سعیده علیپور
محمد باقر خرمشاد، معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم چندی پیش زمانی که دستاوردهای وزارتخانه مطبوع اش را در دو سال صدارت محمدمهدی زاهدی بر می شمرد؛ از افزایش تعداد تشکل های اسلامی دانشجویان از 152 مورد در سال 1383 به 162 مورد در سال 1385 خبر داد. اما در این میان از تشکل های دانشجویی توقیف شده که از ابتدای سال 1385 یکی پس از دیگری از فعالیت بازداشته شدند، صحبتی به میان نیاورد.
این تشکل ها که اکثرشان با عنوان انجمن اسلامی فعال بودند، در زمره منتقدان دولت به شمار می آمدند و هرکدام با دلایلی که به زعم مسوولان وزارت علوم و روسای دانشگاه ها قانونی به نظر می رسید، توقیف شدند.
گرچه در این میان برخی معتقدند برخورد سلبی با این تشکل های دانشجویی نشان از این دارد که بی مهری وزارت علوم تنها معطوف به طیفی از دانشجویان است که عملکرد دولت را به چالش می کشاند و شاهد این مدعی را؛ محرومیت گروهی از دانشجویان از تحصیل با عناوین ستاره دار، توقیف شماری از نشریات دانشجویی، احضار، بازجویی، احکام کمیته های انضباطی و دادگاه ها همین دسته از دانشجویان عنوان میکنند.
اما از سوی دیگر معاون فرهنگی وزارت علوم با وجود تمامی این دیدگاه ها بارها بر پذیرش نظر مخالف تاکید کرده و برخورد با دانشجویان را براساس معیار ها و خطوط سیاسی صحیح ندانسته است.
محمد باقر خرمشاد، معاون فرهنگی وزیر علوم درباره فعالیت سیاسی در دانشگاه معتقد است اصل بر این است که فعالیت سیاسی دانشجو سالم است، مگر خلافش اثبات شود. محدوده فعالیت سالم هم بسیار وسیع است، مثلا موضع گیری بر خلاف تمامیت ارضی یک کشور معیار ناسالم بودن فعالیت سیاسی است یا اگر تشکلی به هر نحوی تجزیه طلبی را تشویق کند یا از استعمار مستقیم آمریکا در ایران حمایت کند، علیه منافع ملی حرکت کرده است. وی ادامه می دهد؛ رویه ما از زمان شروع مسوولیت معاون فرهنگی این بوده که طرفدار تحرک سیاسی دانشجو در دانشگاه ها باشیم و لازمه این تحرک هم تنوع، تعدد و تکثر است. نقطه مقابل آن، تک صدایی است؛ یعنی به یک تشکل یا یک نوع تفکر سیاسی در دانشگاه مجال و میدان داده شود که این را به هیچ وجه نمیپذیریم.
و با اینکه همین نکته تاکید شده از سوی خرمشاد، می توانست رد نظر تمامی کسانی باشد که مدعی بودند وزارت علوم تنها دانشجویی را تحمل می کند که سر تایید تکان دهد یا دست کم سکوت پیشه کند، با این حال طی یک سال گذشته آنچه که رخ داد از چیز دیگری حکایت می کرد؛ چرا که این امکان وجود نداشت که تعلیق یا توقیف 28 ارگان دانشجویی در یک سال را نتیجه آن سخنان دانست.
در حال حاضر نیز 12 انجمن اسلامی از جمله انجمن های اسلامی دانشگاه های؛ تهران، علامه طباطبایی، امیرکبیر، اصفهان و علوم پزشکی و ... در محاق توقیف به سر می برند و این بار خرمشاد، معاون فرهنگی وزیر علوم درباره تعطیلی و تعلیق چندین انجمن اسلامی دانشجویان، گفت؛ بسیاری از اینها باید سر سال پیش انتخاباتش را برگزار می کردند ولی این کار را انجام ندادند، درحالی که نصف به اضافه یک نفر آنها هم فارغ التحصیل شده اند؛ یعنی اولا شورای مرکزی وجود خارجی ندارد، ثانیا خلاف اساسنامه خود انجمن اسلامی عمل شده است، حالا رئیس جدیدی که در این دانشگاه منصوب شده، قرار است با این تشکل در چارچوب مقررات عمل کند. قانون می گوید که این خلاف اساسنامه انجمن است و انجمن اسلامی به خودی خود لغو مجوز میشود.»
