کابینه اولمرت در قبضه افراطیون

در آخرین هفته ماه اکتبر گذشته، اعلام شد که «ایهود اولمرت» نخست وزیر اسرائیل در توافقى با حزب «اسرائیل خانه ما» (یزرائیل بیتنو) که صاحب 11 کرسى از 120 کرسى موجود در کنست (پارلمان اسرائیل) است، دولت ائتلافى خود را گسترش داده و «آویگدور لیبرمن» رهبر این حزب را در میان وزراى کابینه جاى داده است. برپایه توافق انجام شده میان احزاب کادیما و اسرائیل خانه ما، لیبرمن به عنوان معاون نخست وزیر و وزیر «امور استراتژیک» وارد کابینه شد.
نفس این انتخاب براساس عرف سیاسى جامعه اسرائیل و در فرایند تشکیل دولت هاى ائتلافى این کشور امرى طبیعى بود. اما آنچه این اقدام را امرى متمایز و بحث برانگیز جلوه داد، موقعیت کنونى دولت و جامعه اسرائیلى پس از شکست در نبرد با حزب الله لبنان از یک سو و ویژگى هاى فکرى و شخصیتى لیبرمن به عنوان رهبر یکى از افراطى ترین احزاب راستگراى اسرائیل از طرف دیگر مى‌باشد.
«آویگدور لیبرمن» در1958در مولداوى ـ که بعدها بخشى از اتحاد جماهیر شوروى سابق شد ـ متولد شد و توانست در 1987 به اسرائیل مهاجرت کند. وى پس از مهاجرت به اسرائیل موفق به اخذ درجه کارشناسى در رشته علوم سیاسى و روابط بین الملل از یکى از دانشگاه هاى معروف اسرائیل یعنى «دانشگاه عبرى اورشلیم» شد. وى از 1983 تا 1988به همراه دوستان خود براى تشکیل «مجمع صهیونیستى یهودیان شوروى» تلاش بسیار کرد و یکى از اعضاى «هیأت همکارى اقتصادى اورشلیم» و دبیر شاخه «اتحادیه ملى کارگران» در بیت المقدس بود. وى توانست از سال 1993 تا 1996و در دوران حاکمیت حزب کارگر، دبیرکلى حزب لیکود را برعهده گیرد و از 1996 تا 1997 در کرسى ریاست دفتر نخست وزیر وقت، بنیامین نتانیاهو تکیه زند. لیبرمن در 1999 حزب «اسرائیل خانه ما» را تأسیس نمود و در همان سال موفق شد به کنست راه یابد. وى در کنست ریاست «هیأت دوستى پارلمانى اسرائیل ـ مولداوى» را برعهده داشت. در سال 2001او به عنوان وزیر «امور زیربنایى» در کابینه آریل شارون انتخاب شد اما یک سال پس از آن به این بهانه که شارون به شکل کارآمدى با فلسطینیان مقابله نمى کند، از سمت خود استعفا کرد. وى دوباره در سال 2003 به کابینه راه یافت و پست وزارت حمل ونقل اسرائیل را در کابینه دوم شارون در اختیار گرفت اما به دلیل مخالفت شدید لیبرمن با طرح شارون مبنى بر عقب نشینى یکجانبه از نوار غزه و شمال کرانه باخترى رود اردن، لیبرمن از سوى شارون مجبور به استعفا شد. با این وجود لیبرمن در مقام رهبرى حزب متبوع خود یعنى «اسرائیل خانه ما» از موفقیت هاى بیشترى برخوردار بوده است. حزب وى اگرچه تا قبل از انتخابات سراسرى زودهنگام سال 2006 تنها 3کرسى در پارلمان اسرائیل در اختیار داشت، اما پس از برگزارى انتخابات اخیر موفق به کسب 11 کرسى (یک کرسى کمتر از حزب پرسابقه لیکود) در کنست شد.
