1- مفاهیم کلیدی در بررسی جرم از وقوع تا صدور حکم
1/1- ایراد اتهام صدور حکم
افراد در هر جامعهای قطع نظر از ساختارهای مختلف اعتقادی اقتصادی و فرهنگی ملزم به رعایت هنجارهایی هستند که برای نقص انها در قالب قوانین مختلف ضمانت اجرایی به عنوان مجازات درنظر گرفته شده است پس وقتی که فردی از افراد جامعه ان هنجار را که بسیار بااهمیت تلقی میشود زیرپا بگذارد به عنوان گناهکاریا مجرم مستوجب ضمانت اجرای مخصوص ان هنجار یعنی مجازات است این حالت سادهترین حالت مسئله است که براحتی حل میشود اما در صورتی که گمان برود که کسی هنجاری را زیرپا گذاشته و این ادعا هم هنوز به اثبات نرسیده باشد تکلیف چیست به نظر می رسد که دراین حالت ماقدری با پیچیدگی روبرو هستیم بر این اساس حقوقدانان با توجه به چند سطر بالا دو حالت مختلف را برای مجرم درنظر میگیرند الف مرحله اتهامی ب مرحله مجرمیت فردی که در مرحله اتهامی به سرمیبرد متهم است بنابراین متهم کسی است که هرچند فاعل و مرتکب جرم تلقی میشود ولی هنوز انتساب جرم به او محرز نشده است برای مثال کسی که مظنون به ارتکاب سرقت است ولی اتهام سرقت وی در دادگاه صالحه به اثبات نرسیده است بنابراین حکمی هم علیه نامبرده صادر نشده است متهم است و در مرحله اتهامی به سرمیبرد ولی اگر همین متهم پس از تشکیل دادگاه صالحه و اثبات بزه انتسابی به وی حکمی علیه نامبرده صادرشود مجرم و محکوم علیه است.
1/2 اصل برائت در ایینه حقوق اسلام و حقوق جزا قانون اساسی در اصل 37
ضمن تصریح بر اصل حاکمیت برائت بر تمامی افراد جامعه تاکید میکند اصل برائت است و هیچ کس از نظر قانون مجرم شناخته نمی شود مگر اینکه جرم او در دادگاه صالح ثابت گردد این اصل که پیش از بسیاری از قوانین جزایی کلاسیک درحقوق کیفری اسلام امده است با هدف تکریم نوع انسانی قطع نظر از اختلافات نژادی قومیتی و عقیدتی با هدف ایجاد عدالت و مساوات در جامعه افراد و شهروندان را شایسته و نمونه معرفی کرده مگر اینکه خلاف این اصل به اثبات برسد از جمله نمونههای بارز اعمال این اصل در حقوق جزای کلاسیک اعلامیه جهانی حقوق بشر است این اعلامیه در بند اول از ماده 11 خود تصریح میکند.
هرکس که به بزهکاری متهم شده است بیگناه محسوب خواهد شد تا وقتی که در جریان یک محاکمه علنی که دران کلیه تمینهای لازم برای دفاع او تامین شده باشد جرم او قانونا محرز گردد براین اساس اصل برائت دراندیشه حقوق کیفری و صاحب نظران و حقوقدانان به میراث مشترک حقوقی تمام ملل متمدن جهان معروف شده است.
1/3 عدالت قضایی
در صورتی که جامعه ای به درجهای از رشد رسیده باشد که در ان همگان در برابر قانون مساوی بوده و هیچکس بر دیگری در محکمه و دادگاه برتری نداشته باشد بدون تردید ان جامعه و شهروندان ان از نعمات گرانقدر و کم نظیر عدالت قضایی بهرهمند میشوند اجرای عدالت قضایی هرچند به علت کم نظیر بودن ان در جوامع بشری یکی از ملاکهای اصلی دموکراتیک بودن ان جوامع به شمار میرود ولی واقعیت این است که این مفهوم خیلی پیشتر از اینکه از سوی اندیشمندان غرب بکار رفته و معرفی شود قرنها پیش از سوی اسلام و به طور مشخص درحقوق کیفری اسلام معرفی و اجرا شده است شاهد این مدعی حوادث و قضاوتهایی است که در زمان پیامبر مکرم اسلام و جانشین ایشان علی ابن ابیطالب علیهالسلام رخ داده است که به مثالی دراین باره بسنده میشود.
