مذاکرات شش جانبه بدون ژاپن

مترجم: حسین رزمنده
کره شمالی که آمادگی خود را برای پیوستن به مذاکرات شش جانبه اعلام کرده است، حضور ژاپن را در این مذاکرات غیرضروری دانست و اظهار داشت: از آن جایی که ژاپن ایالت پنجاه و ششم آمریکا است، می تواند اخبار و نتایج حاصل در مذاکرات را از طریق آمریکایی ها مطلع شود. پس نیازی به حضور ژاپن در مذاکرات شش جانبه نیست.
روابط ژاپن و کره شمالی، بر سر گروگانگیری نیروهای دو طرف در درگیریهای ساحلی از چند سال گذشته متشنج شده است.
اما سؤالی که در حال حاضر مطرح است، این موضوع می باشد که سرنوشت معاهده ان. پی. تی، چه خواهد شد. آیا آزمایش هسته ای کره شمالی اثری روی این معاهده دارد و آیا این آزمایش هسته ای معاهده را تضعیف می کند یا خیر؟ برخی از ناظران معتقدند چنین امری تضعیف ان.پی.تی است و برخی حتی "CTBT" هم اشاره کرده اند.
با وجود این که CTBT هنوز لازم الاجرا نشده است، اما اگر زاویه دید را در تاریخ هسته ای کشورها به عقب ببریم، متوجه می شویم ان.پی.تی به عنوان محور رژیم عدم اشاعه از مدتها قبل توسط کسانی که مدعی حمایت از آن هستند نقض شده است.
اولین دلیل چنین نقض آشکاری این است که طی 25 سال عمر اولیه این معاهده تا سال 1995، هیچ کدام از کشورهای هسته ای به مفاد ماده های 1 و 2 و 6 عمل نکردند. ماده 2 می گوید، شما به هیچ عنوان نباید کمک کنید که کشور دیگری به توانمندی نظامی هسته ای دست پیدا کند. اما دنیا شاهد بود که آمریکا و فرانسه و انگلستان به اسراییل برای به دست آوردن سلاح هسته ای کمک کردند که این بزرگترین نقض معاهده بود.
از دیگر دلایل نقض فاحش و بنیادین که در پایان 25 ساله عمر این معاهده اتفاق افتاد این است که کشورهای هسته ای به ویژه جناح غربی به عنوان کشورهایی که به وسیله این معاهده ها، به خاطر داشتن سلاحهای هسته ای و نگهداری آنها ممتاز شده بودند، مایل شدند این معاهده تمدید شود. عنوان کنفرانسی که قرار بود این کار را انجام دهد، کنفرانس بازنگری و تمدید معاهده ان.پی.تی بود، به عبارت دیگر ابتدا باید کارنامه این معاهده و نحوه برخورد کشورهایی که عضو این معاهده هستند با تعهدات خودشان در قبال این معاهده را بررسی می کردند و بعد برای تمدید آن چاره ای می اندیشیدند. اما قسمت بازنگری به علت این که غربیها کارنامه ای پر از موارد نقض داشتند، کاملاً به دست فراموشی سپرده شد و فقط به تمدید معاهده پرداختند. اما همین تمدید را هم به شکلی انجام دادند که به لحاظ حقوقی ان.پی.تی، به معاهده دیگری استحاله و به ضد خودش تبدیل شود یعنی معاهده را برای ابد تمدید کردند. این بدین معنی است که هدفی که در ماده 6 معاهده وجود دارد قرار نیست هیچ موقع به اجرا درآید و این به معنای بیرون آوردن ماده 6 از داخل معاهده و تجزیه معاهده و تغییر هدف آن است. حتی چنین هدفی بیان هم شد و بسیاری از کسانی که بازنگری و تمدید معاهده در سال 1995 را دنبال می کردند، هشدار دادند که تمدید معاهده نباید به عنوان سند مالکیت دایمی سلاحهای هسته ای توسط کشورهای صنعتی تلقی شود. لذا،تمدید معاهده بهمعناینقض آشکار آن استواگرمعاهده برای 50 یا 100 سال تمدید شده بود، به این معنا بود که مثلاً در حال حاضر مشکلاتی وجود دارد و برای تحقق هدف نهایی این معاهده به سرعت نمی شود حرکت کرد و زمان زیادتری وقت لازم است.
