پاسخ تلفنی به مسائل حقوقی

*مرکز مشاوره حقوقی تلفنی 129 چطور می تواند مشکلات حقوقی مردم را حل کند؟
** مرکز 129 سه ماموریت دارد: 1- پاسخگویی، 2- توانمندسازی 3- که مهمترین آن خدمات الکترونیکی است. در واقع همه خواسته ما در مرحله ارائه کامل خدمات الکترونیکی تحقق می یابد. یعنی بیشتر امور حقوقی و قضایی را که ما می توانیم در قالب شبکه و سامانه الکترونیکی ارائه کنیم مثل ابلاغ احکام و اوراق قضایی که در آغاز ابلاغ الکترونیکی به وکلای دادگستری و کارشناسان رسمی پیش بینی شده است.
* یعنی می خواهید مکاتبات کاغذی را حذف کنید.
** مطلوب ما این است. اینکه به طور نمونه، ادعاها و دفاعیات طرفین در محاکمات ضبط و ثبت شود و نسخه چاپی آن به امضای طرفین برسد. چون یکی از مشکلات ما نگارش اظهارات کامل افراد در دادسراها و دادگاه ها توسط قضات است که باید بتوانند با دقت و تسلط بر آنچه در جلسه بازجویی یا دادرسی جریان دارد به پرونده رسیدگی و اتخاذ تصمیم کنند. در دیوان لاهه در هلند با استفاده از سامانه ای که در اختیار دارند مطالب افراد همزمان ضبط و به چهار زبان چاپ می شود. بعد افراد حاضر مطالب خود را می خوانند و امضا می کنند. گرچه هزینه اولیه تجهیز دادگستری به این سامانه بالا است. اما سود فراوانی از آن عاید می شود و از صرف هزینه ها و مشکلات بسیاری جلوگیری می کند. هم قاضی کارش آسان تر و دقیق تر می شود و هم دیگر کسی نمی تواند بگوید آنچه قاضی نوشته حرف من نیست!
* به نظر می رسد که تحقق این سامانه الکترونیکی سرعت دادرسی را افزایش دهد.
** همین طور است. الان یک استعلام توسط مراجع قضایی یا ثبتی از اداره دیگری می شود، دریافت پاسخ آن به صورت اداری روزها و گاه ماه ها طول می کشد. اما با این امکان الکترونیکی قاضی به طور مستقیم به برخی از داده های مورد نیاز دسترسی دارد. مثل سابقه کیفری. بدیهی است که این موضوع سرعت تصمیم گیری را افزایش داده و موجب تسریع در تعیین تکلیف افراد در پرونده ها می شود. البته رسیدن به شرایط قابل قبول به زمان و عزم کاملی در دولت و مجلس، همسو و همزمان با قوه قضائیه نیاز دارد.
* مرحله توانمندسازی که گفتید شامل چه کسانی می شود مردم یا کارکنان و مدیران قضایی؟
** در این مرحله آگاه سازی مردم از حقوق خود مورد نظر ما است. جالب است بدانید که هر متهم 54 حق دارد. این حقوق باید به اطلاع متهم برسد از طریق بروشور، در رسانه های همگانی، روزنامه ها یا راه های دیگر که بگوییم شما این حقوق را داری. به نیروی انتظامی اعلام کنیم که آقای نیروی انتظامی این متهم 54 حق دارد. حتی به قضات هم اگر کاملا مطلع از این حقوق نباشد باید یادآوری کرد.
* پس شما می خواهید حقوق مردم را آموزش بدهید؟
** آموزش کامل به معنای دقیق آن نیست. بلکه راهنمایی هایی است که در حکم آموزش اولیه و مقدماتی است. این توانمندسازی حقوقی از طرق مختلف از جمله برگزاری دوره ها و کارگاه هایی در فرهنگسراها و جهاد دانشگاهی در مرکز خودمان آغاز شده است. همچنین برای استان ها طراحی لازم انجام شده است. با صداوسیما توافقاتی داریم که به صورت موضوعی و در قالب برنامه هایی، آموزش حقوق آغاز شده است. در حال حاضر با شبکه دوم سیما این کار در حال انجام است. بعد هم بحث های ارائه شده را به صورت جزوه و راهنما در اختیار همگان قرار می دهیم. این همان مصداق «توانا بود هر که دانا بود» است.
