تبلیغات و اطلاع‌رسانی دینی

سیدرضا علوی
روز اول تیرماه هر سال، به عنوان روز تبلیغ و اطلاع‌رسانی دینی نام نهاده شده؛ عنوانی که تا به امروز آنچنان که باید توجه لازم و بایسته‌ای نشده است.
حضرت امام خمینی(ره) می‌فرمایند: "با این همه تبلیغات علیه ما، ما هم باید تبلیغات داشته باشیم. امروز تبلیغات یک ویژگی خاص دارد و بر همه لازم است که تبلیغات کنند، تبلیغات داخلی برای اینکه مبادا خدای نخواسته مردم تحت تاثیر تبلیغات سوء ابرقدرت‌ها واقع شوند و بالاتر از او تبلیغات در خارج باید باشد".
بدون تردید یکی از لوازم اصلی تمدن‌سازی اسلامی اطلاع‌رسانی دینی و یافتن زبانی برای مفاهمه با جهان پیرامون است. از امام صادق(ع) نقل شده است که می‌فرماید: "ابی‌الله ان یجری الاشیاء الاباسباب" یکی از اسباب جریان ارتباط در قرن بیست و یکم ارتباطات تبلیغات و اطلاع‌رسانی دینی است. اسلام سیاسی از آنجا که داعیه تمدن‌سازی دارد باید بتواند زبانی همه فهم برای فرهنگهای مختلف خلق کند.
دکتر فرهنگ رجایی در مقدمه کتاب زبان سیاسی اسلام اثر برنارد لوئیس می‌نویسد: "تمام اقوام و جوامعی که توانسته‌اند در تاریخ تمدنی را بسازند و ردپای تاریخی نیکی از خود به جا بگذارند، بدون هیچ تردیدی اسباب و لوازم متناسب با تمدن‌سازی خود را داشته‌اند. سه صورت عمده‌ای که این اسباب‌سازی به خود گرفته است، عبارت‌اند از: نظریه‌پردازی و ایجاد یک نظام اندیشگی استوار، تاسیس نهادهای کارآمد و جعل و ساختن زبانی مناسب که با آن دو هماهنگ باشد."
به نظر برنارد لوئیس در مقاله "The Return Of Islam ـ 1976" مسلمانان در حال حاضر رستاخیز تازه‌ای را آغاز کرده‌اند، اما هنوز از زبان مناسب آن برخوردار نیستند.
دکتر پیتر اسکری در موسسه بروکینگز طی یک مطالعه جمعیت‌شناختی از میزان رشد اسلام سیاسی در آمریکا و اروپا معتقد است: "مهم‌ترین مساله مسلمانان آمریکا نحوه تعریف خودشان برای جامعه است."
در همین زمینه ابراهیم شفیعی سروستانی، محقق و روزنامه‌نگار، فعالیت صادقانه و با ادبیات متناسب و هوشیاری تمام نسبت به پیرامون را شرط جذابیت و به روز کردن اطلاع‌رسانی در حوزه دین دانست و افزود: باید با استفاده از این عوامل در میان جماعتی که دین را درک نمی‌کنند دین را قابل فهم‌تر و در نتیجه آنها را در مقابل یک عکس‌العمل مثبت قرار دهیم پس باید در چنین مطالبی حساسیت ویژه‌ای را به خرج داد تا به جوسازی، هتک حرمت و افترا کشیده نشود.
شفیعی سروستانی با اشاره به اطلاع‌رسانی در حوزه اخلاق و شریعت تصریح کرد: نتیجه خبر رسانی در این حوزه اولا ایجاد میدانی گسترده‌تر برای بهره‌برداری از فعالیت مبلغین است و ثانیا تشکیل پلی برای ارتباط دادن بین اجزای منتشرشده و جدا از هم، که منجر به گسترش فعالیت‌های مذهبی می‌گردد.
وی دلیل مناسبتی عمل کردن رسانه‌ها در حوزه اطلاع‌رسانی مذهبی را اوج این فعالیت‌ها در آن زمان ذکر کرد و گفت: در ایامی‌از سال فعالیت‌های مذهبی به اوج خود رسیده و به سخن و موضوع روز تبدیل می‌گردد و اذهان عمومی ‌نیز بدنبال آن می‌رود. وی عدم برخاستگی مناسبات فردی و اجتماعی از دین را عامل دیگر مناسبتی عمل کردن رسانه‌ها عنوان و خاطرنشان کرد: انفکاک و افت انعکاس فعالیت‌های مذهبی و دینی در طول سال به غیر از مناسبت‌ها به خاطر همین عدم تطبیق کلیه مناسبات و تعاملات با دین و آموزه‌های دینی است و شرط خارج شدن از این حوزه بزرگ کردن نسبت معادلات و معاملات به درک از دین می‌باشد.
در شرایط کنونی به اعتقاد اغلب کارشناسان نه تنها مردم کشورهای اسلامی ‌نیاز مشترک به داده‌ها و اطلاعات سریع و صحیح دارند، بلکه مردم سایر نقاط جهان نیز حداقل نسبت به اخبار و اطلاعات جهان اسلام، منتظر واکنش فعال رسانه‌های کشورهای اسلامی‌ هستند، ولی به لحاظ کمبود امکانات اقتصادی و نبود تکنولوژی مدرن، اطلاع‌رسانی به سختی صورت می‌گیرد و غول‌های رسانه‌ای با شکل‌دهی به افکار عمومی، راه ارائه اخبار و اطلاعات رقیب را مسدود یا حداقل با مشکل مواجهه می‌کنند.
"امروزه کمتر کسی به کارآیی و اثر بخشی اینترنت، رسانه‌های جمعی شنیداری و تصویری، تردیدی دارد؛ اما نبود یک احساس مشترک و درک همگانی از واقعیت‌های اطلاع‌رسانی در جهان اسلام، باعث گردیده است که سیر هجوم اطلاعات و داده‌های هدف‌مند و هدایت شده از سوی غول‌های رسانه‌ای دنیا، افزایش یابد و افکار عمومی ‌مردم کشورهای اسلامی‌ را با انعطاف و ضعف مواجهه سازد."