در تحلیل دلایل ورود شاخه افراطیون به کابینه اولمرت و انتخاب لیبرمن به عنوان وزیر امور استراتژیک دولت اسرائیل مى بایست، وضعیت کنونى دولت و جامعه اسرائیل را مورد توجه قرار داد. از آغاز تشکیل دولت اسرائیل تاکنون، مسأله امنیت و مسأله روابط اسرائیل با فلسطینیان و همسایگان عربى نتایج هر انتخاباتى را تحت الشعاع خود قرارداده است. مدت زمان چندانى از عمر کابینه اولمرت نگذشته بود که چند معضل اصلى گریبانگیر دولت شد: پیروزى حماس در انتخابات پارلمانى فلسطین، ربوده شدن همزمان چند سرباز اسرائیلى توسط حماس و حزب الله لبنان و نهایتاً حمله ارتش اسرائیل به نوار غزه و مواضع حزب الله در لبنان. ارتش اسرائیل على رغم جمعیت کم سربازان خود که همواره به عنوان مجهزترین ارتش خاورمیانه مطرح بوده است در جنگ 33 روزه با حزب الله لبنان با شکستى سنگین روبرو شد.
شعار مهم انتخاباتى حزب کادیما خروج کامل از کرانه باخترى بود که بعد از تشکیل دولت به کنارى نهاده شد.
به همین علت اولمرت در توافق با حزب اسرائیل خانه ما تلاش کرده است انتقادات موجود نسبت به ناکامى اسرائیل در جنگ با حزب الله را فرونشاند و با ورود یک حزب راستگراى افراطى به کابینه خود موقعیت دولت خود را تحکیم بخشید.
اما حزب اسرائیل خانه ما از چه مواضعى در قبال مسائل مختلف فلسطین، همسایگان عربى و کشورهاى منطقه برخوردار است که یک حزب راستگراى افراطى خوانده مى شود؟ اکثریت اعضاى این حزب را یهودیان روس تبارى تشکیل مى دهند که در مناطق فقیرنشین اسرائیل زندگى مى کنند و در طول تاریخ مهاجرت خود به سرزمین هاى اشغالى همواره درصدد حفظ سنت هاى روسى خود بوده اند. این عده در حدود یک میلیون و سیصدهزارنفر از جمعیت اسرائیل را تشکیل مى دهند و با در برگرفتن حدود هفتصد و چهل هزار واجد شرایط رأى دهى از میان جمعیت پنج میلیون نفرى قادرند بر نتیجه انتخابات در اسرائیل اثرات مهمى برجاى گذارند. بسیارى از این روس تباران حتى زبان عبرى نمى دانند و مسائل داخلى اسرائیل را از طریق دو شبکه تلویزیونى روسى در اسرائیل و روزنامه هاى روس زبان دنبال مى کنند. اینجاست که شاهد یک تضاد اجتماعى در درون جامعه اسرائیل هستیم. بسیارى از یهودیان اروپایى تبار یهودیان روس تبار ساکن اسرائیل را داراى خصلت هاى استبدادى و خشنى مى دانند. آویگدور لیبرمن نیز از همین جرگه است!و در میان دیگر مردم اسرائیل به عوامفریبى، ناشکیبایى وبدزبانى مشهور است. روس تباران ساکن اسرائیل در شغل هاى سطح پایین مشغول کار هستند. خود لیبرمن سابقاً به کارهایى چون باربرى در فرودگاه و نگهبانى کافه اشتغال داشته است. علاوه بر فقیر بودن این قشر از جامعه اسرائیلى، سکولار بودن حمایت متعصبانه از اشغالگرى اسرائیل و عدم اعتماد به اعراب وفلسطینیان از دیگر ویژگى هاى این گروه است.
به این ترتیب حزب یزرائیل بیتنو (اسرائیل خانه ما) که در سال1999توسط لیبرمن تأسیس شد، داراى مواضعى است که به شدت محافل سیاسى را از رشد روزافزون این گروه در سلسله مراتب قدرت در اسرائیل و ورود این حزب به کابینه کنونى اسرائیل نگران ساخته است. این نگرانى بیش از هر چیز در قبال تلاش هاى بین المللى براى برقرارى گفت وگو میان طرف هاى فلسطینى و اسرائیلى و همچنین شهروندان عرب تبار اسرائیلى وجود دارد. حزب اسرائیل خانه ما، مخالف هرگونه عقب نشینى از شهرک هاى یهودى و مناطق تحت کنترل اسرائیل است. یزرائیل بیتنو با وجود این که یک حزب سکولار به حساب مى آید، از منظرى ایدئولوژیک در صدد ایجاد تغییراتى در قانون شهروندى اسرائیل است و تمایل دارد علاوه بر سختگیرى در اجبارى بودن خدمت نظام وظیفه عمومى، تمامى شهروندان اسرائیل را در سنین نوجوانى مجبور کند که به پرچم، سرود ملى و قانون اساسى اسرائیل قسم بخورند تا شهروند اسرائیل به شمار آیند. این حزب نسبت به سه اصل مطرح در مانیفست صهیونیسم یعنى آلیا (مهاجرت یهودیان به اسرائیل)، حفاظت از سرزمین و استقرار یهودیان اعتقاد کاملى دارد.
