مجلس خبرگان و انتخابات پیش‌رو

زهرا هژیری
نام نویسى از داوطلبان نامزدى در انتخابات چهارمین دوره مجلس خبرگان رهبرى روز پنجشنبه آغاز شد و به مدت یک هفته تا نوزدهم مهرماه ادامه یافت.
فعالیت هاى مرتبط با برگزارى انتخابات چهارمین دوره مجلس خبرگان 77روز است و هیات هاى اجرایى انتخابات خبرگان از هشتم مهرماه تشکیل شده است.
هیات هاى اجرایى پس از نام نویسى داوطلبان مدارک آنها را از تاریخ بیستم تا بیست و دوم مهرماه از فرماندارى هاى مراکز حوزه هاى انتخابیه به وزارت کشور و از وزارت کشور به شوراى نگهبان ارسال کرده اند.
شوراى نگهبان نیز از بیست و سوم مهرماه تا بیست و دوم آبان ماه صلاحیت داوطلبان نامزدى انتخابات مجلس خبرگان را رسیدگى و نتایج آن را به وزارت کشور اعلام مى کند.
مجلس خبرگان رهبرى در ساختار سیاسى جمهورى اسلامى از اهمیت والایى برخوردار است و اصل 111قانون اساسى وظیفه مجلس خبرگان را مشخص کرده است.
بر پایه این اصل هرگاه رهبر از انجام وظایف قانونى خود ناتوان شود یا فاقد یکى از شرایط مذکور در اصل 109گردد یا معلوم شود از آغاز فاقد بعضى از شرایط بوده است از مقام خود برکنار خواهد شد. تشخیص این امر به عهده خبرگان مذکور در اصل یکصد و هشتم مى باشد. در صورت فوت یا کناره گیرى یا عزل رهبر، خبرگان موظفند در اسرع وقت نسبت به تعیین و معرفى رهبر جدید اقدام نمایند.
بنابراین خبرگان منتخب مردم بر اساس ماده (3) قانون انتخابات و آیین نامه داخلى مجلس خبرگان رهبرى باید داراى شرایط زیر باشند:
الف- اشتهار به دیانت و وثوق و شایستگى اخلاقى.
ب- اجتهاد در حدى که قدرت استنباط بعضى مسایل فقهى را داشته باشد و بتواند ولى فقیه واجد شرایط رهبرى را تشخیص دهد.
ج- بینش سیاسى و اجتماعى و آشنایى با مسایل روز.
د- معتقد بودن به نظام جمهورى اسلامى ایران.
ه- نداشتن سوابق سوء سیاسى و اجتماعى.
بر اساس تبصره (1) این ماده مرجع تشخیص دارا بودن شرایط فوق فقهاى شوراى نگهبان قانون اساسى است.
شوراى نگهبان براى تایید صلاحیت علمى داوطلبان در مدت 30روزه تایید صلاحیت ها باید آزمون علمى برگزار کند که هنوز تاریخ دقیق آزمون علمى را مشخص نکرده است.
عباسعلى کدخدایى سخنگوى شوراى نگهبان در اظهار نظرى درباه تایید صلاحیت نامزدهاى انتخابات مجلس خبرگان گفته است که براى تایید داوطلبى اعضاى پیشین مجلس خبرگان جهت نامزدى دوباره در این نهاد نیازى به احراز صلاحیت عمومى و تشخیص اجتهاد نیست.
به گفته وى تحقیق در مورد نامزدان جدید انتخابات مجلس خبرگان و شرکت در آزمون ورودى براى این افراد بهترین رویکرد ممکن است.
آزمون کتبى براى برآورد سطح حوزوى و اجتهاد داوطلبان مجلس خبرگان رهبرى بهترین روش کاربردى در این زمینه است که امروزه در بیشتر موارد از آن استفاده مى شود.
در آیین نامه اجرایى قانون انتخابات مجلس خبرگان مصوب تاریخ 18مهر 1361شوراى نگهبان در خصوص شرایط انتخاب شوندگان آمده بود: داوطلبان عضویت درمجلس خبرگان باید گواهى سه نفر از استادان معروف درس خارج حوزه هاى علمیه مبنى بر واجد شرایط بودن خود را در زمان ثبت نام ارائه و تسلیم دارند .