* پاسخگویی تلفنی مشاوران شما به شهروندان چه میزان از اهداف شما را محقق می‌کند؟
** با اینکه بیشترین وقت و حجم کار ما به پاسخگویی تلفنی به مسائل حقوقی شهروندان اختصاص دارد، اما فقط 10درصد از هدف نهایی ما را تامین می‌کند.
* آیا مشاوران شما در مرکز 129 پاسخگوی تمام مسائل حقوقی هستند.
** بله. علاوه بر پرسش های حقوقی، مردم می توانند مشکلات و نارسایی هایی که در بخش های مختلف دادگستری و دستگاه قضایی و مدیران می بینند با تماس تلفنی به ما اعلام کنند. حتی امکان اعلام نظرشان به رئیس قوه قضائیه با ضبط صدایشان برای استحضار مستقیم آیت الله شاهرودی وجود دارد. از آنجا که مردم ما خیلی به بیان خواسته های خود به صورت مکتوب عادت ندارند، این روش می تواند برای آنها مناسب و آسان باشد. می گویند در «عربی اسم است و فعل است و حرف اما در فارسی حرف است و حرف است و حرف»!
* علت عدم تبلیغ کار شما درازمدت بودن دستیابی به اهدافتان است یا کمبود امکانات و توان مرکز؟
** ما نمی توانستیم بدون آموزش و بهره مندی از نیروی انسانی کارشناس و متخصص به تعداد کافی برای پاسخگویی به انبوه پرسش های متنوع مردم، کارمان را با ضعف و اشکال آغاز کنیم. نظر ما این بود که اگر به 10نفر جواب درست و کامل بدهیم بهتر این است که به صد نفر پاسخ بدهیم که یک یا دوتای آن دقیق نباشد. این حساسیت باعث شد که ما گام به گام فعالیت کنیم و از ابتدا کارمان فراگیر نباشد. گرچه بدون تبلیغ کار مرکز تماس های بسیار زیادی با مرکز برقرار شده است. البته با وجود حمایت مسئولان عالی قضایی، محدودیت های مالی و بودجه هم بی تاثیر نیست. البته مدیران قوه قضائیه می خواهند این کار با کمترین هزینه انجام شود.
* مسائل مردم در این تماس ها بیشتر درباره چه موضوعاتی بوده است؟
** خیلی متنوع است. اعم از مشکل با مراجع قضایی، تقاضای تسریع در رسیدگی به پرونده، تقاضای ملاقات با رئیس قوه قضائیه و موارد شکلی و اداری دیگر. حتی بخشی از شکایات آنها مربوط به ادارات خارج از قوه قضائیه بوده است. مواردی که مربوط به رئیس قوه قضائیه است دسته بندی شده هر ده روز یک بار در قالبCD و همچنین نسخه مکتوب حرف های تماس گیرندگان در اختیار ایشان قرار می گیرد. بعضی ها هم خواسته هایی خارج از توان قوه قضائیه دارند. مثلا تقاضای کار می‌کنند.
* بسیاری از حقوقدان ها و ازجمله قضات می گویند بدون خواندن یک پرونده و اسناد و مدارک آن نمی توان درباره آن اظهارنظر کرد. شما و همکارانتان چطور درباره مشکلات مردم تلفنی پاسخ می‌دهید.
** پرونده هایی که در دادگستری تشکیل می شوند همه پیچیده نیستند. بعضی ساده اند و بسیاری از آنها هم از پیچیدگی کمی برخوردارند. بیشتر تماس ها با مرکز مربوط به مسائل ساده و متوسط است. به طور معمول کسی که پرونده پیچیده یا کلان دارد یا با انتخاب وکیل دادگستری و یا خود شخصا پرونده اش را پیگیری می کند. البته این مانع از تماس چنین اشخاصی با مرکز 129 نیست. اگر کارشناسان ما لازم بدانند که مدارک مربوط به پرسش تماس گیرنده یا پرونده او بررسی شود می توانند آن را هم با نمابر ارسال کنند.