اما مواضع شخص لیبرمن در قالب سخنانش ماهیت واقعى مواضع رسمى حزب متبوع وى را نمایان مى سازد. بسیارى از مواضع او حاکى از عدم شناخت صحیح اش از مسائل سیاسى منطقه اى و بین المللى است. او در 1998 خواستار آن شد که به دلیل حمایت دولت مصر از یاسر عرفات، «سد اسوان» در این کشور بمباران شود. در سال 2001در کابینه شارون پیشنهاد کرد براى حفظ امنیت اسرائیل، کرانه باخترى رود اردن به چهار بخش بدون حضور یک دولت مرکزى فلسطینى تشکیل شود و فلسطینى ها اجازه رفت وآمد میان این چهار بخش را نداشته باشند. در سال2002 روزنامه «یدیوث آرونوث» فاش کرد که لیبرمن در کابینه پیشنهاد بمباران مراکز تجارى، پمپ بنزین ها و بانک هاى مناطق فلسطینى را داده است. در سال 2003هاآرتص روزنامه مشهور اسرائیلى گزارش داد که لیبرمن خواستار غرق کردن تمامى زندانیان فلسطینى در بحرالمیت شده است. وى در مه سال 2004 طرحى را ارائه کرد که بر طبق آن براى تمامى شهروندان اسرائیلى به ویژه اعراب مى بایست تست وفادارى به کشور اسرائیل انجام شود. در همان زمان وى اعلام کرد اعراب ساکن اسرائیل باید در جست وجوى کشور دیگرى براى سکونت باشند. حزب متبوع وى نیز به شدت از فرستادن اعراب به کشورهاى همسایه عربى حمایت مى کند چرا که نگرانى زیادى در رابطه با افزایش جمعیت فلسطینى ها دارد. نگران کننده ترین موضع لیبرمن در مى ???? اظهار شد که در آن لیبرمن خواستار به قتل رساندن نمایندگان عرب کنست به دلیل دیدار ایشان با رهبران حماس در دولت منتخب فلسطین شد. لیبرمن این نمایندگان را خائن توصیف کرده و آنها را به عنوان جاسوسان فلسطینیان در کنست اسرائیل معرفى کرد.
حال با توجه به مواضع افراطى آویگدور لیبرمن و حزب متبوع او، ورود وى به کابینه اسرائیل چه پیامدهاى داخلى و منطقه اى را در پى خواهد داشت؟ در واقع باید درصدد پاسخ به این سؤال بود که این فرد و تشکیلات حزبى او تا چه اندازه توانایى تغییر سیاست هاى دولت اسرائیل در قبال مسائل داخلى و منطقه اى را به ویژه در پست معاونت نخست وزیر و وزیر امور استراتژیک دارد؟ براى فهم این مطلب مى بایست به جایگاه لیبرمن در عالم سیاست اسرائیل پرداخته شود. اگرچه لیبرمن قبل از ورود به کابینه اولمرت، دو بار پست وزارت را در دو کابینه شارون در اختیار داشته، اما مهمترین سوابق سیاسى وى به دبیر کلى حزب لیکود و ریاست دفتر نخست وزیر در زمان کابینه نتانیاهو محدود مى شود. یکى از شاخصه هاى مهم ارزیابى میزان تأثیرگذارى سیاستمداران اسرائیلى در تصمیم سازى ها و تعیین خط مشى این دولت، دارا بودن سوابق کارى آنها در نهادهاى نظامى، امنیتى و اطلاعاتى مى باشد. به دلیل اهمیت مسائل امنیتى در اسرائیل، نظامیان و کارمندان سرویس هاى اطلاعاتى در طول تاریخ این کشور از نفوذ فوق العاده اى بر کابینه و شخص نخست وزیر برخوردار بوده اند. در صحنه سیاست اسرائیل همواره نخست وزیرانى تعیین کننده بوده اند که داراى سوابق نظامى و اطلاعاتى بوده یا آنکه روابط ویژه اى با این نهادها داشته اند. بسیارى از آگاهان امروز سیاست و حکومت اسرائیل، شهرت افرادى چون رابین، باراک و شارون را ناشى از سوابق نظامى و روابط مناسب آنها با نیروهاى نظامى و اطلاعاتى دانسته اند. آویگدور لیبرمن فاقد هرگونه سابقه نظامى در نیروهاى مسلح اسرائیل است و تنها در خدمت سربازى اجبارى حضور داشته است.
