صنایع دفاعی و نظامی روسیه در سالهای اخیر مورد توجه بیشتری قرار گرفته و تجهیزات نظامی تولیدی این کشور علاوه بر استفاده در نیروهای مسلح روسیه به بیش از 80 کشور جهان صادر میشود.
روسیه در تلاش است به تدریج موقعیت پیشرو و صادرات سلاح و تجهیزات نظامی شوروی سابق در جهان که پس از فروپاشی، از دست رفته بود را به دست آورد.
صنایع نظامی روسیه رکن مهم صنایع این کشور را تشکیل میدهد و پس از نفت و گاز سومین منبع عمده درآمدهای ارزی این کشور است.
وزیر دفاع روسیه اخیرا با مهم خواندن نقش صنایع دفاعی در اقتصاد کشور، گفت: بخشهای مهم صنایع روسیه مانند هواپیما سازی، صنایع فضایی غیرنظامی، کشتیسازی، ابزارهای اپتیکی و محصولات الکترونیکی عملا در چارچوب موسسات دفاعی فعالیت میکنند.
"سرگئی ایوانف" گفت: موسسات دفاعی تامین کننده 70 درصد ابزار ارتباطاتی 60 درصد تجهیزات پیچیده پزشکی، 30 درصد تجهیزات فنی حساس برای مجموعههای سوخت و انرژی میباشند و 50 درصد کادر علمی کشور را جذب کرده است.
به نظر کارشناسان، صنایع دفاعی روسیه از پنج سال پیش، روند خروج از رکود ناشی از فروپاشی شوروی را آغاز کرده است.
از عوامل اصلی این رکود، پراکندگی مراکز صنایع نظامی در نقاط مختلف شوروی و نیز کاهش شدید صادرات تسلیحات ساخت این کشور بود که بر اثر آن بسیاری از این مراکز تولید را متوقف کرده و شمار زیادی از کارشناسان مشغول بکار در این بخش، بیکار شدند.
این وضع باعث از دست رفتن بازارهای سنتی سلاح شوروی شامل کشورهای خاورمیانه از جمله سوریه و عراق و کشورهای آفریقایی و اعضای بلوک شرق شد که جای آن را تولید کنندگان دیگر سلاح در جهان و درصدر آن آمریکا گرفت.
بر اساس اطلاعات موجود، شوروی بطور میانگین سالانه بیش از 20 میلیارد دلار سلاح و تجهیزات نظامی به خارج صادر میکرد و بخشی نیز به عنوان کمک نظامی بلاعوض به کشورهای هم پیمان تحویل میشد.
علاوه بر آن کشورهای خریدار سلاح شوروی، میلیاردها دلار بدهی خود را به این کشور پرداخت نکردند.
پس از فروپاشی شوروی بویژه در شش سال اخیر با تاسیس شرکت دولتی "روس آبارون اکسپرت" این وضع به صورت اساسی تغییر کرده و روسیه صادرات سلاح را از حالت تحویل بر اساس ملاحظات ایدئولوژیکی به فروش سلاح به قیمت بازار تغییر داد.
صادرات نظامی روسیه در حال حاضر تحت نظارت کامل "روسآبارون اکسپرت" انجام میگیرد و علاوه بر این شرکت، چهار مرکز صنعتی دفاعی روسیه از جمله شرکت هواپیماسازی میگ و مرکز طراحی سلاح "تولا" سلاح و تجهیزات نظامی به خارج صادر میکنند.
بر اساس اطلاعات رسمی، روسیه در سال 2005 از محل صادرات سلاح و تجهیزات نظامی شش میلیارد و 126 میلیون دلار درآمد کسب کرد و از این نظر پس از آمریکا در مکان دوم جهانی قرار گرفت.
این رقم از سال 1999 میلادی سه برابر افزایش یافته است.
