غیر از شرایط عامی که درهر عبادت و تکلیفی وجود دارد(مثل: عقل بلوغ اختیار...) انجام این دو فریضه الهی شرایط خاصی هم دارد که به آنها اشاره میشود:
1ـ شناخت
یعنی کسی که می خواهد به وظیفه امر به معروف ونهی از منکرعمل کند باید بداند که «معروف» چیست و «منکر» کدام است. بدون این شناخت ممکن است کسی از روی ناآگاهی به کاربدی دعوت کند یا جلوی کار خوبی را بگیرد. از این جهت باید ابتدا دانست که کارهای خوب و بد و « واجبات » و « محرمات » کدام است. این شناخت یا از راه یقین و علمی که به احکام خدا دارد به دست می آید. مثل این که بداند نماز جهاد روزه و... واجب است و دزدی کم فروشی نگاه به نامحرم آزار مردم خیانت و... حرام است و یا از طریق رساله عملیه این شناخت به حلال و حرام و خوب و بد به دست میآید.
2ـ احتمال اثر
در صورتی که امر به معروف و نهی از منکر واجب است که احتمال دهیم تاثیری در طرف مقابل دارد. اگر یقین یا اطمینان داشته باشیم که گفتن یا اقدام عملی ما بی اثر است واجب نیست.
البته ممکن است با گفتن یک نفر و یکبار تاثیر نکند ولی تکرار آن موثر باشد که در اینجا باید اقدام کرد.
3ـ ایمنی از ضرر
اگر به خاطر امر به معروف و نهی از منکر ضرر یا خطری متوجه مال و جان ما یا خانواده ما و دیگران شود یاانجام این وظیفه مفاسد بزرگتری را به دنبال داشته باشد اینجا نیز واجب نیست چه این خطر و ضرر در حال حاضر باشد و یا در آینده.
البته گاهی واجبات و محرماتی که می خواهیم به آنها امر یا از آنها نهی کنیم به حدی مهم و اساسی است که در راه آن باید هر خطر و ضرری راتحمل کرد و حتی گاهی باید در این راه جان داد آنگونه که امام حسین(ع) بر ضدحکومت یزید قیام کرد و به کار خود عنوان امر به معروف و نهی از منکر داد و در همین راه هم شهید شد.
حفظ جان دیگران حفظ آبروی مسلمانان تلاش برای پیاده شدن احکام خدا مقابله با تعدی دشمنان مبارزه با سلطه بیگانگان و امثال اینها از اموری است که درراه آنها باید خطر و ضرر را هم تحمل کرد. چون اینها مهمتر از زیانهایی است که به شخص ما میرسد.(1)
4ـ اصرار گنهکار
این فریضه در صورتی واجب است که نسبت به بازداشتن دیگران از منکر اقدام کنیم که بدانیم او به آن کار ادامه می دهد. و گرنه اگر یکبار خلافی کرده و دیگر تکرار و اصرار نمی کند یا پشیمان شده است یا یکبار واجبی را ترک کرده و دیگر ادامه نیافته در اینگونه موارد امر و نهی ما واجب نیست.
البته اگر بدانیم که تصمیم بر انجام منکرات یاترک واجب دارد باز هم وظیفه داریم تذکر دهیم، یا اقدام کنیم.