همین کار هم که نقض فاحش و بنیادین معاهده بود، توأم با فریبکاری انجام شد. کشورهایی که هسته ای نبودند و در این کنفرانس شرکت داشتند، درصدد بودند معاهده را برای 25 سال یا حداکثر 50 سال تمدید کنند، و از طرف دیگر گروهی از کشورها هم به لحاظ نحوه برخورد کشورهای هسته ای با تعهداتشان اصلاً مایل به تمدید ان. پی. تی به این صورت نبودند و بیشتر به دنبال اجرای مفاد آن بودند، لذا، فریبکاری غرب از این جا آشکار می شود که کشورهای هسته ای اعلامیه ای را تحت عنوان اعلامیه اصول و اهداف تنظیم کردند که وعده می داد کشورهای هسته ای در جهت خلع سلاح جامع و کامل حرکت نموده و تضمین می دهند که از سلاح هسته ای علیه کشورهای غیرهسته ای استفاده نکنند و کسی متعرض کشورهایی که امکانات هسته ای صلح آمیز دارند نشود. در نهایت این اعلامیه به عنوان شرط تمدید معاهده و به عنوان کاتالیزور و سرعت دهنده تمدید معاهده مطرح شد و تصمیم بر تمدید ان.پی.تی گرفته شد. اما بلافاصله آقای «تامس گراهام» نماینده آمریکا در آن اجلاس در مصاحبه با خبرگزاریها اعلام کرد که تمدید نامحدود معاهده یک تصمیم حقوقی است. اما اعلامیه اصول و اهداف جنبه سیاسی دارد. حال آن که اگر این مواضع را قبل از اتخاذ تصمیم تمدید معاهده گرفته بودند، کشورها هرگز به تمدید دایم رأی نمی دادند، اما نماینده ایالات متحده تهدید کرد که راهی جز تصویب تمدید نامحدود ان.پی.تی ندارند.
در اجلاس تمدید ان.پی.تی بحث بر سر این بود که رأی گیری به صورت علنی باشد یا مخفی. الگور، معاون وقت رئیس جمهور آمریکا در اجلاس حضور پیدا کرد و برخلاف ایده بسیاری از کشورها که می خواستند به صورت آزادانه رأی واقعی خود را به صورت مخفی اعلام کنند، اظهار داشت رأی گیری باید علنی باشد و هرکس رأیی که می دهد باید مسؤولیت آن را بپذیرد.
تهدید نماینده آمریکا به این معنی بود که اگر نمایندگان کشورها برخلاف نظر آمریکا رأی دهند، در کار و زندگی خود در نیویورک دچار مشکلاتی خواهند شد، جالب اینکه چه مسأله فشار و تهدید و چه مسأله فریب و تقلب مواردی هستند که صریحاً توسط کنوانسیون 1969 وین در ارتباط با حقوق معاهدات به عنوان عوامل تهدیدکننده به آنها اشاره شده است.
ماده 49 کنوانسیون 1969 وین راجع به حقوق معاهدات صریحاً اشاره دارد که خدعه، تدلیس و فریبکاری موجب نقض اعتبار از معاهده ای است که از این طریق شکل گرفته است. لذا نامتساوی و تبعیض آلود بودن این معاهده در این است که حتی اگر شکل بگیرد و کشورها به آن رضایت دهند، برای یک دوره موقتی است تا به وسیله معاهده، اعضا از شرایط خاصی که این معاهده را ایجاب می کند، گذر کنند، در نتیجه ابدی شدن معاهده ان.پی.تی با توجه به اینکه معاهده ناعادلانه است، ابدی کردن یک تبعیض و تقسیم کشورهای دنیا به دو دسته دارا و ندار است و طبیعی است که داراها از قدرت و توان هسته ای خود و از تهدید حاصله از آن در رابطه با سایر کشورها استفاده می کنند، این مسأله است که رژیم ان.پی.تی را منقرض می کند و ما در نقطه آخر به لحاظ زمانی به آزمایش هسته ای کره شمالی می رسیم.