انجمن اسلامی دانشگاه علامه طباطبایی
با اینکه معاون فرهنگی وزیر که خود از اعضای هیات نظارت دانشگاه علامه طباطبایی نیز هست بر قانونی بودن برخورد با تشکل ها اصرار می ورزد، اما انجمن اسلامی دانشگاه علامه که مهر ماه امسال توقیف شد و همچنان نیز اجازه فعالیت ندارد، نمونه ای است از تخلف هیات نظارت این دانشگاه از آیین نامه تشکل های اسلامی دانشگاهیان.
هیات نظارت دانشگاه علامه طباطبایی هفتم مهر ماه امسال با استناد به آیین نامه تشکل های اسلامی مصوب ششم مهر ماه 1378اعلام کرد انجمن اسلامی این دانشگاه به علت عدم تطبیق اساسنامه با آیین نامه فوق الذکر فاقد وجاهت قانونی است و باید مجددا با معرفی هیات موسس و اساسنامه جدید درخواست تشکیل انجمن کند. اما طبق استعلامی که اعضای فعلی انجمن از اعضای سابق انجمن اسلامی و مسوولان پیشین دانشگاه صورت دادند، مشخص شد اساسنامه پس از تصویب در مجمع عمومی جهت بررسی برای هیات نظارت وقت ارسال و توسط هیات نظارت بایگانی شده و جوابی از طرف آنها درخصوص تطبیق یا عدم تطبیق اساسنامه با آیین نامه تشکل های اسلامی برای انجمن ارسال نشد و این تشکل در این شرایط سالیان متمادی فعالیت و همه ساله انتخابات خود را زیر نظر دانشگاه برگزار می کرد. مرتضی اصلاح چی دبیر انجمن اسلامی توقیف شده دانشگاه علامه در این خصوص می گوید؛ انجمن اسلامی با ارسال اساسنامه خود طبق آیین نامه تشکل ها وظیفه خویش را انجام داده و صدور مجوز برای فعالیت و تایید انتخابات های انجام شده از سوی دانشگاه را موید انطباق اساسنامه با آیین نامه تشکل ها می دانست. ضمن اینکه طبق ماده 1-6 آیین نامه تشکل ها هیات نظارت دانشگاه موظف است اساسنامه تشکل های اسلامی را به منظور رعایت مفاد آیین نامه و ماده µ این دستورالعمل بررسی کند و در صورت رعایت نشدن نکات فوق مراتب را کتبا و با ذکر نکات به تشکل ابلاغ کند. این در صورتی است که پس از ارسال اساسنامه از طرف انجمن چنین نامه ای از طرف هیات نظارت به انجمن فرستاده نشد.
وی می افزاید؛ حال اگر هیات نظارت فعلی معتقد است که اساسنامه انجمن که بلافاصله پس از درخواست آن هیات از طرف انجمن ارسال شده با آیین نامه مطابقت ندارد ما آمادگی خود را اعلام کردیم که پس از اعلام موارد عدم مطابقت با تشکیل مجمع عمومی اساسنامه را با آیین نامه منطبق کنیم. اما دانشگاه تا کنون نسبت به این موضوع واکنش نشان نداده است.
اصلاح چی درخصوص بحث هیات موسس می گوید؛در هر تشکیلاتی هیات موسس پس از اخذ مجوز تشکل، تا زمان تشکیل شورای مرکزی مسوولیت اداره آن تشکیلات را دارد و پس از برگزاری انتخابات شورای مرکزی صرفا نقشی نمادین دارد. اما نکته دیگری که هیات نظارت دانشگاه بدان توجه نکرده اند این است که انجمن اسلامی سال ها قبل از ابلاغ آیین نامه مصوب ششم مهر ماه سال 1378مجوز فعالیت گرفته است و ماده 6 همین آیین نامه هم می گوید؛ تمامی تشکل های اسلامی دانشگاهیان که بر اساس مصوبه جلسه 265 مورخ 28 آبان 1370شورای عالی انقلاب فرهنگی تشکیل شده اند، قانونی اند و رسمیت دارند.
دبیر انجمن توقیف شده دانشگاه علامه ادامه می دهد؛ با توجه به این موارد؛ مجمع عمومی انجمن اسلامی در جایگاه هیات موسس که در ماده 6-1 بدان اشاره شده است قرار میگیرد.