نقل میکنند یکی از زنان قریش متهم و محکوم شد به ارتکاب سرقت پس از اینکه سران قریش از تصمیم اجرای حد وی از سوی پیامبر باخبر شدند برای شفاعت به نزد رسول خداص رفتند ایشان ضمن ایستادگی در برابر خواهشهای فراوان مبنی بر بخشودگی این زن فرمودند ای مردمان همانا که اقوام پیش از شما از ان رو تباه و هلاک شدند که چون یکی از اشرافشان دست به سرقت می الود او را از کیفر معاف می داشتند و چون ضعیفی دست به دزدی می زد او را به چنگال کیفر میسپردند سپس به بلال فرمان داد که حد را براو جاری ساخت اعلامیه جهانی حقوق بشر درماده 7 درخصوص تساوی در برابر قانون صراحتا میگوید همه در برابر قانون مساوی هستند و حق دارند بدون تبعیص و به طور مساوی از حمایت قانون برخوردار شوند قانون اساسی هم در اصل 107 بالاترین شهروند جامعه اسلامی یعنی رهبری را با دیگر افراد جامعه در برابر قانون یکسان میداند
2- بررسی مرحله دوم طرح ارتقای ضریب امنیتی اجتماعی شهروندان طرح جمعاوری اراذل واوباش
2/1 از منظر حقوق اساسی و جزا
همانطور که در تعاریف برخی از مفاهیم پیشین امد اولا از انجایی که هر فرد در جامعه با توجه به اصل برائت غیرمجرم به شمار می رود مگر اینکه خلافش در دادگاه صالحه به اثبات برسد اصل 37 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و ثانیا از انجایی که این افراد شرور صرفا متهم به ارتکاب جرم هستند و این اتهام هم در دادگاه صالحه هنوز به اثبات نرسیده است و صرف اتهام فاقد تاثیرات حقوقی است ثالثا برفرص هم که افراد یادشده محکوم شده باشندکه هنوز به علت عدم تشکیل دادگاه حکمی هم صادر نشده است بازهم برخورد فیزیکی با افراد یادشده و ضرب و شتم انان خلاف قانون استاصل 39 قانون اساسی در ممنوعیت هتک حرمت و حیثیت افرادی که به حکم قانون دستگیر بازداشت زندانی یا تبعید شده باشند بنابراین به نظر می رسد که شیوه برخوردناجا با اراذل و اوباش و ضرب و شتم انان در ملا؟ عام و گردانندن انها در محلات فاقد وجاهت قانونی است.
اما اگر این شبهه پیش اید که افراد بازداشت شده تعدادی شرور سابقهدار هستند که با تحقیق و مراقبت پلیسی و پس از صدور مجوز مقام قضایی بازداشت شدهاند در جواب باید گفت اولا براساس قانون اساسی که تصریح میکند دستگیری افراد مشروط است به حکم و ترتیبی که در قانون تعیین شده و خود قانون اساسی هم در تبیین این اصل دراصل 36 تصریح میکند که حکم به مجازات و اجرای ان باید تنها از طریق دادگاه صالحه و به موجب قانون باشد و نهایتا اینکه افراد بازداشت شده درمرحله اتهامی به سر میبرند و دادگاه صالحه حکم به بازداشت انها نداده است ثانیا در مجوز مقام قضایی به طور کلی نسبت به بازداشت این افراد بدون ذکر کیفیت ان تصریح شده و ابهام موجود درخصوص کیفیت اجرا ان را با اصول قانون اساسی می توان زدود اصلی مانند اصل 38 قانون اساسی در ممنوعیت هرگونه شکنجه برای گرفتن اقرار و یا اصل 39 مبنی بر ممنوعیت هتک حرمت و حیثیت افراد بازداشت شده زندانی یا تبعیدی.
