کودتاى نظامى در هندوراس

سربازان هندوراس رئیس‌جمهور منتخب و دموکراتیک این کشور را برکنار کردند و کنگره نیز یک جانشین براى وى معرفى کرد؛ اما رئیس جمهور این کشور از این کودتا انتقاد کرد و قول داد در قدرت باقى بماند. کودتاى نظامى در هندوراس اولین کودتا از این نوع، علیه دولت یکى از کشورهاى آمریکاى مرکزى در ۱۶ سال اخیر است. به گزارش دیپلماسى ایران مانوئل زلایا، رئیس جمهور هندوراس، با تهدید اسلحه از خواب برخاست و در حالى که هنوز لباس خواب بر تن داشت، بازداشت شد. بازداشت وى چندین ساعت پیش از رفراندوم اصلاح قانون اساسى رخ داد. زلایا قصد داشت با اصلاح قانون اساسى، محدودیت حضور یک دوره اى ریاست جمهورى را حذف کند تا به این ترتیب بتواند یک بار دیگر به عنوان کاندیدا در انتخابات ریاست جمهورى شرکت داشته باشد. پس از دستگیرى، رئیس جمهور هندوراس به وسیله هواپیماى نظامى به کاستاریکا تبعید شد. برخى گزارش ها نیز از زخمى شدن وى در جریان دستگیرى حکایت دارند. خودرو هاى نظامى مجهز به مسلسل در خیابان هاى پایتخت هندوراس مستقر شده اند و سربازان کاخ ملى را به تصرف در آوردند. به گزارش خبرگزارى آسوشیتدپرس، زلایا در کاستاریکا گفت: من مى خواهم به کشورم برگردم، من رئیس جمهور هندوراس هستم. کنگره هندوراس نیز به نامه اى که اعلام کرد نامه استعفاى زلایاست، راى موافق داد و حتى متحدان سابق زلایا نیز به وى پشت کردند.
روبرتو میچلتى رئیس کنگره نیز سوگند یاد کرد تا ۲۷ ژانویه ۲۰۱۰ که مدت ریاست جمهورى زلایا به پایان مى رسد، به عنوان رئیس جمهور امور کشور را در دست گیرد. میچلتى طى مراسمى در کنگره سوگند یاد کرد و اعضاى کنگره نیز با شعار هندوراس، هندوراس از وى حمایت کردند. وى چندین ساعت پس از یاد کردن سوگند در کنگره، اعلام کرد که به مدت دو روز و از ساعت ۹ شب تا شش صبح، قانون منع آمد و شد حکمفرماست. میچلتى در یک کنفرانس مطبوعاتى اظهار داشت که انریکو اورتز کولیندرس سفیر سابق هندوراس در سازمان ملل را به عنوان وزیر خارجه خود انتخاب کرده است. میچلتى خاطرنشان کرد که در زیر سایه کودتا سمت ریاست جمهورى را در دست نگرفته و تصریح کرد: من در نتیجه یک روند انتقال قانونى به سمت ریاست جمهورى رسیده ام. وى همچنین از عملکرد نیروهاى نظامى دفاع کرد و گفت: نیروهاى نظامى از قانون اساسى تبعیت کردند. میچلتى همچنین در خصوص دخالت هوگو چاوز هشدار داد. چاوز اعلام کرده در صورت انتخاب میچلتى به عنوان رئیس جمهور، وى را از قدرت ساقط خواهد کرد. به دنبال برکنارى زلایا، برخى از اعضاى کابینه وى نیز توسط سربازان و یا پلیس بازداشت شدند. گروه حقوق بشر آزادى بیان نیز اعلام کرد، سزار هام یکى از قانونگذاران چپ گرا در یک تیراندازى از سوى سربازانى که تلاش داشتند وى را دستگیر نمایند، کشته شد. میچلتى عضو حزب لیبرال زلایاست، اما در خصوص رفراندوم با رئیس جمهور مخالفت کرد. زلایا استعفا را انکار کرد و تاکید نمود که وى دوران ریاست جمهورى خود را ادامه مى دهد، حتى پس از آنکه دادگاه عالى از کودتاى نظامى به عنوان دفاع از دموکراسى حمایت کرد. زلایا از سربازان هندوراس خواست تا از وى پشتیبانى کنند و از شهروندان خواست براى اعتراض صلح آمیز به خیابان ها بیایند، اما تنها صد ها تن در پایتخت هندوراس به خیابان ها آمدند.
