نظام حکومتى در چین (بخش سوم)

نظام حکومتى چین، جمهورى خلق مبتنى بر حاکمیت مطلق حزب کمونیست است. از زمان تأسیس جمهورى خلق چین از اکتبر سال ۱۹۴۹ تاکنون ۴ بار (۱۹۵۴، ۱۹۷۵، ۱۹۷۸، ۱۹۸۲) قانون اساسى این کشور مورد بازنگرى و اصلاح قرار گرفته و در سالهاى ۱۹۸۸ ، ۱۹۹۳ و ۱۹۹۹ نیز موادى به آن افزوده شده است. ارگانهاى اصلى حکومتى در چین به ۴ دسته تقسیم مى شوند که عبارتند از:
نهادهاى قانونگذارى و مشورتى شامل کنگره نمایندگان خلق (مجلس) و کنفرانس مشورتى سیاسى خلق؛
نهاد اجرایى شامل ریاست جمهورى، شوراى دولتى، هیأت وزراء و حکومتهاى محلى؛
نهادهاى قضایى شامل دیوانعالى خلق و دادستانى عالى خلق؛
ارتش؛
لازم به ذکر است که در چین تفکیک کامل قوا وجود ندارد و تعدادى از مقام هاى دولتى و حزبى در نهادهاى قانونگذارى یاد شده نیز عضویت دارند. ارگانهاى حکومتى مستقیما زیرنظر حزب کمونیست اداره مى شوند.
حزب کمونیست چین:
حزب کمونیست، عالى ترین نهاد تصمیم گیرنده، سیاستگذار و تنها حزب حاکم در چین محسوب مى شود. به این معنا که دیگر ارگانهاى حکومتى از قبیل کنگره نمایندگان خلق (پارلمان)، شوراى دولتى، کنفرانس مشورتى ـ سیاسى، دادگاه عالى خلق و دادستان کل کشور ضمن حفظ ارتباط نزدیک با حزب حاکم که بالاترین مقامات آن از اعضاى حزب هستند، خود را به اجراى تصمیمات و برنامه هاى دیکته شده از طرف حزب موظف مى دانند. این حزب تاکنون ۱۷ کنگره سراسرى تشکیل داده که آخرین آن در سپتامبر ۲۰۰۷ بوده است. در این اجلاس علاوه بر انتخاب کمیته مرکزى ۲۰۰ نفره حزب کمونیست، اصلاحاتى در اساسنامه حزب به تصویب رسید. در اساسنامه جدید تأکید شده است اعضاى جدید باید به اصول مائوئیسم، نظریه اصلاحات و سیاست درهاى باز دنگ شیائوپینگ و «اندیشه سه نمایندگى جیانگ زمین» پایبند باشند. اما در اجلاس هفدهم در ۲۲ اکتبر ۲۰۰۷ با حضور ۲۲۰۰ نماینده برگزار شد که در قطعنامه پایانى آن بر درج واژه مذهب در منشور حزب تأکید شده است. در اصلاحات جدیدى که در این کنگره تصویب شد، آمده است که با توجه به وظایف تازه حزب و شرایط جدید لازم بود چنین کارى انجام شود و حزب کمونیست به آزادى هاى مذهبى براى صدمیلیون پیروان ادیان در چین پایبند است. در این کنگره، دبیرکل حزب نیز موارد ذیل را مورد تأکید قرار داد:
ساخت جامعه‌اى مرفه و استمرار رشد آن در همه زمینه‌ها تا سال ۲۰۲۰.