2/2- از منظر جرمشناسی
تصاویری که از اجرای مرحله طرح ارتقای ضریب امنیت اجتماعی در جراید و پایگاههای اینترنتی به چشم می خورد به موضوعات جرمشناسی رهنمون میکند تصاویری از قبیل دورگرداندن افراد شرور در محلات درحالی که افتابهای به گردن این افراد اویخته شده تصاویر ضرب و شتم این افراد و رفتارهای توهین امیز و خشن با افراد شرور به عنوان اصل موضوعی و پیش فرص مورد تاثید بیشتر جامعه است اما سوالی که به ذهن میرسد این است که ایا این موضوع باید به چه شکلی اجرا شود ایا شکل اجرای یادشده مناسب و متناسب با زمان و مکان است.
در مفاهیم جزایی و در دسته بندی کلاسیک مجازاتها مجازاتهایی که به چشم میخورد یکی از انواع انها مجازات ترذیلی و دیگری ترهیبی است مجازاتهای ترذیلی این گونه مجازاتها که مخصوص جرائم جنایی بود از جمله خدشهدار ساختن حیثیت و ابروی مجرم درصدد تادیب وی است مثلا محرومیت مجرم از شوون و فعالیتهای اجتماعی از این قبیل است مجازاتهای ترهیبی این مجازات هم که مانند مجازات ترذیلی مخصوص جرایم جنایی است بارواداشتن رنج فیزیکی بر بدن مجرم درصدد تادیب اوست مجازاتهای بدنی از جمله این مجازاتها است قطع نظر از اختلاف جزیی برخی حقوقدانان در تعیین مصادیق این مجازات به هر حال به نظر میرسد عنصر و هدف اصلی دراین مجازات خوار و ذلیل کردن مجرم است.
جرمشناسان معتقدند که این گونه مجازاتها به دلیل فشار روانی که بر مجرم تحمیل میکند نتیجه عکس داده و نهایتا فرد را نسبت به نقص قوانین و هنجارها جریتر میکند و این واقعیت را مستند به مطالعات میدانی دامنهدار می کنند این جرمشناسان معتقدند بالاترین ضمانت اجرا عزت نفس و احترام درونی فرداستودر صورتی که این عنصر روانی از فرد گرفته شود دیگر تمامی ضمانت اجراها حتی سختترین انها درموردوی بیاثر شده و درنتیجه جنبه بازدارندگی خود را از دست میدهد این بیان تا حدودی شباهت به حدیث امام موسی کاظم علیهضالسلام دارد که حضرت نسبت به معاشرت با فردی که برای خود شخصیت و عزت نفس قائل نیست هشدار میدهد بنابراین به نظر می رسد اجرای مجازاتهای ترذیلی و ترهیبی نسبت به افراد شرور نتایج بدتری در پی دارد که با فلسفه و هدف مجازات که تادیب مجرم و بازگرداندن وی به جامعه درحالی که از ارتکاب جرائم دست شسته منافات دارد
2/3- بازتاب رسانهای سیاسی اجرای مرحله دوم طرح ارتقای ضریب امنیت
اجتماعی شهروندان شاید این ویژگی بیشتر ویژگی قرن حاضر باشد که معمولا هر پدیدهای را میتوان از زاویه سیاسی هرچند که ماهیتش سیاسی باشد نگریست برای مثال مسابقات ورزشی را می توان از دریچه سیاست نگریست و تحلیل کرد موضوع بالاهم این چنین است تصویری که از اجرای طرح یاد شده در جراید و پایگاههای اینترنتی به ویژه ضدانقلاب نقش بسته زمینهساز برداشتهای سیاسی از ان است براین اساس
اولا این پایگاهها و وسایل ارتباط جمعی با استناد به اجرای این طرح و تصاویر موجود به شدت تمام جنگ روانی برضد نظام راه انداخته ومدعی وخامت بیشتر اوضاع داخلی در زمینه حقوق بشر و ازادیهای اساسی و حقوق شهروندیاند.