روسیه در سالهای اخیر به توسعه صنایع دفاعی و تجهیزات ارتش به سلاح های پیشرفته ساخت مراکز تولید سلاح خود توجه فراوان کرده واین رویکرد در اولویت سیاستهای داخلی دولت این کشور قرار گرفته است.
وزیر دفاع روسیه به تازگی گفت: این کشور برای این که ابرقدرت باقی بماند باید به توسعه و فروش سلاحهای پیشرفتهتر مبادرت کند.
وی تاکید کرد روسیه نمیتواند تنها براساس وسعت ارضی و منابع طبیعی موقعیت خود را به عنوان یک ابرقدرت حفظ کند.
مراکز صنعتی نظامی روسیه عمدتا در مناطق اورال و مرکزی روسیه قرار گرفته است.
از مهمترین مراکز صنایع دفاعی روسیه میتوان مجموعه هواپیماسازی "سوخو" را نام برد که در منطقه خاور دور روسیه قرار گرفته است.
این مجموعه از چند کارخانه تشکیل یافته و 28 هزار کارگر و متخصص در آن مشغول به کار هستند.
شرکت سوخو از سال 1930 آغاز بکار کرده و در این مدت بیش از 10 هزار فروند از حدود یکصد نوع هواپیمای جنگی ساخته که 2 هزار فروند آن را به 30 کشور جهان صادر کرده است.
در زمره مراکز عمده صنایع دفاعی روسیه میتوان از شرکت هواپیماسازی میگ، کارخانه کشتیسازی سورودوینسک و مرکز طراحی سلاح و جنگ افزار "تولا" نام برد.
در این مراکز در حال حاضر انواع سلاح و جنگافزارها از سلاحهای خودکار گرفته تا زیردریاییهای اتمی و موشکهای قاره پیما تولید میشود.
از پیشرفتهترین سلاحهای روسیه جنگندههای سوخو-، 34 موشکهای قاره پیمای "توپول-ام" دارای برد 10 هزار کیلومتر و مجموعه پدافند هوایی اس- 300 و 400 میباشد که تنها در اختیار نیروهای مسلح این کشور قرار میگیرد.
ارتش روسیه در سالهای پیش به دلیل کمبود بودجه از سلاحهای پیشرفته و جدید محروم بود و دولت روسیه با درک این مساله امسال 11 میلیارد دلار به خرید تسلیحات جدید و مدرن سازی واحدهای نظامی تخصیص کرده است.
به نظر کارشناسان تامین نیازهای ارتش روسیه به عنوان هدف اولویتدار در استراتژی توسعه صنایع دفاعی روسیه قرار گرفته و این تفاوت اصلی صنایع دفاعی کنونی این کشور با زمان شوروی سابق میباشد که به تامین نیازهای تسلیحاتی کشورهای هم پیمان توجه فراوان میشد.
روسیه از تواناییهای تولیدی صنایع دفاعی خود برای کسب درآمدهای ارزی استفاده میکند و رقم صادرات تسلیحات و تجهیزات نظامی این کشور در سال 2006 میلادی به شش میلیارد و 120 میلیون دلار میرسد.
میخاییل دمیتریف رییس سازمان همکاریهای فنی و نظامی روسیه با اشاره به افزایش سفارشها به شرکتهای صنایع نظامی روسیه گفت: این رقم در حال حاضر بالغ بر 23 میلیارد دلار میباشد که با زمان شوروی سابق قابل مقایسه است.
دمیتریف با اشاره به قراردادهای چند میلیارد دلاری تسلیحاتی روسیه با کشورهای دیگر پیشبینی کرد صادرات سلاح و تجهیزات نظامی روسیه در سال 2007 به بیش از 7 میلیارد دلار برسد.
وی چین و هند را عمدهترین خریداران سلاح روسیه عنوان کرد و افزود 70 درصد تسلیحات صادراتی روسیه به دو کشور مذکور است.
