پاتریک سییل / تحلیلگر و کارشناس امور خاورمیانه، گلف نیوز
در حالی که رئیس جمهور آمریکا در سخنرانیهای اخیر خود در مورد فصل جدیدی در روابط آمریکا - جهان اسلام ایراد سخن کرد، اما شواهد نشان میدهد یک گروه منطقهای جدید از کشورهای مسلمان در شمال خاورمیانه که میتواند گروه مهمی به شمار برود، در حال شکل گرفتن است.
ترکیه، ایران، عراق و سوریه در حال توسعه روابط تجاری، انرژی و امنیتی میان یکدیگر هستند که این موضوع نشان میدهد که این چهار کشور عزم مشترکی برای رهایی از وابستگی سرنوشتشان به کشورهای خارجی به خصوص کشورهای غربی دارند.
حال این سوال مطرح است که عواملی که باعث تشکیل این گروه شده، چه بودند؟
این عوامل بی شمار هستند و اکثرا برای هر کدام از این کشورها ویژه و مشخص میباشند.
ترکیه که با آمریکا بر سرآغاز جنگ عراق، با اتحادیه اروپا بر سر موضوع الحاق این کشور به اتحادیه اروپا و با اسرائیل بر سرموضوع فلسطین اختلاف داشته است، یک سیاست منطقهای بلندپروازانه در قبال کشورهای همسایه عربی و اسلامی خود اتخاذ کرده است.
تجارت ترکیه با ایران که در سال 2000 به یک میلیارد دلار رسید، در سال 2008 به 10 میلیارد دلار افزایش یافت و انتظار می رود که این رقم به 20 میلیارد دلار افزایش یابد. ترکیه قصد دارد 12 میلیارد دلار در پروژه گازی پارس جنوبی سرمایه گذاری کند (سیاستی که به شدت با مخالفت اسرائیل و آمریکا که پیشتر خواستار تحریم بیشتر ایران شده بودند، همراه خواهد بود). حدود یک میلیون توریست ایرانی نیز هر ساله به ترکیه و یک میلیون ایرانی نیز به عراق( به ویژه کربلا) سفر میکنند.
شراکت استراتژیک سوریه با ایران نیز قدمتی 30 ساله دارد و هیچ نشانی از تیرگی و تنش در روابط دو کشور دیده نمی شود.
اتحاد سیاسی تهران- دمشق- حزبالله نیز یک حقیقت ژئوپلتیکی در منطقه است و در دوران جورج بوش از این ائتلاف به عنوان مانعی بزرگ در برابر برتری و نفوذ آمریکا- اسرائیل یاد می شد. برعکس بوش، رئیس جمهور جدید آمریکا در حال حاضر به دنبال مذاکرات مستقیم با ایران و سوریه است اما وی هنوز آماده نیست که حزب الله را به عنوان یک بازیگر غیرقابل انکار در عرصه سیاست لبنان به رسمیت بشناسد.
اگر قرار باشد طرحهای صلح خاورمیانه اوباما محقق شود، مذاکره آمریکا با حزب الله و حماس نباید به تاخیر بیفتد.
روابط سوریه با ترکیه که تقریبا در سال1998 به دلیل حمایت سوریه از عبدالله اوجالان، رهبر حزب کارگران کردستان (پ.پ.ک) در آستانه آغاز جنگی دو طرفه پیش میرفت، اخیرا به طور چشمگیری بهبود یافته و تجارت میان دو کشور رو به رشد است.
روابط عراق- سوریه که طی دوران صدام، دیکتاتور سابق عراق به شدت تیره و تار بود، اکنون بهبود یافته است. آوریل گذشته نخست وزیر سوریه توافق نامهای در حوزه های مختلف در بغداد با هدف ایجاد یک منطقه آزاد تجاری و همکاریهای دو کشور در امور انرژی و آموزش با مقامات عراقی امضا کرد.
سوریه و عراق افزایش همکاری های نفتی، تجاری و تبادل کالاها از طریق بنادر و جادههای دو کشور را نیز در دستور کار خود قرار دادهاند.
ایران، ترکیه و سوریه در شکلگیری آیندهای باثبات در عراق سهم عمدهای دارند.
ایران به طور آشکار تمایل دارد تا عراق تحت یک رهبری شیعه، یک دوست نزدیک این کشور باشد. ایران تمایل دارد که شرایط عراق احیا شود اما نه آنقدر قدرتمند که همانند دوران صدام به تهدیدی برای ایران تبدیل شود.
هر کسی که در انتخابات ریاست جمهوری ایران پیروز شود (چه محمود احمدی نژاد و چه میرحسین موسوی)، خطوط اصلی سیاست خارجی ایران بعید است تغییر کند. ایران پس از انتخابات ریاست جمهوری نیز در راستای افزایش روابط با سوریه، عراق و ترکیه گام بر خواهد داشت، با افراطیون سنی در افغانستان و پاکستان مخالفت خواهد کرد، از حزب الله و فلسطین حمایت میکند و به غنی سازی اورانیوم ادامه خواهد داد.
ائتلاف ایران - ترکیه - عراق - سوریه گرچه ممکن است هنوز به یک ائتلاف تمام عیار تبدیل نشده باشد و ائتلافی نوپا به حساب آید اما منافع مشترک بی شمار باعث شده تا این چهار کشور در مسیر تحقق اهدافشان و تحت چارچوب این ائتلاف مستحکم گام بردارند.