ثانیا جنگ روانی یادشده موسسات خارجی حقوق بشری مانند سازمان عفو بینالملل و سازمانهای حقوق بشری را درخصوصجمهوری اسلامی حساستر کرده است و اخیرا در داخل کشور پیام کوتاهی منتشر شده که هرچند طنز ولی به نوعی ابراز نظر در قبال این طرح است این پیام بدین شرح است:
«ما شما را حتی به زور باتوم به بهشت میفرستیم سوره ناجا ایه110 »
و به طور خلاصه باید گفت طرح یادشده زمینه سو؟استفاده تبلیغاتی دشمنان انقلاب اسلامی را فراهم اورده است که این تبلیغات جدا از اثار سو؟ ان چهره مردمی نیروی انتظامی در جامعه را تا حدودی مخدوش می کند.
ثالثا درصد قابل ملاحظهای ازهم محلیهای مجرم یاد شده نگرانند که مجرمی که با اقدامات ترذیلی و ترهیبی درمقابل چشم هم محلهایهای خود خوار شده پس از اندک زمانی و تحمل کیفر به محله برگشته و شروع به انتقامگیری میکند.
رابعا بخشی از افکار عمومی با انتقاد از شیوه اجرای طرح یاد شده معتقدند از انجایی که دولت به دنبال گران کردن بنزین است و این اقدام احتمالی پیامدهایی از جمله اغتشاش را درپی دارد نیروی انتظامی با شناسایی افراد اغتشاشگر احتمام دادن این کار نابود کردن شبکه های فوق است که تامین کننده تسلیحات مورد استفاده در عراق است. ما در دسامبر سال گذشته و ژانویه امسال گروههای زیادی از نیروهای شبه نظامی ایران را دستگیر کردیم ما این افراد را بازداشت کرده این چراکه انها عضوسپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران هستند و اینکه انها بخشی از شبکه ای هستند که نیت انها کشتن نیروهای امریکایی است با این اقدامات ما توانسته ایم به دولت ایران پیامی بفرستیم مبنی بر انیکه ما در جلوگیری از اقدامات ان و مهارکردن قدرت ان جدی هستیم.
نیکولاس برنز در ادامه این مقاله تصریح کرد در خصوص نوع تعامل امریکا با دولت ایران باید بگویم که رئیس جمهور امریکا بارها تصریح کرده است همه گزینه های اقتصادی و نظامی و سیاسی روی میز است در خصوص چنین بحرانهایی نمی توان تهدید به توسل به زور را از اقدامات دیپلماتیک جدا کرد ما بارها و بارها در بالکان و دارفور و رواندا و همچنین در خاورمیانه دیدهایم که ترکیب تهدید به زور با دیپلماسی کارساز واقعا ضروری است.
بنابراین ما همه گزینه ها را در این خصوص روی میز نگاه می داریم اما بر گزینه دیپلماسی متمرکز شده ایم ما درپی جنگ با ایران نیستیم ما واقعا بر این باور هستیم که دیپلماسی شانس زیادی برای موفقیت دارد البته اگر ما به اندازه کافی ان را ادامه بدهیم وقتی تحریمهایی برضد کشوری اعمال می شود و فشارهای اقتصادی و سیاسی و نظامی برضد ان اعمال می شود پاسخ دادن طرف مقابل زمان می برد خوشبختانه هیچ کس فکر نمی کند که ایران بتواند در دوازده تا پانزده ماهاینده به جنگ افزارهای هسته ای دست پیدا کند اکثر پیش بینی های دستگاه اطلاعاتی امریکا که علنی شده و در جلسات علنی کنگره مطرح شده است دال بر این است که ایران در فاصله زمانی بسیار طولانی تری از زمان فوق به این توان دست خواهد یافت.
نیکولاس برنز در ادامه این مقاله خاطر نشان کرد چالش دیگری که ما با ان مواجه هستیم این است که حکومت متحد و هدفمندی در ایران وجود ندارد ما با حکومتی سرو کار داریم که جناح بندی های داخلی شدیدی در ان وجود دارد در ایران حکومتی برسرکار است که ایتاللهغلی خامنه ای رهبر عالی ان به صورت علنی رئیس جمهورش را بخاطر سو؟ عملکرد در مساله هسته ای مورد عتاب قرار داده است ایران کشوری است که در ان علی لاریجانی دبیر شواری عالی امنیت ملی ظاهرا معادل رئیس جمهور در داخل حکومت ایران است اول ژوئیه سال گذشته امریکا و روسیه و چین و انگلیس و فرانسه و المان به صورت علنی اعلام کردند برای ایران بسته ای از مشوقها را فرستاده اند در این بسته تصریح شده بود که غرب تمایل دارد.
