اختلافات اخیر بر سر دستگیری شیخ حارث الضاری رهبر هیات علمای مسلمین عراق، باعث تشدید شکافها و سؤ ظنها بین رهبران قومی و مذهبی عراق شده است. نکتهء کلیدی در این اختلافات تشدید اختلافات رهبران اعراب سنی با دولت است. اعراب سنی بهشدت معتقدند که سهم شایستهای در قدرت ندارند. اعراب سنی برخلاف شیعیان و کردها، از زمان تاسیس سلسلهء بنیعباس حاکم عراق بودهاند. از زمان تاسیس و ایجاد عراق جدید، این اعراب سنی بودند که بر اکثریت شیعه در عراق حاکم بودهاند. شیعه در مواردی اندک و _کوتاه مدت نظیر حکومت آلبویه در 945 میلادی حاکم عراق بوده است. حاکمیت سلاطین امپراتوری عثمانی نیز مانع از همسویی حکومت با اکثریت جمعیت یعنی شیعیان شد و حدود پنج قرن حاکمیت عثمانیها باعث سلطه سیاسی ترکها و در کنار آنها اعراب سنی بر عراق شد.
حتی تعیین حکومت عراق پس از استقلال به گونهای بود که انگلیسیها براساس قرارداد سایکس- پیکوکه در سال 1916 با فرانسویها در مورد تقسیم مستعمرات امپراتوری عثمانی منعقد شده بود، بدون مشورت با عراقیها، نظام پادشاهی عراق را بر پایه انتقال خانوادهء هاشمی از سوریه به عراق طراحی و اجرا کردند.
طبق این قرارداد، قرار شد که لبنان و سوریه تحت قیمومت فرانسویها باشند و اردن و فلسطین و عراق تحت قیمومت انگلیسیها. بنابراین انگلیسیها که اعضای خانوادهء هاشمی را برای سلطنت در اردن و سوریه در نظر گرفته بودند، مجبور شدند که فیصل را که قرار بود حاکم سوریه شود به عراق منتقل کنند و حاکم عراق نمایند.یکی از دلایل گرایش انگلیسیها در استفاده از سیاستمداران سنی برای ادارهء عراق، رویارویی و صفآرایی جدی شیعیان در برابر انگلیسیها بود. در حالی که اعراب سنی حتی در مواردی از عملکرد انگلیس در فروپاشی امپراتوری عثمانی خشنود بودند. انگلیسیها همچنین با وجود وعدههایی که به کردها در هنگام جنگ علیه امپراتوری عثمانی داده بودند، در نهایت تصمیم گرفتند که حکومت را به اعراب سنی بسپارند.تداوم حکومت اعراب سنی در عراق تا سال 1958 از طریق نظام پادشاهی و پس از آن از طریق کودتاهای متعدد بود که آخرین آنها را بعثیها در سال 1968 طراحی و اجرا کردند.
حمله آمریکا به عراق نیزنه تنها باعث فروپاشی رژیم صدام حسین، بلکه باعث اضمحلال دولت سنی محور در عراق شد. درست به همین دلیل است که نه تنها اعراب سنی طرفدار صدام بلکه برخی از اعراب سنی مخالف صدام نیز با عملکرد آمریکا در عراق مخالف هستند. هیات علمای مسلمین به رهبری شیخ حارث از این دسته است. هیات علمای مسلمین که مهمترین تشکل روحانیون عرب سنی است انتخابات، دولت و پارلمان عراق را بهرسمیت نمیشناسد. از نظر این جریان فقط در صورتی انتخابات و تشکیل دولت مشروع خواهد بود که نخست آمریکاییها و اشغالگران از عراق بروند.رهبری هیات علمای مسلمین با شیخ حارثالضاری و دبیری آن با شیخ عبدالسلام کبیسی است و مساجد معروف ابوحنیفه و امالقری مراکز قدرت و نفوذ این جریان در بغداد به شمار میروند. این جریان بهشدت ضدایرانی است و رهبران ان بارها ایران را به مداخله در عراق متهم کرده اند.
از سوی دیگر حزب اسلامی نیز به عنوان بزرگترین حزب اعراب سنی ادعامیکند که برای مقابله با تندرویهای اعراب سنی مسلح در مناطق سنینشین آمریکا هیچ راهی جز افزایش همکاری با اعراب سنی میانهرو نظیر اعضای حزب اسلامی ندارد و به هر میزان که جایگاه اعراب میانهرو در دولت و حکومت عراق تضعیف شود، زمینه برای فعالان تندرو سنی فراهم خواهد شد.به همین دلیل این حزب از تجدیدنظر در ساختارهای حکومتی جدید و افزایش سهم اعراب سنی دفاع میکند و خواهان این است که آن دسته از اعراب سنی که تجربه حکومتداری دارند و در رژیم بعث جنایتی انجام ندادهاند، بار دیگر به خدمت گرفته شوند. حزب اسلامی در جریان انتخابات پارلمانی زمستان 1384 همراه با شورای گفتوگوی ملی به رهبری عدنان دلیمی یک فهرست مشترک انتخاباتی ارایه کرد که به جبهه توافق ملی معروف شد. این فهرست پس از ائتلاف یکپارچه به رهبری حکیم و جعفری و پس از کردها از نظر تعداد کرسیها با کسب 44 کرسی به رتبهء سوم دست یافت. علاوه بر این بسیاری از کشورهای عرب که دارای حکام سنی هستند و حتی سوریهای که علویها بر آن حاکم هستند، در دفاع از اعراب سنی، در کلیات به توافق رسیدهاند هر چند که این توافق مکتوب و رسمی نیست و فقط در چارچوب همسویی خود را نشان داده است. از سوی دیگر عربستان سعودی و مصر نیز به عنوان دو کشور بزرگ عرب در حال مذاکره و رایزنی با آمریکا هستند تا آمریکا را تشویق نمایند که عناصر حزب بعث را دوباره به خدمت گرفته و ارتش جدید عراق را نیز با محوریت افسران عرب سنی شکل دهد. در مجموع مصر و عربستان از اینکه پس از حمله آمریکا هویت سنی و عربی عراق در مقابل هویت کردی و شیعی آن تقویت شده بهشدت ناراضی هستند و مدعی هستند که حمله آمریکا باعث افزایش نفوذ ایران در عراق شده است. در چنین شرایطی بعید به نظر می رسد با چنین اختلافات عمیقی سؤظنها و بدبینیهای جریانات مختلف عراقی به یکدیگر بهزودی رفع و یا کنترل و مدیریت شود.