شورای امنیت علیه پیونگ یانگ زمینه مساعد برای شروع بازرسیهای دریایی از شناورهای کشورهای غیرهمسو با آمریکا نظیر ایران و کره ءشمالی و حتی سوریه آمادهتر از گذشته شده است.
شواهد موجود نیز نشان میدهد که فشار برای اعمال محدودیتهای دریایی بر روی سه کشور ایران، سوریه و کرهءشمالی با بهانههای مختلف و حتی متفاوت جزیی از طراحی بزرگتر آمریکا برای مقابله با چنین بازیگرانی است.
در مورد کرهءشمالی آزمایش اتمی این کشور به بهانهء آمریکا تبدیل شده، در مورد سوریه بهانهء آمریکا و فرانسه برای جلوگیری از ارسال اسلحه برای حزب الله باعث استقرار نیروی دریایی کشورهای غربی به فرماندهی آلمان در شرق دریای مدیترانه و در نزدیکی آبهای سوریه و لبنان شده و در مورد ایران نیز آمریکا خشمگین از عدم تمکین ایران به فشارهای آمریکا در مورد تعلیق برنامهء هستهای درصدد مشکوک نشان دادن فعالیتهای وارداتی ایران در حوزهء دریایی است و تلاش میکند نوعی روابط غیرعادی نظامی موشکی و هستهای را بین ایران و کره ءشمالی نشان دهد و از حساسیت بهوجود آمده نزد کشورهای اروپایی و آسیایی در مورد آزمایش هستهای کره ءشمالی برای فشار روانی و سیاسی بیشتر بر ایران بهره گیرد.
در این چارچوب ماه گذشته رابرت جوزف معاون وزیر خارجهء آمریکا به آسیای میانه رفت تا حمایت کشورهای قزاقستان، تاجیکستان و ترکمنستان را برای مشارکت و همکاری در بخش بازرسیهای هوایی ابتکار psi بهدست آورد. زیرا از نظر آمریکا این کشورها بر سر راه هوایی کرهء شمالی به ایران قرار دارند و هواپیماها از فرودگاههای این منطقه برای سوختگیری مجدد استفاده میکنند.
بنابر ادعای آمریکاییها ازبکستان در این مورد همکاری را شروع کردهاند و قزاقستان نیز قول پیوستن به این ابتکار را داده است. این در حالی است که ایران برخلاف کرهء شمالی هم عضو npt است، هم نظارت مستمر بازرسان بینالمللی بر تاسیسات و فعالیتهای هستهای خود را پذیرفته است و هم هیچگونه آزمایش هستهای نداشته است و تاکنون نیز قطعنامهای علیه آن در شورای امنیت وجود ندارد.
در مورد مشارکت کشورهای منطقه در این نوع مانورها نیز میتوان گفت که در منطقهء خلیج فارس فقط بحرین که مقر ناوگان پنجم آمریکا در خلیج فارس به شمار میرود به شکل رسمی در مانور حضور دارد و سه کشور کویت، امارات و قطرفقط به صورت ناظر در مانور حضور یافتهاند که این امر نشان میدهد که کشورهای بزرگ منطقه نظیر عربستان با وجود اختلاف نظرهایی که با ایران در مورد مسایلی چون عراق و لبنان دارند حاضر به همکاری با این روند آمریکایی که میتواند به ثبات و امنیت کشتیرانی در خلیج فارس آسیب برساند و به بازار نفت و آرامش حاکم بر آن ضربه بزند، نیستند.
در واقع در شرایطی که اجرای عملیات بازرسی و رهگیری نیاز به همکاری کشورهای منطقه دارد،به نظر نمیرسد کشورهای منطقه حتی کشورهای کوچک نظیر بحرین در عمل ریسک همکاری با آمریکا علیه ایران را بپذیرند و بیشتر به نظر میرسد که آمریکاییها در شرایط کنونی درصدد بهرهبرداری روانی از این مانور برای اعمال فشار بر ایران و از سوی دیگر متحد نشان دادن کشورهای دیگر با خود در مورد تحریم احتمالی علیه ایران هستند.
بنابراین آمریکاییها بدون ذکر نام ایران مدعی شدهاند که برگزاری چنین مانوری، ظرفیت آمریکا و متحدانش را برای جلوگیری از قاچاق تسلیحات و جلوگیری از حمل مواد هستهای و تسلیحاتی توسط کشتیها برای کشوری که نگرانیهای گسترش تسلیحاتی را در منطقه به بار آورده است به معرض نمایش میگذارد. این در حالی است که آمریکا از سالیان دور همواره تلاش کرده تا چنین نقشی را در خلیج فارس ایفا کند اما به دلیل نگران شدن در مورد وضعیتهای غیر قابل پیشبینی ایران در عمل ریسک ورود به این عرصه را نپذیرفته است.
از سوی دیگر برخی معتقدند که این مانور با تهدیدات هفتههای اخیر علیه تاسیسات نفتی عربستان توسط القاعده در ارتباط است،اما به نظر نمیرسدکه این مانور برای مقابله با چنین تهدیدی تعریف و اجرا شده باشد زیرا نوع تهدید علیه تاسیسات نفتی عربستان با نوع اهداف تعریف شده برای این مانور همخوانی ندارد. ضمن آنکه القاعده دارای اهداف ثابت و مشخص و قابل ردیابی دریایی نیست.