تأسیس ارتش براى جنگ در فضاى مجازى

دکتر نعمت‌الله عبدالرحیم‌زاده
حدود یک ماه پیش روزنامه نیویورک تایمز خبر از تاسیس فرماندهى جدیدى در پنتاگون براى جنگ در فضاى سایبر یا مجازى داد. این جنگ نه در زمین، هوا یا دریا، بلکه جنگ در اینترنت است. بنابراین گزارش، باراک اوباما با صدور فرمان تاسیس این فرماندهى از شوراى امنیت ملى و شوراى اقتصاد ملى آمریکا خواسته تا با هماهنگ کردن برنامه هاى خود با این فرماندهى، رایانه هاى دولت آمریکا را در برابر حملات خلافکاران اینترنتى ایمن تر کنند. این مرکز فرماندهى بخش هاى متنوع و گسترده اى از ترافیک هوایى تا عملیات بانکى را تحت پوشش خود قرار مى‌دهد.
رابرت گیتس، وزیر دفاع، در راستاى فرمان اوباما رسماً دستور ایجاد یک فرماندهى نظامى جدید اینترنتى را براى دفاع از شبکه ها و انجام نبرد، صادر کرد. خبرگزارى آسوشیتدپرس با گزارش نامه اى از وى تاسیس این فرماندهى در ایالت مریلند را گزارش کرده است. بر طبق نوشته رابرت گیتس، وى توصیه کرده تا ژنرال کیت الکساندر، مدیر آژانس امنیت ملى، همزمان با مسؤولیت هاى کنونى اش هدایت این فرماندهى را نیز به عهده گیرد تا بعد از این، یک ژنرال چهار ستاره به فرماندهى این بخش گمارده شود.
اقدام آمریکاییان براى ایجاد این فرماندهى جدید در حالى انجام مى گیرد که کشورهاى اروپایى نیز کم کم خود را آماده براى نبرد در فضاى سایبر مى کنند. طى کنفرانس وزراى اتحادیه اروپا در کشور استونى مساله آمادگى کشورهاى این اتحادیه براى مقابله با حملات اینترنتى مطرح شد و وزیر اقتصاد استونى از یک تمرین اروپایى سخن گفت تا آنکه «فعالیت مقامات مختلف در کشورهاى عضو متمرکز» شود.
به نظر مى رسد که طراحى مراکز فرماندهى براى جنگ هاى اینترنتى در آمریکا و اتحادیه اروپا پس از حملات هکرها به مراکز اطلاعاتى این کشورها اندیشیده شده است. هکرها در طول دو سال گذشته قادر بوده اند تا به اطلاعات مربوط به طراحى و سیستم هاى الکترونیکى پیشرفته ترین جنگنده آمریکا موسوم به «ضربه مشترک» دسترسى یابند. این جنگنده جدیدترین نمونه از جنگنده هاى اف-35 آمریکا است و طورى طراحى شده که امکان استفاده از آن توسط تمامى شاخه هاى نظامى امکان پذیر باشد. این افراد از طریق رایانه هاى پیمانکاران طرف قرارداد با پنتاگون که مسؤول طراحى و ساخت این جنگنده بوده اند به اطلاعات دسترسى پیدا کرده اند. علاوه بر این، هکرها توانسته اند به سیستم هاى کنترل حمل و نقل خطوط هوایى نیروى هوایى آمریکا نیز نفوذ کنند و اطلاعات مکان هایى که جنگنده هاى آمریکایى در آنجا پرواز مى کنند را مشاهده کنند.
با اتفاقاتى از این قبیل، اکنون دیگر ماموریت هاى نظامى ارتش ها صورت دیگرى پیدا کرده و آموزش نظامى تنها محدود به علوم نظامى و آموزش هاى جسمانى نیست، بلکه آموزش و آمادگى رزمى به حوزه مجازى راه یافته تا نیروهاى نظامى بتوانند از سنگرهاى شبکه مجازى خود نیز دفاع کنند. براى مثال، ارتش آمریکا گردانى را تاسیس کرده که نیروهاى آن نه در زمینه رزم متعارف بلکه در حوزه رزم سایبر آمادگى پیدا مى کنند. گروهى از این نیروها در وست پوینت نیویورک ماموریت یافتند تا با راه اندازى شبکه اینترنتى، امنیت آن را در برابر هکرهاى از پیش تعیین شده اى حفظ کنند که سخت در پى نفوذ به شبکه آنان بوده اند. نفوذ به این شبکه نظامى بر عهده هکرهاى آژانس امنیت ملى واقع در مریلند بود. آنان به هک کردن سیستم بسنده نکردند، بلکه با سرازیر کردن انواع ویروس‌هاى کامپیوترى به این شبکه، افسران تازه‌کار را در موقعیت دنیاى واقعى قرار دادند که در آن، هرگونه خطرى می‌تواند شبکه را تهدید کند.