توسعه برنامه هاى اجتماعى و بهبود زندگى مردم در تمامى ابعاد. آموزش به مردم کم درآمد و طبقه متوسط و فقرزدایى. گسترش دموکراسى و ایجاد مؤسسات دموکراتیک در کشور و برگزارى انتخابات دموکراتیک به منظور تضمین حراست از حقوق مردم و پایبندى به قانون و حمایت از کنگره هاى مردمى و برگزارى برخى از انتخابات مردمى در سطوح شهرى و روستایى و تقویت مؤسساتى که در مسیر توسعه دموکراسى در کشور کار مى کند. تعمیق اصلاحات و مساعدت به اقشار کم درآمد و بالا بردن درآمد آنها به خصوص در بخش هاى روستایى کشور، تسریع در ایجاد نظام تأمین اجتماعى کارآمد که پوشش گسترده مردمى داشته باشد. از جمله مشخصه هاى مهم کنگره هفدهم اعمال تغییرات اساسى پرسنلى در همه سطوح رهبرى بود. بالاترین ارگان رهبرى حزب کمونیست چین، کنگره سراسرى نمایندگان حزب و کمیته مرکزى است که از آن بوجود مى آید. مهمترین وظایف کنگره نمایندگان حزب بررسى و تائید گزارش کمیته مرکزى و کمیسیون انضباطى و بازرسى، بحث و تصمیم گیرى درباره مهمترنى مسائل حزب، اصلاح و تغییر اساسنامه، انتخاب اعضاى کمیته مرکزى و اعضاى کمیسیون مرکزى نظامى حزب است. این کنگره هر ۵ سال یکبار با شرکت نمایندگان اعضاى حزب از سراسر کشور تشکیل مى شود.
در اولین اجلاس آغاز هر دوره، اعضاى کمیته مرکزى و اعضاى کمیسیون انضباطى و بازرسى براى ۵ سال انتخاب مى شود. هر سال اجلاس هاى سالیانه کنگره با فراخوانى کمیته مرکزى حزب برگزار مى شود. کمیته مرکزى حزب مسئول تنظیم برنامه هاى بلندمدت سیاسى، اجتماعى، اقتصادى، تنظیم سیاست خارجى، اجراى تصمیمات متخذه، هدایت امور داخلى حزب، تصمیم گیرى درباره عزل و نصب کادرهاى رهبرى کشور (بطور غیررسمى)، ایجاد و هدایت ارگانهاى حزبى بوده و نماینده حزب در روابط خارجى آن محسوب مى شود. اعضاى کمته مرکزى به مدت پنج سال انتخاب مى شوند. تعداد و سهمیه بندى اعضاى کمیته مرکزى و اعضاى على البدل براى هر دوره در کنگره سراسرى حزب تصمیم گیرى مى شود. با تعیین اعضاى کمیته مرکزى، این کمیته تا اجلاس سال بعد کنگره سراسرى، مسئولیت اجراى مصوبات کنگره سراسرى، رهبرى کلیه فعالیت هاى حزب و نمایندگى حزب را در امور خارجى برعهده دارد. اجلاس عمومى کمیته مرکزى با فراخوانى اعضاى دفتر سیاسى حداقل سالى یکبار برگزار مى شود. دفتر سیاسى و کمیته دائم دفتر سیاسى در طول دورانى که کمیته مرکزى اجلاس ندارد کلیه امور محوله به کمیته مرکزى را برعهده دارد. اعضاى دفتر سیاسى، اعضاى کمیته دائم دفتر سیاسى و دبیرکل حزب در اولین جلسه عمومى کمیته مرکزى حزب انتخاب مى شوند. دبیرکل مى باید از میان کمیته دائم دفتر سیاسى انتخاب گردد. دبیرخانه کمیته مرکزى ارگان ادارى و اجرایى دفتر سیاسى و کمیته دائم دفتر سیاسى است و زیرنظر این دو انجام وظیفه مى کند. اعضاى دبیرخانه از سوى کمیته دائم دفتر سیاسى معرفى و توسط کمیته مرکزى تعیین مى شوند. دفتر سیاسى کمیته مرکزى حزب و کمیته دائم در طول سال عهده دار کلیه مسئولیت هاى کمیته مرکزى است. مگر زمانى که اجلاس عمومى کمیته مرکزى در حال جریان باشد. (اعضاى کمیته دائم ۹ نفر و کمیته مرکزى نظامى نیز ۳۵۶ نفر است) اعضاى کمیسیون مرکزى نظامى، از بین اعضاى کمیته مرکزى حزب