ایران، کشوری توسعه یافته با جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در سطح منطقه با هویت اسلامی و انقلابی الهام بخش در جهان اسلام و تعامل سازنده و موثر در روابط بین الملل است. این عبارت هدفی است که در سند افق 20 ساله ایران به چشم می خورد. مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز کمیسیون خاصی را از اعضای خود مامور تدوین این چشم انداز کرده است.ویژگی هایی که در سند چشم انداز به چشم می خورد شامل؛ آینده نگری، ارزش گرایی، واقع گرایی و جامع نگری است و موارد زیر را در بر میگیرد؛
- ایجاد وفاق ملی بر اساس نیازهای ضروری جامعه.
- پاسخگویی مولفه های مختلف و رفع ضعف ها و تهدیدات.
- قابل دستیابی در هر زمان و کمیت پذیر بودن.
- تصویر ممکن از اهداف مطلوب.
- در چشم انداز تصویر آینده کشور حول عامل اصلی به شکل مشخص و دور از ابهام تعیین میشود.
- مشوق مشارکت ملی باشد.
- باید جامع، متحول کننده و آینده نگر باشد.
- محدود به یک زمان مشخص باشد.
تشکیل شورای توسعه اقتصادی
در همین رابطه دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام اعلام کرد؛ گزارش نظارتی مجمع از روند اجرای سند چشم انداز 20 ساله کشور تا پایان امسال و یا نیمه نخست سال آینده تهیه و به مقام معظم رهبری ارائه خواهد شد.محسن رضایی با بیان این مطلب همچنین از پیشنهاد خود به رئیس جمهوری برای تشکیل شورای توسعه اقتصادی کشور خبر داد.وی افزود؛ از آنجا که تمامی ابعاد فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و امنیتی کشور دارای متولی خاصی با حضور سه قوه هستند، اما بخش اقتصادی کشور از این مهم بی بهره است، معتقدم برای سروسامان دادن به وضعیت توسعه اقتصادی کشور وجود یک متولی برای اقتصاد کشور، ضروری است.رضایی با بیان اینکه پیشنهاد تشکیل شورای توسعه اقتصادی را به رئیس جمهوری ارائه داده است، گفت؛ تا آنجا که اطلاع دارم این پیشنهاد در دولت در حال بررسی است.
این در حالی است که بسیاری از کارشناسان و صاحبنظران اقتصادی کشور تحقق اهداف چشم انداز 20 ساله را غیرعملی می دانند و معتقدند زیرساخت های لازم برای تحقق این اهداف فراهم نشده است و ایران در مسیر چشم انداز حرکت نمیکند.
در مسیر چشم انداز حرکت نمیکنیم
این در حالی است که مسعود نیلی، کارشناس مسائل اقتصادی درباره تحقق اهداف چشم انداز 20 ساله کشور گفت؛ آمار و ارقام منتشره نشان می دهد که کشور در جهت تحقق اهداف چشم انداز 20 ساله کشور و همسو با کشورهای پر تحرک همسایه حرکت نمی کند. نیلی درباره گام های اولیه ایران در 2 سال اخیر برای تحقق برنامه چشم انداز کشور گفت؛ مهمترین موضوعی که در برنامه چشم انداز جلب نظر می کند، تبدیل شدن ایران به قدرت اقتصادی، تکنولوژیک و علمی منطقه است. وی افزود؛ نکته حائز اهمیت این است که کشورهای منطقه شامل چه کشورهایی هستند و آیا این کشورهای پرتحرک اقتصادی متوقف شده اند؛ تا ایران به آنها برسد یا از آنها پیشی بگیرد.وی در ادامه سوال خود افزود؛ پاسخ این سوال منفی است، این کشورها از نظر رشد اقتصادی نه تنها متوقف نشده اند بلکه از نظر تکنولوژیک و علمی نیز بسیار پیشرفت داشتهاند.
به گفته نیلی، درمحدوده کشورهای همسایه ایران کشوری همانند ترکیه قرار دارد. این کشور در سال های اخیر از نظر صنعتی و توریستی از دستاوردهای بسیار موفقی برخوردار بوده به طوری که این کشور تورم 60 تا 80 درصدی خود را به یک رقمی تبدیل کرده است. این کارشناس مسائل اقتصادی ادامه داد؛ حال باید دید ایران نسبت به 10 سال عملکرد موفق اقتصادی ترکیه درچه مسیری قرار دارد و ایران برای رسیدن به جایگاهی که پیش بینی کرده، از لحاظ کاهش نرخ تورم درچه مسیری حرکت کرده است.