هر چند که آمریکاییان تاسیس فرماندهى جدید و این قبیل اقدامات را زیر پوشش حملات هکرها و سرقت اطلاعات محرمانه نظامى خود مطرح کرده اند اما مساله از زاویه اى دیگر نیز قابل طرح است و آن اینکه، آمادگى نظامى آمریکا و کشورهاى غربى در فضاى سایبر حکایت از رویارویى جدید نظامى دارد که علایم آن در وقایع گذشته و به خصوص در کشور استونى و جنگ روسیه و گرجستان دیده شد.
در ۲۷ آوریل ،۲۰۰۷ کشور استونى مورد حمله اینترنتى قرارگرفت. طى چند ساعت شبکه هاى اینترنتى بانک هاى اصلى استونى از کار انداخته شد و انتشار تمام روزنامه هاى اصلى متوقف شد و ارتباطات دولتى مختل گردید. دشمن حمله کرده بود و در حال ضربه زدن به بسیارى از اهداف موجود در کشور بود. تمام این ها از طریق یک شبکه رایانه اى اتفاق افتاد. طى چند روز، این حملات الکترونیکى، بیشتر وب سایت هاى مهم را از کار انداخت که موجب نافرمانى مدنى وسیع و آشوبى شد که منجر به زخمى شدن ۱۵۰ نفر و کشته شدن یک تبعه روسى گردید. این اولین حمله وسیع اینترنتى علیه یک کشور بود که در پى آن، انگشت اتهامات به سوى روسیه نشانه گرفته شد.
یک سال پس از این واقعه و طى جنگ روسیه و گرجستان، تعدادى از سایت هاى دولتى گرجستان غیرفعال شد و صفحات بعضى دیگر از آنها نیز دچار تغییر شد. براى مثال، سایت وزارت امور خارجه آن کشور مورد حمله قرار گرفت و در صفحه اول آن عکسى قرار داده شد که رئیس جمهور گرجستان را همانند هیتلر و به صورت یک شخص نازى نشان مى داد. در آن زمان، سایت اینترنتى میخائیل ساکاشویلى، رئیس جمهور گرجستان، نیز در امان نبود و به مدت دو روز مختل شد. وزارت خارجه گرجستان در آن موقع با بیانیه اى روسیه را مسؤول جنگ اینترنتى دانست اما سخنگوى کرملین در برابر این اتهام گفت؛ «نه تنها این اتهامات واقعیت ندارند بلکه برعکس، تعداد زیادى از سایت ها متعلق به رسانه هاى روسیه و سازمان هاى رسمى این کشور، قربانى حملات هکرها گردیده اند».
وقایعى مانند استونى و جنگ گرجستان عرصه دیگرى از جنگ را نشان داده که با جنگ متعارف کاملاً متفاوت است. این عرصه از آنجا ناشى مى شود که با گسترش بیش از حد فضاى مجازى، عصر اطلاعات به طور کلى تمام زمینه هاى متعارف پیش از خود را دگرگون کرده است. کریستوفر ام . سنتنر، تحلیلگر اداره اطلاعات دفاعى آمریکا، درباره نقش ابزارهاى الکترونیک در روابط بین الملل مى گوید؛ «عصر مدرن اطلاعات، ابزارهایى را فراهم آورده است که با به کارگیرى آنها، تحت نفوذ قرار دادن مستقیم افراد، بینندگان و شنوندگان، زمینه چینى و بسترسازى مى شود، بى آنکه به ابزارهاى سنتى دیپلماتیک و تبلیغاتى نیازى باشد».
در این عصر، وابستگى روزافزون به فضاى سایبر همان قدر که باعث گسترش اطلاعات و برآوردن بهتر و سریعتر نیازها مى شود، به همین اندازه نیز زمینه ضعف در برابر نیروهاى متخاصم را فراهم مى کند. تنها کافى است تا به شبکه بانکى توجه شود که یک کشور متخاصم با مختل کردن آن تا چه میزان مى تواند به قدرت اقتصادى طرف مقابل ضربه زند بدون آنکه از هیچ نیروى تخریبى متعارف استفاده کند. از این رو، گسترش فضاى سایبر و جنگ ممکن در آن، عرصه دیگرى از نبردها را به وجود آورده که قدرت هاى جهانى از هم اکنون به دنبال آمادگى در قبال آن هستند.