ریشه های بحران سیاسی در دولت کارگری انگلیس

* ارزیابی شما از کارنامه ده ساله دولت کارگری بلر چیست؟
** باید عرض کنم انگلستان در اواخر دوره نخست وزیری مارگارت تاچر محافظه کار، به دلیل دنبال کردن برنامه خصوصی سازی و اجرای سیاستهای اقتصادی نئولیبرالی وضعیت اقتصادی نابسامانی داشت.
این سیاستها نارضایتی گسترده ای را در سطح طبقات متوسط و کارگری ایجاد کرده بود، که در نهایت به سقوط دولت تاچر منجر شد.
تونی بلر در سال 1996 با ایده های جدیدی برای احیای حزب کارگر سکان رهبری حزب را به دست گرفت که با الهام از اندیشه های اقتصادی «آنتونی گیدینز» برنده جایزه نوبل سال 90 در رشته اقتصاد، حزب کارگر نوین را پایه گذاشت.
اصول اجرایی این حزب، به نام راه سوم شهرت یافت، که ترکیبی از نئولیبرالیزم و آرمانهای عدالتخواهانه سوسیالیزم است.
بلر با طرح نظریه راه سوم، نه تنها حزب کارگر را پس از هجده سال به قدرت رساند، بلکه مرزبندیهای ایدئولوژیک میان حزب محافظه کار و کارگر را از بین برد.
بلر با پیش بردن برنامه های اقتصادی محافظه کاران با حفظ آرمانهای اجتماعی حزب کارگر، بخش عمده ای از حامیان سنتی حزب محافظه کار را به سمت حزب کارگر جلب کرد، که در این مورد حزب محافظه کار با بحران شدید هویت مواجه شد.
بلر همچنین در اداره امور داخلی انگلستان ابتکار عملیاتی را به عهده گرفت که به تثبیت موقعیت حزب کارگر و پیروزیهای پیاپی در انتخابات منجر شد، مانند امضای موافقتنامه صلح ایرلند شمالی، احیای پارلمان محلی اسکاتلند، پس از 300 سال.
اما آنچه نخست وزیر انگلیس را با تمام این موفقیتها در سراشیبی سقوط قرار داده، سیاست خارجی وی بوده است.
به دنبال حوادث 11 سپتامبر، بلر در شرایطی که 70 درصد مردم انگلیس مخالف جنگ بودند، خود را درگیر جنگی کرد که آمریکا صحنه گردان اصلی آن بود.
پیامدهایی که این جنگ به دنبال داشت، به تمامی در راستای کاهش محبوبیت بلر بود، مانند: پیدا نشدن جنگ افزارهای کشتار جمعی در عراق و برخلاف اصرار بوش و بلر، مرگ دیوید کلی، فساد مالی برخی از اعضای کابینه در ارتباط با قراردادهای نظامی و بازسازی عراق.
تمامی این مسایل حزب کارگر را با بحران مشروعیت رو به رو کرد، که در نهایت مخالفتها درون حزب به رهبری «گردون براون» علیه بلر اوج گرفت و انتخابات چهارم مه این بحران را بیش از پیش آشکار کرد.
* بلر برای ماندن بر مسند قدرت با چه چالشهایی رو به روست؟
** بسیاری از تحلیلگران معتقدند، وضعیت بلر مانند مارگارت تاچر در سال 1990 است.
بلر همچون تاچر با یک شورش درون حزبی مواجه است. جناح چپ حزب کارگر به رهبری «گردون براون» وزیر خزانه داری، بلر را مایه دردسر و بحران درون حزبی می دانند. همچنین شکست سنگین حزب کارگر در انتخابات محلی، هشداری به موقعیت این حزب در نزد افکار عمومی بود.
به طور معمول در نظامهای لیبرال غربی، احزاب حاکم در پی چنین شکستهایی، انتخابات زود هنگام اعلام کرده یا به ترمیم کابینه می پردازند، اما تونی بلر در مقابل این فشارها مقاومت نشان داده و حتی در راستای تحکیم موقعیت خود به ترمیم کابینه اقدام کرده است.
این مسایل به مخالفتهای علنی تری در جناح چپ حزب منجر شده است، از طرفی حزب محافظه کار به رهبری «دیوید کامرون» از این اختلافها به نحو احسن بهره برداری می کند و تبلیغات خود را بر سیاست خارجی بلر متمرکز کرده و موضوع خروج نیروهای انگلیسی از عراق را محور شعارهای انتخاباتی خود قرار داده است.
در نتیجه گزینه های محدودی برای حاکمیت حزب کارگر در انتخابات آینده انگلیس باقی مانده است.
* موقعیت احزاب کارگر و محافظه کار در آینده سیاسی انگلستان را چگونه ارزیابی می کنید؟
** شکست سنگین در انتخابات شوراها در چهارم مه 2006، لطمه شدیدی به حزب کارگر زده است و اختلافهای درون حزبی هر روز ابعاد گسترده تری به خود می گیرد، تا جایی که این وضعیت به نام جنگ داخلی معروف شده است.
از طرفی سیاست خارجی ناکارآمد بلر که مورد انتقاد افکار عمومی انگلیس قرار دارد، موجب رویگردانی اکثریت مردم این کشور از حزب کارگر و بخصوص شخص بلر شده است.
در نتیجه به نظر من، حداقل برای این دوره، حزب کارگر از بخت چندانی برای پیروز شدن در انتخابات برخوردار نخواهد بود.
نکته دیگر آنکه، هر چند به طور سنتی حزب محافظه کاران روابط بهتری با آمریکا داشته، اما به دلیل سیاست خارجی ناکارآمدی که بلر در حمایت از واشنگتن داشته، کامرون یکی از برنامه های آینده خود را خروج نیروهای انگلیسی از عراق اعلام کرده است.
در جمع بندی باید گفت، با توجه به اینکه در چند دهه گذشته، بلر با طرح راه سوم و اجرای این سیاست، وضعیت اقتصادی و اجتماعی انگلیس را بهبود بخشیده، ولی تبعات سیاست خارجی وی در حمایت از آمریکا، نارضایتی گسترده ای را به وجود آورده و اختلافهای درون حزبی، این وضعیت را تشدید کرده است. این مسأله باعث بهبود وضعیت حزب محافظه کار شده است و به نظر می رسد با توجه به تغییراتی که در زمینه نظری و سیاسی در حزب محافظه کار انجام شده و اصول و مرام و اهداف آن به آرمانهای طبقه کارگر و متوسط جامعه نزدیک شده، این حزب از اقبال بیشتری برای به دست گرفتن قدرت در انگلستان برخوردار است.