با ایران درباره اینده صنعت هسته ای این کشور مذاکره کند به ایران پیشنهاد شده بود که غرب صنایع هسته ای غیرنظامی را برای ایران احداث خواهد کرد درعین حال گفته شده بود به ایران اجازه دسترسی به چرخه سوخت هسته ای داده نخواهد شد این پیشنهاد را ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه مطرح کرده بود گفته شده بود سوخت هسته ای ایران از خارج تامین خواهد شود و علت این اقدام ان است که غرب به دانشمندان ایرانی اعتماد ندارد و نم یخواهد انها از فناوری های غین سازی برای تولید مواد شکافتپذیر و ساخت سلاح هسته ای استفاده کنند در این بسته پیشنهادی به ایران گفته شده بود غرب به ایران توان هسته ای غیرنظامی خواهد داد و برخی از تحریمهای اقتصادی امریکا و اروپا را کاهش خواهد داد تصریح شده بود غرب اماده است با ایران در هرزمانی و هرمکانی ملاقات کند چهارماه و نیم طول کشید تا دولت ایران به این پیشنهاد پاسخ بدهد چرا علت این مساله ان بود که در درون حکومت ایران اختلاف نظر وجود دارد.
در این چهار و ماه و نیم در تهران درباره پاسخ به پیشنهاد فوق بحث میشد ایران در نهایت این پیشنهاد را رد کرد در چنین شرایطی به ایران گفتیم که دو گزینه بیشتر پیش روی ندارد یا اینکه تهران هدف تحریم قرار خواهد گرفت و یا اینکه تهران به صورت مسالمت امیز با غرب به مذاکره بپردازد هنوز هم این گزینه روی میز قرار دارد و امیدواریم ایران انرا انتخاب کنداین مقام ارشد وزارت امورخارجه امریکا در ادامه افزود به نظر من ما با ترکیب کردن هویج ها و چماقها در خصوص ایران و مطرح کردن گزینه مذاکرات و در عین حال فشارها در مسیر درستی حرکت می کنیمباید این روند را ادامه بدهیم چراکه دیریا زود ملاهای ایران درخواهند یافت اگر همه کانالهای سرمایه گذاری خارجی و تجارت خارجی ایران قطع شود و اگر حکومت ایران به عنصر مزاحم جامعه بین المللی تبدیل شود که هم اکنون ایران در این مسیر در حرکت است در این صورت حکومت تهران دیگر قادر به بقا نخواهد بود.
در ماه مارس زلمای خلیل زاد سفیر سابق امریکا در عراق با نمایندگان ایران و سوریه و مصر و اردن و دیپلماتهای عراقی به مذاکره پرداخت تا ببیند چگونه می توان درباره عراق گفتگو کرد و چگونه می توان ایران و سوریه را متقاعد کرد که نقاط مرزی خود را ببندند تا مانع از ورود تروریستهای خارجی به خاک عراق بشوند کاندولیزا رایس وزیر امورخارجه امریکا در سوم و چهارم ماه مه با وزیر امور خارجه ایران و سوریه و کشورهای عربی برای گفتگو درباره عراق ملاقات کرد ما در تلاش هستیم تا درباره عراق با ایران یک کانال ارتباطی باز کنیم و امیدواریم ایرانیان نیز پاسخگو باشند و درک کنند ما قصد انجام چه کاری را داریم نیکولاس برنز در ادامه افزود من سیاستی را تبین کردم که از نظر جهت گیری بسیار کوتاه مدت است زیرا این خط مشی پاسخی به چالشها و مشکلات نظامی اساسی است که ما در عراق و لبنان و سرزمینهای فلسطین و موضوع هستهایایران با ان مواجه هستیم اما امریکا باید در بلند مدت رابطه خود را با ایران اصلاح کند زیرا این غیرعادی ترین رابطه دیپلماتیکی است که ما در جهان داریم ما با کره شمالی گفتگو میکنیم ما در استانه اعزام سفیر به لیبی هستیم با کوباییها گفتگو میکنیم و یک دیپلمات ارشد در این کشور داریم ما با رابرت موگابه گفتگو میکنیم که رهبری است که فوق العاده از قدرتش سوء استفاده میکنیم اما باهمه این اوصاف با ایرانیان گفتگو نمیکنیم.