چین شریک راهبردی روسیه در آسیا است که حجم مبادلات بازرگانی دو کشور در سال 2005 به حدود 20 میلیارد دلار رسید و از این رقم دو میلیارد دلار را صادرات سلاح و تجهیزات نظامی روسی به این کشور تشکیل میداد.
روسیه تحت قراردادی به ارزش یک میلیارد دلار به این کشور دو فروند ناو هواپیما بر از نوع 956 و هشت فروند زیردریایی از نوع 636 تحویل داد و قرار است مجموعه پدافند هوایی اس- 300 به این کشور تحویل دهد.
بر اساس اطلاعات موجود صادرا ت تسلیحات روسیه به هند در سه سال اخیر بیش از هفت میلیارد دلار بود.
این کشور آسیایی در سالهای اخیر انواع سلاحهای پیشرفته روسیه از جمله دهها فروند جنگندههای سوخو- 30ام. کا و میگ- 29، تانکهای تی-72 و تی – 90 و نفربرهای زرهی خریداری کرده است.
روسیه همچنین طبق یک قرارداد یک میلیارد و 700 میلیون دلاری ناو هواپیمابر آدمیرال گورشکوف ساخت شوروی را نوسازی می کند که در دو سال آینده به هند تحویل خواهد داد.
در همین حال مطبوعات روسیه از امکان کاهش همکاریهای فنی و نظامی هند با روسیه با توجه به تلاش آمریکا برای حضور فعال در بازار تسلیحاتی هند خبر دادند.
پایگاه اینترنتی کا.ام روسیه از امکان تحویل 126 جنگنده آمریکایی به هند یه ارزش شش میلیارد دلار خبر داد.
این امکان با توجه به توسعه روابط هند و آمریکا زیاد است و در صورت تحقق، ضربه شدیدی به صادرات تسلیحاتی روسیه وارد خواهد آمد.
ایران هم از شرکای مهم تسلیحاتی روسیه در آسیا است و در سالهای اخیر از این کشور سلاحهای دفاعی خریداری کرده است.
مهمترین قرارداد تسلیحاتی دو کشور، قرارداد 700 میلیون دلاری نحویل 29 مجموعه پدافند هوایی تور.ام-یک می باشد.
با وجود این که سلاحهای مذکور جنبه دفاعی دارند اما آمریکا و اسراییل بارها با تحویل آنها به ایران مخالفت کردند.
این مخالفتها نتیجه رقابت ناسالم آمریکا در بازار سلاح جهانی است و این کشور تلاش میکند صادرات سلاح را در انحصار خود نگه دارد.
واشنگتن در راستای سیاست محدود سازی حضور روسیه در بازارهای سلاح جهان شرکتهای سوخو و "روس آبارون اکسپرت" را که جایگاه مهمی در صادرات سلاح و تجهیزات نظامی روسیه دارند، مورد تحریم قرار داد.
جالب توجه است که مجازات این شرکتها بدنبال خرید یک میلیارد دلاری جنگندههای روسی توسط ونزوئلا صورت گرفت و آمریکا که از این معامله ناراضی بود، روسیه رابه نقض معیارهای قوانین بینالمللی جلوگیری از گسترش سلاحهای کشتار جمعی متهم کرد.
کارشناسان پیشبینی میکنند با افزایش توانمندی روسیه برای صادرات سلاحهای پیشرفتهتر به کشورهای مختلف بویژه تحت قراردادهای عمده، این نوع اقدامات آمریکا بیشتر خواهد شد.
مسکو برای تثبیت موقعیت خود در بازار سلاح آسیا از جمله در منطقه خاورمیانه و جنوب شرق این قاره و نیز در منطقه آمریکای لاتین باید توان رقابتی خود را افزایش دهد.
روسیه در همین حال برای جلب اعتماد کشورهای دوست در صورت نیاز باید از آنها حمایت کند و تنها در این صورت در بازار سلاح جهان و با وجود رقابتهای آمریکا میتواند موقعیت خود را تثبیت کند.