* اما می دانید که اگر انگیزه های شغلی فراهم نباشد، ممکن است سلامت و صحت کار همکاران شما هم با آسیب پذیری و بی میلی آنها به ارائه بهتر خدماتشان مخدوش شود.
** ما برای جذب نیرو مشکل داریم و هنوز مجوز استخدام نیروی انسانی به ما داده نشده است. همین جا از همه کسانی که این مطالب را می خوانند می گویم که فعلا برای مدتی نیاز به افرادی داریم که تا مدتی به صورت افتخاری به ما کمک کنند. این کار ثوابش از بسیاری از کارهای ثواب دیگر کمتر نیست. البته باید لیسانس یا فوق لیسانس و یا دکتر در رشته حقوق و یا وکیل و قاضی بازنشسته باشند. حتی می توانند تلفن یا امکان تماس و ارتباط دیگری به ما بدهند. ولو اینکه یک ساعت یا دو ساعت در هفته یا ماه وقت دارند. جاهایی مثل فرهنگسراها و مجتمع های قضایی هم برای ارائه خدمات مشاوره ای در نظر گرفته‌ایم.
* شما در این باره اطلاع رسانی یا فراخوانی داشته اید من تاکنون ندیدم.
** اعلام خصوصی شده است. ولی اعلام عمومی نشده است که اولین آن همین روزنامه شما است.
* سال گذشته بر اساس آئین نامه مصوب رئیس قوه قضائیه طرح برخی دعاوی در دادگستری موکول به داشتن وکیل دادگستری شد. با توجه به مزایای این مصوبه مرکز و مشاوران شما برای مراجعه به وکیل مردم را توجیه می‌کنند.
** مردمی که با مرکز 129 تماس می گیرند هدایت اولیه می شوند. البته در صورت ضرورت به آنها گفته می شود که به کانون وکلا یا کانون کارشناسان رسمی یا بخش های دیگری از قوه قضائیه مراجعه کنند.
* مرکز 129 شبانه روزی است؟
** در حال حاضر تا ساعت 15 عصر به تلفن ها همزمان پاسخ داده می شود. اما بعد از آن پرسش شهروندان ضبط می شود و با شماره کدی که به تماس گیرنده اعلام می شود می تواند در تماس بعدی پاسخ خود را دریافت کند. این پاسخ تا یک ماه در سامانه الکترونیکی ما می ماند و پرسش کننده می تواند با تماس تلفنی آن را بشنود.
* آیا از شهرستان ها هم می توانند با 129 تماس بگیرند یا فقط ویژه تهران است.
** از طریق تلفن همراه می توانند تماس بگیرند اما با تلفن شهری به علت مشکل مخابراتی امکان پذیر نیست. البته بعد از راه اندازی 129استان های دیگر باز هم مرکز تهران به تمام هموطنان پاسخگو خواهد بود.
* پس شهرستانی هایی که تلفن همراه ندارند چطور می توانند تماس بگیرند؟
** علاوه بر شماره های اصلی مرکز دو شماره 71-88812270 برای تماس های خارج از تهران در اختیارشان هست که این شماره ها به استان ها اعلام شده است.
* برای راه اندازی این مرکز نمونه موفقی در کشورهای دیگر مورد بررسی قرار گرفته است تا اشکالات احتمالی و موانع آن رفع شود.
** این کار یک شبه شروع نشد بلکه حدود دو سال برای آن برنامه ریزی و مطالعه شد. نمونه های داخلی دیگر مثل فوریت های خدماتی مثل 110 پلیس، 137شهرداری و دیگران که کیفیت متفاوتی دارند هم مورد توجه قرار گرفت.
* شما در بعضی گفت و گو های رسانه ای از انتشار متن پرسش و پاسخ های تلفنی مرکز خبر داده بودید. این کار چه کارکرد و بهره‌ای دارد؟
** هم به صورت دسته بندی شده پس از بررسی متخصصان و کارشناسان ارشد در پایگاه الکترونیکی مرکز 129قرار می گیرد که می تواند به عنوان منبعی مورد استفاده همه باشد و دیگر اینکه این اطلاعات را به صورت کتاب و جزوه منتشر کنیم.