وی با اشاره به رشد بالای اقتصادی کشورهای حاشیه خلیج فارس گفت؛ درمیان کشورهای همسایه ایران در جنوب، کشور امارات واقع شده که در حال تبدیل شدن به یک مرکز بزرگ اقتصادی است. وی در خصوص راهکارهای تحقق این اهداف گفت؛ سالانه باید گزارش هایی درباره عملکرد کشور برای تحقق اهداف چشم انداز منتشر شود تا فاصله ایران را نسبت به دیگر کشورها نشان دهد .
در چشم انداز 20 ساله کشور آمده است که ایران باید سالانه رشد اقتصادی 8 درصد را تجربه کند، این درحالی است که تاکنون این رقم در کشور محقق نشده است. نیلی در این باره پاسخ داد؛ از نظر اقتصاددانان، در سند چشم انداز که در آن رشد 8 درصدی پیش بینی شده است، نیازمند تحولات بزرگ است.
وی افزود؛ کشورهایی که در دنیا بیش از 6 درصد رشد اقتصادی را تجربه کرده اند زیاد نیستند و چین یکی از آنهاست که از نظر اقتصادی عملکردی بسیار استثنایی داشته است.
وابستگی بودجه به نفت افزایش یافته است
محمد خوش چهره عضو کمیسیون اقتصادی مجلس نیز با بیان این که روند حرکت های اقتصادی کشور در حال دور شدن از اهداف سند چشم انداز است، گفت؛ شورای نگهبان هم اکنون قانون اساسی و قوانین شرع را برای بررسی لوایح و طرح ها مورد توجه قرار می دهد، اما برای اجرای عملی سند چشم انداز باید اهداف این سند را نیز در بررسی لوایح مورد توجه قرار دهد.
عضو کمیسیون اقتصادی مجلس با اشاره به سرعت بالای تحولات جهانی گفت؛ هر چند عده ای معتقدند که به علت تحولات پرشتاب جهانی، کشورهای در حال توسعه و جهان سومی نباید اقدام به تدوین برنامه های بلندمدت کنند و باید از برنامه های کوتاه مدت و میان مدت استفاده کنند، اما واقعیت آن است که کشورهایی همچون ایران باوجود این که بسیاری از تغییرات خارج از کنترل و تهدیدکننده آنها است، اما باید اقدام به تدوین برنامه های بلندمدت کنند و در این برنامه ها تحولات منطقه ای و بین المللی را مدیریت، کنترل، مهار، خنثی و تهدیدات را به فرصت تبدیل کنند. وی افزود؛ دولت های مختلف ایران همگی با شعار عدالت اقتصادی و اجتماعی به روی کار آمدند اما هیچ یک این شعارها را تحقق ندادند، که علت آن از لحاظ علمی این است که هیچ یک به برنامه های بلندمدت توجه نداشته اند و از این رو دولت فعلی باید کاملا در راستای برنامه بلندمدت که همان سند چشم انداز است، حرکت کند. وی ادامه داد؛ وابستگی بودجه دولت به نفت طی سال جاری با برداشت های متوالی از حساب ذخیره ارزی در حال رسیدن به 60 میلیارد دلار است که کاملا مخالف سند چشم انداز است و خطایی است که هم از دولت سر زد و هم از مجلس و در حالی که در سال 1374 وابستگی بودجه به نفت حدود 52 درصد بود این رقم در بودجه امسال به 60 درصد رسیده است که نشان دهنده حرکت در خلاف جهت سند چشم انداز است.
اهداف چشمانداز در بودجه سنواتی نیست
همچنین محمد شاهی عربلو رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس با بیان اینکه کشور در دو سال نخست در راستای اهداف سند چشم انداز حرکت نکرده است، یکی از علل آن را فعال نبودن نظارت مجمع تشخیص مصلحت نظام اعلام کرد. رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس گفت؛ این سند انصافا سند بسیار محکمی است و برای تدوین آن کار کارشناسی بسیار قوی صورت گرفته است، منتهی باید برنامه های کشور و دولت طوری تنظیم شوند، که اهداف سند در آنها نهادینه شده و سال به سال شاهد تحقق اهداف چشم انداز در آن باشیم. محمد شاهی عربلو افزود؛ اگر اهداف سند در برنامه ها و بودجه های دولت پیش بینی و اجرایی نشود، تحقق چشم انداز 20 ساله کشور با چالش جدی مواجه خواهد شد.وی درباره رویه های اقتصادی کشور در 2 سال نخست اجرای سند چشم انداز نیز گفت؛ واقعیت آن است که در این مدت سهم 2 سال از سند 20 ساله چشم انداز تحقق پیدا نکرده و در برنامه های دولت و خصوصا بودجه ها توجه چندانی به چشم انداز نمی شود؛ بنابراین فکر نمی کنم با روند فعلی به اهداف سند چشم انداز دست پیدا کنیم.