همچنین برپایه یک تبصره از این آیین نامه کسانى که رهبر صریحا و ضمنا اجتهادآنان را تایید کرده است و کسانى که درمجامع علمى یا نزد علما بلاد خویش شهرت به اجتهاد دارند نیازمند به ارائه گواهى مذکور نمى باشند .
بعد از درگذشت امام خمینى (ره) در اواخر خبرگان اول، مجلس خبرگان این بخش از قانون را تغییر داد و تایید صلاحیت کاندیداها از نظر علمى و اخلاقى را در اختیار شوراى نگهبان قرار داد.
هم اکنون بر اساس تبصره (3) ماده (3) قانون انتخابات مجلس خبرگان رهبرى کسانى که رهبرى معظم انقلاب - صریحا و یا ضمنا- اجتهاد آنان را تایید کرده باشد از نظر علمى نیاز به تشخیص فقهاى شوراى نگهبان نخواهند داشت.
به گفته مصطفى پورمحمدى وزیر کشور نوع تایید صلاحیت در دو انتخابات خبرگان و شوراها متفاوت است. در انتخابات خبرگان اصل بر احراز صلاحیت است در حالى که در انتخابات شوراها اصل بر تایید بوده و براى رد صلاحیت احراز عدم صلاحیت ضرورى خواهد بود.
مدت زمان ابلاغ مراتب رد صلاحیت به داوطلبان نامزدى در انتخابات مجلس خبرگان رهبرى دو روز از بیست و سوم تا بیست و چهارم آبان ماه و مدت زمان دریافت تقاضاى رسیدگى مجدد به صلاحیت از داوطلبان رد صلاحیت شده سه روز از بیست و پنجم تا بیست و هفتم آبان ماه خواهد بود.
همچنین شوراى نگهبان از بیست و هشتم آبان ماه تا هفتم آذرماه به تقاضاى داوطلبان رد صلاحیت شده رسیدگى و مجددا صلاحیت آنان را بررسى و نتیجه آن را به وزارت کشور اعلام خواهد کرد.
بر اساس اصلاحاتى که در آیین نامه مربوط به انتخابات مجلس خبرگان انجام شده است چنانچه در یک حوزه انتخابیه تعداد داوطلبان شرکت در این انتخابات کمتر یا تنها در حد تعداد نمایندگانى باشد که باید براى آن حوزه انتخاب شوند داوطلبان تایید صلاحیت شده در سایر حوزه هاى انتخابیه مى توانند با تغییر محل حوزه خود به عنوان کاندیداى این حوزه که تعداد آن به حد نصاب نرسیده است در انتخابات شرکت کنند.
بر اساس آیین نامه جدید داوطلبان انتخابات مجلس خبرگان رهبرى که قصد انصراف دارند باید 72ساعت قبل از برگزارى انتخابات انصراف دهند در غیراین صورت انصراف آنها پذیرفته نیست.
چنانچه داوطلبان مجلس خبرگان بخواهند براى انصراف از انتخابات اقدام کنند یا باید شخصا به فرمانداریها مراجعه کنند و یا اینکه نماینده آنها با به همراه داشتن وکالتنامه رسمى مى تواند نسبت به انصراف اقدام کند.
در صورتى که داوطلبان این انتخابات انصراف داده باشند تغییر در وضعیت آنها براى شرکت در انتخابات نیز به هیچ وجه قابل برگشت نیست.
انتخابات چهارمین دوره مجلس خبرگان رهبرى قرار بود 26آبان ماه برگزار شود اما به دلیل برگزارى همزمان سرشمارى عمومى نفوس و مسکن و نیز برگزارى دو انتخابات دیگر (شوراهاى اسلامى و میاندوره اى مجلس هفتم) که قرار بود در آبان ماه برگزار شود وزارت کشور به مقام معظم رهبرى نامه نوشت و خواستار برگزارى انتخابات مجلس خبرگان در 24آذرماه شد که ایشان نیز موافقت فرمودند.
از آنجا که آخرین مهلت قانونى براى برگزارى انتخابات چهارمین دوره مجلس خبرگان رهبرى چهارم آذرماه بود برگزارى دیرتر این انتخابات نیازمند اصلاح قانون و یا اخذ مجوز از مقام معظم رهبرى بود.
پس از مدتى نمایندگان مجلس شوراى اسلامى برگزارى همزمان سه انتخابات چهارمین دوره مجلس خبرگان رهبرى سومین دوره شوراهاى اسلامى شهر روستا و تیره عشایر کوچ رو و میاندوره اى مجلس هفتم را تصویب کردند.