معاون سیاسی وزیر امور خارجه امریکا در ادامه مقاله اش تصریح کرد قطع نظر از دو کانال ارتباطی که توصیف کردم یعنی کانال برنامه هستهای که هنوز ان را به رسمیت نشناختهایم و کانال اولیه ای که قرار است درباره عراق ایجاد شود ما با ایرانیان هیچ مذاکره ای نداریم و ما با انها از زمان ماجرای گروگان گیری در بیستم ژانویه سال هزار و نهصد وهشتاد و یک مذاکره نداشته ایم گفتگوهای سرسری و مقطعی میان ایران وجود داشته است اما این گفتگوها در سطح روسای جمهور دو کشور و هرگز به صورت معنادار در سطح وزرای امور خارجه نبوده است بدین ترتیب وقتی کاندولیزا رایس در اول ژوئن سال گذشته اعلام کرد حاضر است در هر نقطه ای از جهان درباره موضوع هسته ای با وزیر احبر یک پایگاه انترنتی ائتلاف امریکا صدر واسد باعث تثبیت عراق می شود.
یک پایگاه اینترنتی محافظه کاران امریکا نوشت ائتلاف امریکا صدر و اسد به معنای پیروزی در برقراری ثبات در عراق است به گزارش پایگاه اینترنتی کانسرواتیو وویس ائتلاف امریکا مقتدی الصدر و بشار اسد به معنای شکست طرح ایران برای ایجاد اشوب و چند دستگی در عراق است چنین پیروزی به دوره ای از ثبات و رفاه در عراق منتهی خواهد شد و زمینه خروج زودهنگاه سربازان امریکایی ذر اوایل امسال را فراهم خواهد کرد.
علاوه بر این جبهه امریکاضدراسد به ائتلافی پیشرو در خاورمیانه تبدیل خواهد شد که منافع شیعیان سنی ها و کردها را به یک اندازه در بر خواهد گرفت محور امریکاضدراسد عراق و منطقه را از ستیزه جویی ایران و جنگ فرقه ای تحت حمایت ان در امان می دارد عراق با تشکیل این جبهه اکنون فقط با دو چالش روبرو است نخست نحوه برخورد با ارمان خودمختاری کردها و محافظت از تمامیت ارضی این کشور است چالش دوم برای عراق بیرون راندن سازمان های تروریستی نظیر پ ک ک و.
القاعده از خاک این کشور است کوتاه سخن مسیر ثبات عراق از دمشق می گذرد نه تهران علت این امر این است که سوریه برخلاف ایران همچون واسطه ای صادق برای کاهش اختلافات سنیها و شیعیان گام برمی دارد علاوه بر این سوریه برخلاف ایران که یک نظام مبتنی بر برتری یک مذهب دارد از نظامی چند قومی با ارای مذهبی مختلف برخوردار است ناتوانی تهران در ارائه طرحی منسجم برای ثبات اوضاع در منطقه کاملا مشهود است و به همین علت صدر و اسد برای پر کردن این خلا وارد عمل شدهاند.
بعلاوه یک رشته اظهارات غیر مسئولانه و تحریک کننده محمود احمدی نژاد رئیس جمهور هیتلر گونه ایران هرگونه توانایی این کشور را برای هدایت خاورمیانه با تردید مواجه می کند امروز تلاش برای ثبیت اوضاع عراق و منطقه به همت سوریه و همراهی مقتدی الصدر بستگی دارد تا به این ترتیب منطقه از ستیزه جویی های ایران در امان بماند کسانی که از درک این مهم باز بمانند زمینه بروز اشتباهاتی جدی را پدید می اورند و اکنون بوش با اتخاذ تصمیم دیدار با ایرانیها چنین اشتباهی را مرتکب شده است.