کمونیست و توسط همین کمیته تعیین مى شوند. این کمیسیون در حقیقت فرماندهى کل نیروهاى مسلح و ارتش آزادیبخش خلق چین را بعهده دارد. رئیس این کمیسیون به منزله فرمانده کل قوا در کشور است که معمولا دبیر کل حزب یا جانشین دبیر کل این سمت را عهده دار است. کمیسیون انضباطى و بازرسى به عنوان عالیترین ارگان تنبیهى و تشویقى حزب تحت رهبرى کمیته مرکزى حزب بر حسن اجراى وظایف اعضاى حزب نظارت داشته و نسبت به تنبیه، تشویق، ارتقاء و یا تنزل مقام کادرها و اعضاى حزب با نظر موافق کمیته مرکزى تصمیم گیرى مى کند. اعضاى کمیته دائم، دبیر کمیته دائم و معاون آن توسط اجلاس عمومى اعضا کمیسیون انتخاب و توسط کمیته مرکزى تأیید مى شود. در حال حاضر تعداد اعضاى دفتر سیاسى کمیته مرکزى ۲۴ نفر به هماره یک عضو على البدل و تعداد اعضاى کمیته دائم دفتر سیاسى به عنوان بالاترین ارگان تصمیم گیرنده حزب و کشور در طول سال ۹ نفر است. اعضاى کمیته مذکور عبارتند از:
هوجین تائو (Hu Jintao) دبیر کل، رئیس جمهور و رئیس کمیسیون مرکزى نظامى حزب کمونیست؛
او بانگ گوا (Wu Banggua) رئیس کنگره نمایندگان خلق؛
ون جیا بائو (Wen Jiabao) نخست وزیر و رئیس شوراى دولتى؛
جیا چینگ لین (Jia Qinglin) رئیس کنفرانس مشورتى سیاسى خلق؛
لى کچیانگ (Li Ke Qiang)
شى جین پینگ (Xi jinping) معاون رئیس جمهور؛
خه گوچیانگ (He Guoqiang)
لى چانگ چون (Li Changchun)
جو یونگکانگ (Zhou yongkang)
شایان توجه است جیانگ زمین در جریان اجلاس سوم (کنگره دهم) کنگره خلق، اسفند ۱۳۸۳ برابر با مارس ،۲۰۰۵ از سمت ریاست کمیسیون مرکزى نظامى حزب کمونیست (فرمانده کل قوا) استعفا داد و این سمت به آقاى هوجین تائو تفویض شد. البته جیانگ زمین همچنان از نفوذ فراوانى در هرم سیاست و قدرت چین برخوردار است. به علاوه حزب کمونیست چین در زیر مجموعه کمیته مرکزى خود ارگانهاى ذیل را تشکیل داده است:
- تشکیلات کمیته مرکزى
- تبلیغات کمیته مرکزى
- جبهه متحد کمیته مرکزى
- ارتباطات خارجى
- دبیرخانه کمیته مرکزى
-  رئیس مدرسه حزب
- مدیر مسئول روزنامه مردم
- دفتر تحقیقات تاریخ حزب
- دفتر تحقیقات اسناد
- دفتر تالیف وترجمه
- کمیته تشکیلات و فعالیت نهادهاى کشور
- کمیته تشکیلات ارگان هاى کمیته مرکزى
- کمیته سیاسى و حقوقى
- کمیته اداره نظم عمومى و اجتماعى
- دفتر تحقیقات سیاسى
- دفتر کار تایوان
- دفتر تبلیغات خارجى
- دفتر امور خارجى کمیته مرکزى
- دفتر کمیته محرمانه کمیته مرکزى
- بخش حفاظت از مقامات
- دفتر بایگانى اسناد کمیته مرکزى
احزاب دموکراتیک در چین به ۸ گروه کمونیست اطلاق مى شود که تحت رهبرى حزب کمونیست چین در کنفرانس مشورتى سیاسى خلق متشکل و در چهارچوب قوانین و مقررات دولتى در چین فعالیت دارند. وظیفه این هشت حزب ارائه پیشنهاد به حزب کمونیست در موارد مهم مملکتى بوده و دبیرکل کمیته مرکزى معمولا پیش از برگزارى کنگره سراسرى با آنان مشورت مى کند. اسامى این هشت حزب عبارتست از کمیته انقلابى گومین دانگ چین، اتحادیه دموکراتیک چین، انجمن سازندگى دموکراتیک چین، انجمن چینى پیشبرد دموکراسى چین، حزب دموکراتیک دهقانان و کارگران چین، حزب چى گونگ دانگ، جامعه جیوسان، اتحادیه خودگردان دموکراتیک تایوان.