در مباحث حقوقی، بحثی وجود دارد که اگر صاحب حقی از حق خود آگاه باشد و در جهت استیفای حق خود اقدام نکند به تدریج این حق را از بین می برد و از درجه اعتبار ساقط می کند. عنوان روشی که کشورهای هسته ای به ویژه جناح غربی در ارتباط با بقیه جهان در پیش گرفتند، همین «مرور زمان مسقط حق» است. منظور از حق، حق برخورداری از دانش و تکنولوژی صلح آمیز هسته ای است و به هر حال آزمایش در علوم تجربی رکن مهمی را ایفا می کند. در ارتباط با ایران هم شاهد بودیم که به شدت با این که ایران در راستای مقاصد صلح آمیز به تحقیق و پژوهش علمی مبادرت می کند مخالفت می کنند. این برخورد نیز به صورت بی سر و صدا در حال زایل کردن یک حق غیرقابل سلب از کشورهای غیرهسته ای است.
نباید در ان.پی.تی به دنبال اجرای تعهدات کشورهای غیرهسته ای باشند، بلکه کشورهای هسته ای هم تعهداتی دارند که باید در آن رابطه قدم بردارند. ترک فعل آنها در گذشته به اضافه مواردی که مطرح شد، چنین شرایطی را در کره شمالی به وجود می آورد و ممکن است شرایط بدتری را نیز در پی داشته باشد. لذا با توجه به آن چه گفته شد، مهمترین چیزی که در ارتباط با آزمایش هسته ای کره شمالی به نظر می رسد، سرنوشت رژیم بین المللی عدم اشاعه است که محوریت آن با معاهده ان.پی.تی است.
آن چه درخصوص آزمایشهای هسته ای کره شمالی بیش از همه باید مدنظر قرار گیرد، این است که آزمایش مذکور، یک موضوع داخلی و در چارچوب صلاحیتهای ملی کره ایها و همین طور در چارچوب حاکمیت ملی آنها باید تلقی و ارزیابی شود که در چارچوب صلاحیتهای ملی خود و اختیاراتی که دارند و گزینه هایی را که خود صلاح بدانند می توانند دنبال کنند. علاوه بر آن، هیچ نوع قانون یا مقرراتی در رژیم بین المللی حقوقی حاکم بر جهان امروز نداریم که آزمایش هسته ای را منع کند. معاهده منع جامع آزمایشات هسته ای "CTBT" نیز که در 1996 در نیویورک برای امضا گشوده شد و تعدادی از کشورها آن را امضا کردند، هیچ وقت لازم الاجرا نشده و شواهد و قراین متعددی نشان می دهد این معاهده شانس اجرایی شدن در سطح دنیا را از دست داده است.
از این گذشته، ان.پی.تی به عنوان معاهده یا پیمان محوری رژیم عدم اشاعه و خلع سلاح و همین طور اساسنامه آژانس، به کشورهایی که عضو این دو ابزار حقوقی هستند، اجازه می دهند درصدد تحقیق و پژوهش علمی در زمینه هسته ای برآیند. البته این تحقیق و پژوهش برای مقاصد صلح آمیز مجاز دانسته شده و کره شمالی هم هنوز اعلامی در این خصوص نکرده که آزمایش هسته ای انجام شده برای مقاصد نظامی بوده یا مقاصد علمی و پژوهشی. اما نباید فراموش کنیم که استانداردهای مضاعف و دوگانه در ارتباط با مسایل هسته ای در دنیا، به عنوان محور سوم در مسأله آزمایش هسته ای کره شمالی باید مورد توجه قرار گیرد به عنوان مثال در سال 1999 خبری در رسانه های منطقه ای خاورمیانه منتشر شد که از یک سلسله انفجارها در بحرالمیت توسط اسراییل خبر می داد. اگرچه ماهیت این انفجارها مشخص نبود، اما بسیاری از ناظران که تحولات نظامی هسته ای اسراییل را دنبال می کردند معتقد بودند که این انفجارها ماهیت هسته ای داشته است. حتی از طریق کمیسیون مقدماتی معاهده منع جامع تسلیحات هسته ای که در وین مستقر است، اقداماتی برای کتمان ماهیت این آزمایشها صورت گرفت و آنها اعلام کردند این آزمایشات برای سنجش سیستم مراقبت بین المللی این معاهده که ایستگاههای آن در مناطق مختلف دنیا مستقر شده بوده است، اما به نظر بسیاری از ناظران واقعیت چیز دیگری است. حال آن که اسرائیلی ها خود همواره از داشتن سلاحهای هسته ای به عنوان یک عامل بازدارندگی شدید استفاده کرده و نیز ابایی از پنهان کردن آنها هم ندارند.