انجمن اسلامی دانشجویان امیر کبیر
ششم مردادماه امسال، به دستور مسوولان دانشگاه صنعتی امیرکبیر و در پی شکایت گروهی از دانشجویان از نحوه انتخابات انجمن بعد از توقیف فعالیت یکی از فعال ترین تشکل های دانشجویی کشور دفتر آن در محل دانشگاه تخریب شد. این در حالی بود که به عقیده بسیاری این عمل از سوی مسوولان دانشگاه امیرکبیر بر خلاف آیین نامه تشکل های اسلامی و بدون رای هیات منصفه انجمن اسلامی دانشگاه اعلام شده بود.
اما در مدت کوتاهی دانشگاه به گروه دیگری از دانشجویان مجوز تاسیس انجمن اسلامی را داد گروهی که پس از زمان کوتاهی مشخص شد که از حامیان مدیریت دانشگاه و تایید کنندگان عملکرد دولت فعلی هستند.به عقیده بسیاری از دانشجویان توقیف فعالیت انجمن اسلامی نیز بدین منظور صورت گرفت. در پی این ماجرا انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه صنعتی امیرکبیر در نامه سرگشاده ای به هیات نظارت بر تشکل های اسلامی این دانشگاه از این هیات خواست که جهت حفظ آرامش دانشگاه و احترام به آرای جامعه دانشگاهی تا حصول نتیجه مناسب و حل دعوی، از تداوم فعالیت انجمن تازه تاسیس جلوگیری شود. در این نامه که در ابتدای سال تحصیلی از طریق خبرگزاری ایلنا منتشر شد با اشاره به برگزاری انتخابات انجمن اسلامی دانشجویان در خردادماه سال جاری با حضور 2800 دانشجوی این دانشگاه و تخریب غیرقانونی ساختمان انجمن اسلامی دانشجویان و ضبط اموال آن، آمده است؛ همچنین مدیریت دانشگاه در اقدامی متهورانه، مدعی صدور مجوز انجمن اسلامی برای افراد دست نشانده خود شده و در اعتراض های صورت گرفته از سوی دانشجویان، صدور چنین مجوزی را به تصمیم اعضای هیات نظارت معطوف کرده است. این نامه همچنین رد صلاحیت کاندیداهای شورای مرکزی انجمن اسلامی دانشجویان از سوی هیأت نظارت بر تشکل های اسلامی را خلاف اساسنامه انجمن اسلامی دانشجویان و بندهای آیین نامه تشکل های اسلامی عنوان کرده بود.
علی عزیزی، عضو شورای مرکزی انجمن اسلامی تعطیل شده دانشگاه امیرکبیر با اشاره به ادعای ابطال انتخابات انجمن اسلامی دانشجویان نیز از دیگر تخلفات هیات نظارت بر تشکل های اسلامی است، می گوید؛ غیرقانونی بودن انجمن اسلامی دانشجویان به دلیل ابطال انتخابات آن در تضاد کامل با اصل 26 قانون اساسی است.
این در حالی است که هیچ مدرک مستندی در خصوص ابطال انتخابات به انجمن اسلامی دانشجویان به صورت مکتوب به ما ارائه نشد. عزیزی با اشاره به یکی از بندهای آیین نامه تشکل های اسلامی که در آن آمده است در صورت ابطال انتخابات، انجمن اسلامی دانشجویان حق تجدید برگزاری انتخابات خود را دارد می گوید؛ طبق هیچ تفسیری از آیین نامه تشکل های اسلامی نمی توان در نیمه های شب و در تعطیلات آموزشی دانشگاه، اقدام به تخریب ساختمان انجمن اسلامی دانشجویان و ضبط اموال آن و این تشکل دانشجویی را به افراد همفکر و منتسب به مدیریت اعطا کرد. علی عزیزی، عضو شورای مرکزی انجمن اسلامی تعطیل شده دانشگاه امیرکبیر می گوید؛ دادن مجوز فعالیت به تشکلی به نام انجمن اسلامی، اجرای پروژه موازی سازی و معرفی حرکت های اصیل دانشجویی با شناسنامه جعلی است.