بر این اساس این سه انتخابات در 24آذرماه برگزار مى شود و مردم 89نماینده را راهى چهارمین دوره مجلس خبرگان رهبرى مى کنند تا در اسفند ماه سال جارى فعالیت مجلس چهارم خبرگان رهبرى براى مدت 10سال آغاز شود.
دوره فعالیت مجلس خبرگان رهبرى هشت ساله است اما در پى مطرح شدن طرحها و لوایحى در خصوص تجمیع انتخابات اعضاى سومین دوره مجلس خبرگان رهبرى در شانزدهمین نشست خود تصویب کردند که انتخابات پنجمین دوره مجلس خبرگان رهبرى با دهمین دوره انتخابات مجلس شوراى اسلامى بطور همزمان برگزار شود.
بدین ترتیب دوره فعالیت چهارمین دوره مجلس خبرگان رهبرى 10ساله خواهد بود.
همچنین به دلیل برگزارى همزمان انتخابات مجلس خبرگان و شوراهاى اسلامى وزارت کشور در هر شهرستان پنج هیات اجرایى دارد. در حوزه هاى انتخابیه اى که انتخابات میاندوره اى مجلس هفتم برگزار مى شود هر شهرستان هفت هیات اجرایى خواهد داشت.
به گفته على اصغر کاراندیش مدیر کل انتخابات وزارت کشور ترکیب اعضاى ادارى هیات اجرایى هر انتخابات با یکدیگر متفاوت است. اعضاى ادارى هیات اجرایى انتخابات خبرگان در سطح شهرستان شامل فرماندار دادستان و رییس ثبت احوال و در سطح بخش شامل بخشدار نماینده دادستان و رییس ثبت احوال است.
معتمدین هیات اجرایى انتخابات خبرگان در سطح بخش و شهرستان مى توانند از شهرها و روستاها باشند.
320هزار ناظر با استقرار در شعب اخذ راى بر سلامت برگزارى انتخابات مجلس خبرگان رهبرى نظارت مى کنند. به گفته على علوى معاون اجرایى و امور انتخابات شوراى نگهبان این افراد در قالب ناظر و سرناظر برسلامت برگزارى انتخابات مجلس خبرگان رهبرى نظارت خواهند کرد.
مدت زمان تبلیغات براى انتخابات خبرگان 14روز از نهم تا بیست و دوم آذرماه است. رییس صدا و سیماى استان و نماینده هیات نظارت در هر استان اعضاى کمیسیون تبلیغات انتخابات مجلس خبرگان رهبرى در هر استان هستند.
همه نامزدها مى توانند به صورت مساوى از امکانات صدا و سیما استفاده کنند و تمام آثار تبلیغى داوطلبان انتخابات اعم از پارچه اى، فلزى و کاغذى نباید ابعاد بیشترى از ابعاد 100در 70 باشد.
تعداد شعب و صندوق هاى اخذ راى نیز به دلیل همزمان برگزار شدن انتخابات مجلس خبرگان، انتخابات شوراهاى اسلامى و انتخابات میاندوره اى مجلس هفتم افزایش یافته که پیش بینى شده است حدود 70هزار شعبه اخذ راى در کشور فعالیت کند.
همچنین وزارت کشور 130هزار صندوق اخذ راى پیش بینى کرده است که براى اولین بار صندوقهاى پلاستیکى جایگزین صندوقهاى لفاف دار مى شود.
تعداد واجدین شرایط شرکت در انتخابات بر اساس آخرین آمار 49میلیون و 800هزار نفر اعلام شده است.
تمامى متولدین بیست و چهارم آذرماه 1370و قبل از آن مى توانند در انتخابات مجلس خبرگان شوراهاى اسلامى و میاندوره اى مجلس هفتم شرکت کنند.
میانگین مشارکت در 25انتخابات گذشته در جمهورى اسلامى ایران، 9/66و در سه دوره انتخابات خبرگان میانگین مشارکت واجدین شرایط 50درصد بوده است.
میانگین مشارکت مردم در اولین دوره انتخابات مجلس خبرگان 38/77درصد، دومین دوره 9/37درصد و سومین دوره 33/46درصد بوده است.
در این دوره از انتخابات 86نفر براى عضویت در مجلس خبرگان انتخاب خواهند شد.