محمد ملازهی
آزمایش هسته ای کره شمالی با محکومیت سریع جهانی روبرو شده است. شورای امنیت به سرعت تشکیل جلسه داد و آمریکا طرح تشدید محاصره دریایی پیونگ یانگ را مطرح کرد. حتی روسیه و چین که در گذشته از متحدان کره شمالی تصور شده اند، آزمایش هسته ای این کشور را محکوم کرده اند. با این حال کره شمالی به هیچ کدام از نظریات و توصیه های خارجی اعتنا نکرد و آزمایش هسته ای خود را انجام داد.
تردیدی وجود ندارد که آزمایش هسته ای کره شمالی پی آمدهای مهمی در سطح منطقه ای شرق آسیا و در سطح بین الملل خواهد داشت که بعضی از آنها زودگذر و بعضی دیگر استراتژیک و ماندگار خواهند بود. دو پیامد احتمالی این حرکت کره شمالی را می توان ماندگار و استراتژیک دانست:
1- اثبات محدودیت قدرت هژمون
2- خارج شدن انحصار هسته ای از دست قدرتهای بزرگ
واقعیت مهم آن است که آمریکا بعد از پایان جنگ سرد، خود را تنها قدرت مسلط جهان دانست و در چارچوب همین برداشت بود که یک جانبه گرایی آمریکا موضوعیت یافت.
سیاست آمریکا اعمال قدرت خود بدون محدودیت و بدون توجه به منافع و خواست دیگران بود. آمریکا تصور می کرد که جهان تک قطبی را بدون حمایت دیگران به گونه ای سازماندهی خواهد کرد که خود قدرت مسلط باشد. اما کره شمالی این قدرت برتر را با آزمایش هسته ای خود به چالش کشانده است. این پرسش جدی اکنون مطرح است که آمریکا درباره این تمرد آشکار کره شمالی چه کاری می تواند بکند. آمریکا چه اهرمهایی در اختیار دارد که براساس آنها امیدوار باشد که کره شمالی را گوشمالی خواهد داد؟ نگاهی واقع بینانه به وضعیت کره شمالی به خوبی نشان می دهد که اهرم چندانی در اختیار آمریکا برای اعمال فشار بر کره شمالی قرار ندارد زیرا که این کشور چیزی برای از دست دادن ندارد که نگران آن باشد.
کره شمالی در حقیقت به سلاح موردنظر بازدارنده اش رسیده است و این متحدان آمریکا در شرق آسیا هستند که باید نگران شوند. اما حرکت کره شمالی از این زاویه نیست که اهمیت می یابد. مهم تر آن است که آمریکا قدرت برتر را در موقعیتی قرار داده که در عمل هیچ کاری نمی تواند بکند، تهدیدات نظامی آمریکا علیه کره شمالی رنگ باخته است. محاصره اقتصادی و تحمیل انزوای سیاسی، وقتی چیزی برای از دست دادن وجود نداشته باشد چه تأثیری می تواند داشته باشد؟
حتی تحمیل فروپاشی از درون اگر هم به فرض امکان پذیر باشد جز دردسر برای متحدان آمریکا هیچ سودی نخواهد داشت. درست از همین زاویه است که کره شمالی حرکتی انجام داد که در عمل ثابت کرده است قدرت آمریکا با محدودیت های جدی روبروست و قادر نخواهد بود هر آن چه را که بخواهد و اراده کند به دست بیاورد.
پیامد دوم آزمایش هسته ای کره شمالی را می باید در ارتباط با اعتبار «ان.پی.تی» جستجو کرد. اکنون چه تضمینی وجود دارد که سایر کشورها که هم به لحاظ فناوری و هم امکانات مادی به مراتب از کره شمالی در موقعیت مساعدتری قرار دارند به سوی دستیابی به سلاح هسته ای متمایل نشوند. اگر چنین شود انحصار هسته ای از دست قدرتهای بزرگ خارج خواهد شد. آیا باید در انتظار جهانی متفاوت از گذشته باشیم؟ جهانی که در آن سلاح هسته ای اشاعه بیشتری بیابد و ان.پی.تی به میثاقی ناکارآمد تبدیل شود؟ وضعیت کره شمالی در آینده، خیلی از این گونه ابهامها را روشن خواهد کرد. اگر آمریکا ناچار شود از طریق چین امتیازات مورد نظر کره شمالی از جمله تعهد به عدم حمله نظامی و مذاکره دو جانبه را بدهد، حتی اگر کره شمالی حاضر شود دیگر آزمایش هسته ای انجام ندهد و سلاح احتمالی کنونی اش را منهدم کند باز هم سیاست اعمال فشار آمریکا بر کره شمالی بی نتیجه بوده و قدرت آمریکا محدودیت ذاتی خودش را به اثبات رسانده است. ممکن است کره شمالی برای نادیده گرفتن نظر جهانیان درباره آزمایش هسته ای بهای سنگینی بپردازد ولی این بهای احتمالی هر چه باشد جبران شکست قدرت سلطه گر را که آمریکا متحمل شده است نخواهد کرد. پیونگ یانگ خواسته یا ناخواسته، خدمتی به جهان کرده است که ابعاد آن در آینده روشن خواهد شد.