علی عزیزی می گوید؛ سه نفر از اعضایی که به عنوان شورای مرکزی انجمن اسلامی دانشگاه امیرکبیر انتخاب شده اند، عضو رسمی بسیج هستند و هیات موسس این تشکل بدون برگزاری انتخابات شورای مرکزی، انجمن اسلامی را معرفی کرده است.وی با اشاره به نص صریح قانون اساسی مبنی بر اجازه فعالیت آزادانه انجمن های اسلامی، گفت؛ تا زمانی که تشکلی به نام انجمن اسلامی در دانشگاه فعالیت میکند.
آییننامه و رسیدگی به تخلفات
در بخش سوم آیین نامه تشکل های دانشجویی رسیدگی تخلفات تشکل های اسلامی دانشگاهیان پرداخته است و رسیدگی به آن را مطابق با دستورالعمل در محدوده هر دانشگاه در صلاحیت هیأت نظارت دانشگاه با حضور هیأت منصفه می داند.رسیدگی به تخلفات انتخاباتی همانند دیگر تخلفات با حضور هیأت منصفه صورت می پذیرد و هیأت نظارت دانشگاه پس از رسیدگی رأی خود را به شرح زیر اعلام میکند؛
در صورت جزئی بودن و بی تاثیربودن تخلف در نتایج انتخابات، به تشکل اسلامی تذکر کتبی داده میشود.
در صورتی که انتخابات به طور کلی مخدوش تشخیص داده شود، رأی به ابطال انتخابات داده میشود.
شاکی یا شاکیان می توانند ظرف مدت ده روز از تاریخ اعلام کتبی رأی هیأت نظارت دانشگاه، نسبت به رأی صادره از سوی این هیأت به هیأت نظارت مرکزی اعتراض نمایند و هیأت نظارت مرکزی مکلف است ظرف مدت 45 روز از تاریخ دریافت اعتراض به موضوع رسیدگی و رأی مقتضی صادر نمایند. این رأی قطعی و لازم الاجراست.
تبصره؛ در صورت ابطال انتخابات و اعتراض تشکل اسلامی به هیأت نظارت مرکزی، در طول مدت رسیدگی مجدد فعالیت های تشکل به حالت تعلیق در میآید.
در صورت قطعیت ابطال انتخابات، تشکل اسلامی موظف است حداکثر ظرف مدت یک ماه از تاریخ اعلام رأی کتبی هیأت نظارت نسبت به برگزاری مجدد انتخابات با نظارت نماینده هیأت نظارت دانشگاه اقدام نماید.
در صورتی که تشکل اسلامی براساس رأی صادره نسبت به تجدید انتخابات در مهلت مقرر اقدام نکند کلیه فعالیت های تشکل تا زمان برگزاری انتخابات مجدد با حکم هیأت نظارت دانشگاه به حالت تعلیق در میآید.
سایر تشکلهای توقیف شده
علاوه بر این دانشگاه ها انجمن اسلامی دانشگاه تهران، دانشگاه کرمانشاه، همدان، علوم پزشکی ایران، اصفهان و.... هم با مشکلاتی از این دست مواجه شدند. مثلا در اعتراض به حکم تعلیق انجمن اسلامی در روزهای میانی مهر ماه گروهی از دانشجویان در دانشگاه بیرجند تجمع کردند، رئیس این دانشگاه مدعی بود؛ انجمن اسلامی براساس اساس نامه اش منحل شده است. وی گفته بود؛ بعد از برگزاری دوره اول انتخابات، انتخابات دوره دوم برگزار نشد و به استناد ماده 18 آیین نامه انجمن اسلامی دانشجویان، زمانی که 3 ماه از دوره اول انتخابات بگذرد و انتخابات دیگری برگزار نشود، آن انجمن منحل خواهد شد.
از سوی دیگر وحید شیوانی، دبیر سیاسی انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه بیرجند گفته بود؛ تقاضای برگزاری انتخابات انجمن اسلامی در خردادماه به هیأت نظارت ارسال شد، اما پاسخی نگرفتیم.
در حین و بین کش مکش های رئیس دانشگاه با اعضای انجمن منحل شده سه تقاضا برای تشکیل انجمن اسلامی جدید به هیات نظارت داده شد و سرانجام هم انجمن اسلامی دانشجویان با ترکیب جدیدی شروع به فعالیت کرد. از سوی دیگر در روزهای ابتدایی سال تحصیلی با حکم هیات نظارت؛ فعالیت انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه رازی با شکایت بسیج دانشجویی چهار ماهه به حالت تعلیق در آمد.