این کودتا محکومیت گسترده از جانب کشورهاى آمریکاى لاتین و کشورهاى جهان از جمله آمریکا را به همراه داشت. برونو رودریگوئز وزیر خارجه کوبا، قول داد که با متحدان زلایا همکارى کند تا وى به خدمت بازگردد. وى افزود: خوآن کارلوس هرناندز سفیر کوبا در هندوارس و سایر دیپلمات هاى خارجى که تلاش داشتند از دستگیرى پاتریشیا روداس وزیر خارجه هندوراس جلوگیرى نمایند، خود براى مدتى کوتاه دستگیر شدند. چاوز اظهار داشت: سربازان هندوراس سفیران کوبا و ونزوئلا را به طور موقت بازداشت کردند و آنها را مورد ضرب و شتم قرار داده اند. باراک اوباما، رئیس جمهور آمریکا نیز اظهار داشت که وى عمیقا نگران است. هیلارى کلینتون وزیر خارجه آمریکا نیز گفت، دستگیرى زلایا باید محکوم شود. اوباما با صدور بیانیه اى اظهار داشت: من از تمامى احزاب و بازیگران اجتماعى در هندوراس مى خواهم تا به معیارهاى دموکراتیک، حاکمیت قانون و اصول منشور دموکراتیک کشورهاى قاره آمریکا احترام بگذارند. مقامات آمریکایى اظهار داشتند: براى تحقق این شروط زلایا باید به قدرت بازگردد. دو تن از مقامات ارشد دولت اوباما اظهار داشتند، از زمانى که زلایا به کاستاریکا فرستاده شده آمریکا با وى در تماس است و این کشور تلاش داشته با برقرارى ارتباط با اعضاى کنگره هندوراس، بر توقف ساختار جدید قدرت در این کشور تاکید کند. مقامات آ مریکایى افزودند، دولت اوباما در روزهاى اخیر به بازیگران قدرت در هندوراس از جمله نیروهاى نظامى این کشور هشدار داده بود که آمریکا با کودتا مخالف است اما رهبران نظامى این کشور از پذیرش درخواست آمریکا امتناع ورزیدند. سازمان کشورهاى قاره آمریکا با تصویب قطعنامه اى خواستار بازگشت فورى، امن و بدون شرط مانوئل زلایا، رئیس جمهور قانونى هندوراس به سر کار خود شدند.
بان کى مون، دبیر کل سازمان ملل متحد نیز کودتا در هندوراس را محکوم کرد و خواستار ابقاى نماینده منتخب مردم در سمت ریاست جمهورى هندوراس شد. گروه ریو که از ۲۳ کشور حوزه آمریکاى لاتین و آمریکاى مرکزى تشکیل شده نیز با صدور بیانیه اى، کودتا در این کشور را محکوم کرد و خواستار بازگشت فورى و بدون شرط زلایا به سمت ریاست جمهورى شد. اسکار آریاس، رئیس جمهور کاستاریکا که در یک کنفرانس خبرى درکنار زلایا نشسته بود، اظهار داشت: ما فکر مى کردیم شب طولانى دیکتاتورى نظامى در آمریکاى مرکزى به پایان رسیده است. رئیس جمهورى ونزوئلا از تلاش خود براى بازگرداندن رئیس جمهورى برکنار شده هندوراس به قدرت خبر داد. به نقل از تلویزیون بى بى سى، هوگو چاوز که یکى از متحدین خوزه مانوئل زلایا رئیس جمهورى برکنار شده هندوراس بشمار مى رود، خواستار نشست فورى کشورهاى آمریکاى جنوبى براى بررسى بحران این کشور و بازگرداندن زلایا به قدرت شد. وى گفت که هیچ رئیس جمهورى را غیر از زلایا برسمیت نخواهد شناخت و هرگونه اقدام لازم را براى بازگرداندن وى به قدرت انجام خواهد داد. پس از بروز ناآرامى هاى پیش از رفراندم قانون اساسى در هندوراس، رئیس جمهورى ژنرال رومنو واسکز، فرمانده ارتش این کشور را به سبب نافرمانى برکنار کرد. این مسأله سبب شد تا ارتش به خشم آمده و پایتخت هندوراس را در اختیار خود بگیرد و متعاقب آن رئیس جمهورى را دستگیر و به کاستاریکا تبعید کند. این دستگیرى پس از آن صورت گرفت که زلایا خواستار برگزارى رفراندومى براى قانون اساسى شده بود. وى در نظر داشت تا على رغم وجود مخالفت هایى از سوى کنگره و اعضاى حزبش، زمینه هایى را براى اصلاحات بیشتر قانون اساسى فراهم آورد تا بتواند مجدد نامزد انتخابات ریاست جمهورى شود، اما هم ارتش با این موضوع مخالفت کرد و هم دادگاه عالى این اقدام او را غیرقانونى و مغایر با قانون اساسى دانست. تحولات هندوراس در یکى دو روزه گذشته سبب بروز کنش ها و واکنش هایى در منطقه آمریکاى جنوبى شده است.
در پى کودتا در این کشور چاوز به ارتش اعلام آماده باش داد تا با هرگونه بروز مشکلى مقابله کنند. زلایا همچنان خود را رئیس‌جمهورى هندوراس مى داند و مردم را تنها مرجع قانونى براى برکنارى خود اعلام کرده است. وى مى گوید: من هنوز رئیس جمهورى هندوراس و مردم این کشور هستم و تنها این مردم هستند که مى توانند مرا کنار بگذارند. در پى برکنارى زلایا، روبرتو میچلتى رئیس کنگره این کشور نامزد ریاست جمهورى شد اما چاوز گفته است که تلاش هاى خود را براى براندازى دولت میچلتى به عمل خواهد آورد. آمریکا از دیگر کشورهاست که خواستار بازگردانده شدن زلایا به قدرت شده است.