مسأله بعدى جایگاه کنونى لیبرمن در کابینه به عنوان معاون نخست وزیر و وزیر امور استراتژیک دولت اسرائیل است. این دو عنوان گرچه در ظاهر بسیار قابل توجه به نظر مى رسند و قرار گرفتن فردى چون لیبرمن در این دو پست مى تواند نگرانى هاى عمیقى را بر جاى گذارد، ولى نیازمند تأمل بیشتر است. پست معاونت نخست وزیرى در اسرائیل یک پست کاملاً تشریفاتى است. چندین وزیر در کابینه اسرائیل داراى عناوین جانشین نخست وزیر و معاون نخست وزیر هستند. بنابراین اعطاى عنوان شبهه برانگیز معاونت نخست وزیر اسرائیل به آویگدور لیبرمن صرفاً در قالب تشریفات سیاسى و داد و ستد بین حزبى قابل تبیین است.
پست بعدى لیبرمن یعنى وزارت امور استراتژیک را باید مورد تأمل قرار داد. طبق قانون اساسى اسرائیل دست نخست وزیر در کاهش یا افزایش تعداد وزارتخانه هاى دولت کاملاً باز است و نخست وزیر حتى مى تواند فردى را به عنوان عضو کابینه اما بدون تخصیص وزارتخانه اى به وى، به کنست معرفى کند. پست وزارت امور استراتژیک نیز از همین قماش است. این وزارتخانه تاکنون در تاریخ دولت هاى اسرائیل وجود نداشته و به اصطلاح ابتکارى از سوى اولمرت به منظور مواجهه با تهدیدات موشکى به حساب مى‌آید.
اسرائیل مسأله دستیابى کشورهاى منطقه ـ اعم از ایران، عربستان، مصر، الجزایر و غیره ـ به موشک هاى میان برد و دوربرد را مهمترین تهدید امنیت ملى اسرائیل در آینده نزدیک مى دانند. در همین راستا اولمرت در یک مصاحبه تلویزیونى جنگ 33روزه اسرائیل و حزب الله را جنگ اسرائیل با ایران و سوریه خواند. در واقع ایران تنها کشورى است که توان برهم زدن موازنه قدرت در خاورمیانه به ضرر اسرائیل را دارد و براساس همین نگرانى پست وزارت امور استراتژیک در کابینه اسرائیل ابداع شده است. به هر روى ظهور پدیده هایى چون لیبرمن که در منتهى الیه افراطى گرى سیر مى کنند را مى توان با معیارهاى جامعه شناختى مورد تحلیل قرار داد. بدون تردید در برهه کنونى او نماینده تمایلات افراطى در جامعه اسرائیل است. جامعه هراس آلود اسرائیل در شرایط کنونى به طیفى از سیاستمداران تندرو و بلندپرواز اقبال نشان داده است و این علتى جز این ندارد که ناکامى بزرگ اسرائیل در مقابله با حماس و حزب الله این نگرانى را درجامعه اسرائیلى به وجود آورده که بقاى این رژیم در معرض خطرى جدى قرار دارد.
نظرسنجى هاى انجام شده در داخل اسرائیل دلیل این مدعاست. بنیامین نتانیاهو نخست وزیر خشونت پیشه رژیم صهیونیستى از حزب لیکود به عنوان مقبول ترین سیاستمدار کنونى در اسرائیل معرفى شده است و جالب آنکه آویگدور لیبرمن در رتبه دوم پس از نتانیاهو قرار دارد. آسمان سیاست در اسرائیل به رنگ تند افراط ورزى راستگرایى در حال تغییر است و آثار و علائم این افراط گرایى در سیاست هاى تهاجمى و سرکوب گرانه اى که ارتش رژیم صهیونیستى در غزه و بیت حانون به نمایش گذاشت به وضوح نمایان است.