روابط روسیه و اوکراین خلال یک سال اخیر تحولات مختلفى را پشت سر گذاشته و طرفین به ویژه پس از جنگ اوت و موضوع گیرى هاى ضدروسى یوشنکو وارد دوره اى از تنش شدند که این وضعیت با تقابل گازى طرفین در ژانویه ۲۰۰۹ به اوج خود رسید. با این وجود، هم پیوندهاى ساختارى میان این دو کشور، خصوصاظ وابستگى هاى یک جانبه کى یف به مسکو اسباب آن شده که خلال همین روابط خصومت آمیز، نمودهایى از روندهاى همکارى جویانه نیز در روابط دو کشور بروز یافته و تعامل مسکو و کى یف به صورت کج دار و مریض همچنان ادامه یابد. زیر این شرایط صحبت از تنش و تفاهم در روابط دو کشور به امرى معمول تبدیل شده که نمود آن را در توافق اخیر دو کشور براى عملیاتى کردن یادداشت تفاهم پیشین خود در خصوص توسعه همکارى هاى هسته اى مى توان مشاهده کرد.
به گزارش ایراس روابط روسیه و کى یف پس از دوره اى از تنش که به ویژه پس از جنگ پنج روزه اوت در اوستیاى جنوبى و جانب دارى آشکار و پنهاى ویکتور یوشنکو، رئیس جمهور اوکراین از گرجستان و به تبع آن تلاش مصرانه این کشور براى عضویت در ناتو صورت پیچیده اى به خود گرفت، در مرحله عادى سازى قرار گرفته که نمود آن را مى توان در سفر اخیر یولیا تیموشنکو، نخست وزیر اوکراین (که خلال جنگ اوت و پس از آن جانب میانه را مراعات و تلاش کرد پل هاى رابطه با روسیه را به طور کامل خراب نکند) به مسکو و توافقات وى با پوتین به ویژه در حوزه انرژى که از آن به عنوان خاتمه جنگ گازى بین دو کشور یاد شد ملاحظه کرد. در این فضا، مواضع یوشنکو نسبت به روسیه نیز تلطیف شده و قرار است وى طى هفته آینده با مدویدیف دیدار و گفتگو کند. زیر همین شرایط اخیراظ مذاکرات طرفین در باب تحکیم و توسعه همکارى هاى هسته اى وارد مرحله جدیدى شده و طرفین به توافقات مهمى در این زمینه دست یافته اند. شایان ذکر است که بهار سال گذشته میلادى طى سفر تیموشنکو به روسیه، طرفین در خصوص تحویل سوخت هسته اى از سوى روسیه به اوکراین و ساخت نیروگاه تولید سوخت هسته اى در اوکراین از سوى روسیه به توافق رسیده بودند، اما عملیاتى شدن این توافق به واسطه برخى مشکلات به تعویق افتاده بود.
هرچند طرف اوکراینى تقاضاى طرف روس به دریافت هزینه هاى اضافى و اصرار آن براى مشارکت در استخراج معادن اورانیوم اوکراین را عامل اصلى تأخیر در اجرایى شدن این توافقنامه عنوان کرده ، اما به باور غالب تحلیلگران اختلافات سیاسى مهم ترین دلیل عدم عملیاتى شدن این توافقنامه بوده است. افزون بر این، نباید تأثیر اختلافات سیاسى در شاکله دولت اوکراین به ویژه میان یوشنکو که بر واگرایى و تیموشنکو که بر تعامل با روسیه تأکید مى کردند را در تأخیر در اجرایى شدن این توافق از نظر دور داشت. زیر این شرایط اوکراین مذاکرات خود با سایر طرف هاى خارجى براى دریافت سوخت هسته اى، دانش استقرار راکتورهاى هسته اى و نوسازى نیروگاه هاى برق هسته اى را در دستور قرار داد که از آن جمله مى توان توافق سال گذشته این کشور با شرکت آمریکایى وستینگ هاوس براى دریافت سوخت هسته اى از این شرکت براى سه نیروگاه از ۱۵ نیروگاه فعال هسته اى خود اقدام کرد. پس از آن نیز طرف اوکراینى آمادگى خود را براى توسعه همکارى ها با این شرکت و سایر شرکت هاى غرب به منظور کاهش وابستگى به روسیه اعلام کرد.
روسیه در واکنش به این اقدام اوکراین تهدید کرد که یادداشت تفاهم خود براى ساخت کارخانه تولید سوخت هسته اى را با اوکراین لغو و با سایر کشورها در این زمینه وارد مذاکره خواهد شد. به هر تقدیر، با موج اخیر عادى سازى روابط بین کى یف و مسکو، طرفین به امضاء یادداشت تفاهمى براى اجرایى کردن توافق هسته اى بازگفته مبادرت و قرار است اواسط ژوئن این یادداشت تفاهم به تأیید نهایى رسیده و در قالب موافقتنامه درآید. بر اساس این توافق، اوکراین تا سال ۲۰۲۶ سوخت هسته اى مورد نیاز خود را از روسیه وارد خواهد کرد و در مقابل نیز روسیه به احداث یک کارخانه سوخت هسته اى در اوکراین مبادرت خواهد نمود و جالب تأمل این که روسیه به طور ضمنى از طرف اوکراینى خواسته تا همکارى خود را با طرف هاى خارجى به ویژه آمریکایى را محدود کند. به هر تقدیر، بر اساس توافقات اخیر مقرر شده که روسیه سوخت هسته اى ۱۲ نیروگاه دیگر اوکراین را تأمین نماید، ساخت نیروگاه سوخت هسته اى این کشور را تا سال ۲۰۱۶-۲۰۱۵ و همزمان نوسازى دو بلوک در نیروگاه برق هسته اى خ مل نیتسکا که ساخت آنها را نیز به عهده دارد را در همین تاریخ به اتمام رساند.با این وجود، برخى منتقدان در باب همکارى هسته اى اوکراین با روسیه بر این مهم تأکید مى کنند که اوکراین در حوزه گاز وابستگى هاى زیادى به روسیه دارد و اگر در زمینه هسته اى نیز بندهاى وابستگى خود به این کشور را از جمله از طریق این توافق تشدید کند، در آن صورت احتمال فشارهاى بیشتر روسیه به این کشور و طلب مزایاى سیاسى از آن در آتیه افزایش خواهد یافت.
اما، مقامات دولتى و طرفداران این همکارى بر این باورند که توسعه همکارى هاى هسته اى کى یف و مسکو نه تنها پاسخگوى نیاز تأسیسات هسته اى این کشور است، بلکه با ساخت کارخانه هاى سوخت هسته اى در این کشور بخش اعظمى از نیاز نیروگاه هاى برق هسته اى در داخل تأمین شده و این امر در توسعه اشتغال در این کشور نیز مفید به فایده خواهد بود. از سوى دیگر، اوکراین مى تواند سوخت مازاد تولید شده در این کارخانه را به کشورهایى که در آنجا راکتورهاى اتمى روسیه نصب است صادر کند. افزون بر این، موضوع نوسازى نیروگاه هاى برق هسته اى اوکراین و جایگزین کردن این نیروگاه ها با نمونه هاى جدید همچنان محل مذاکره دو طرف است و از قرار معلوم این موضوع براى طرف اوکراینى واجد اهمیت بسیار است. بر اساس اعلام مقامات اوکراینى، باب مذاکره با روسیه براى مشارکت این کشور در استخراج معادن اورانیوم اوکراین و مشارکت کى یف در غنى سازى اورانیوم در خاک روسیه نیز همچنان باز است و امکان توسعه همکارى ها در این حوزه ها دور از انتظار نیست.