عراق ؛ قربانی تمامیت خواهی قدرت

«شورای جهادی» گروهی که خود را به اهل سنت عراق منتسب کرده و با سازمان القاعده ارتباط دارد اعلام کرده است در استانهای مرکزی عراق شامل بغداد حکومت اسلامی برپا خواهد کرد.
سخنگوی این گروه در نواری که شبکه خبری الجزیره آن را پخش کرده، مدعی شده است که هم اکنون کردها در شمال و شیعیان در جنوب حکومت خاص خود را به وجود آورده اند، بنابراین طبق این برداشت اهل سنت عراق نیز حق دارند حکومت خود را به وجود بیاورند.
جدا از صحت و سقم این ادعا، می باید دید که عراق امروز در چه وضعیتی است و آینده تحولات در این کشور به سود چه افراد و جریانهای داخلی و خارجی خواهد بود.
در این موضوع که عراق با خطرات جدی روبروست وحدت نظر نسبی وجود دارد، یکی از این خطرات مخدوش شدن وحدت ملی و ارضی عراق است. ظاهراً دراین باره که عراق با وجود مشکلات موجود بتواند وحدت ملی و ارضی اش را حفظ کند بین همه قومیتها و مذاهب، خواست مشترک وجود دارد اما حقیقت آن است که این ظاهر امر است. درواقع، این احتمال وجود دارد که بعضی از رهبران قومی و مذهبی قدرت و منافع خود را در تقسیم ارضی عراق در حوزه های نفوذ قومی یا مذهبی بیابند و چندان بی میل برای تقسیم عملی عراق نباشند. اکنون باید دید موافقان و مخالفان تقسیم عراق در داخل و خارج درچه جایگاهی قرار دارند. در یک نگاه می توان موافقان و مخالفان تقسیم عراق را در گروههای اصلی داخلی و خارجی هر دو سراغ گرفت، بدین صورت:
الف) موافقان:
1- در داخل احزاب کرد و بخشی از شیعیان
2- در خارج آمریکا و اسراییل
ب) مخالفان:
1- بخشی از سنی ها و برخی از شیعیان در داخل
2- کشورهای همسایه عرب و غیرعرب عراق در خارج
واقعیت آن است که تجزیه عراق با استراتژی کلی آمریکا و اسراییل در خاورمیانه همخوانی دارد. حداقل از این زاویه مورد توجه اسراییل است که ثابت می کند دو قومیت و دو مذهب در درون جبهه عربی نمی توانند زندگی کاملاً مسالمت جویانه ای بیابند.
بنابراین چگونه می توان انتظار داشت که اعراب مسلمان و یهودیان در یک واحد سیاسی زندگی آرامی داشته باشند.
از این رو تجزیه قومی- مذهبی عراق کاملاً با استراتژی اسراییل هم خوانی دارد و در خارج، اسراییل و آمریکا را قویترین حامیان تجزیه عراق می توان درنظر گرفت.
در داخل کردها و بخشی از شیعیان از چنین تفکری حمایت می کنند ولی مواضع جدیتری در سطح جهان عرب و کشورهای همسایه عراق در این خصوص وجود دارد. ظرفیت سرایت بحران عراق به کشورهای همسایه باعث مخالفتهای جدی است ولی بحث این است که این مخالفتها تا چه حد کارساز خواهد بود.
واقعیت آن است که بخش واقع بین تر نخبگان سیاسی عراق که خطر را جدیتر احساس می کردند طرح فدرالی کردن عراق را به عنوان یک طرح جایگزین پیگیری کردند اما به دلیل رأی ضعیف این طرح در مجلس ملی عراق که با تحریم سنی ها و بخشی از شیعیان روبرو شد، به نظر می رسد که اکنون خطر تجزیه عراق بیش از هر زمان دیگری باشد.
ظاهراً بحث قدرت که کردها در کردستان و شیعیان و سنیان در مناطق عربی به تمامیت آن می اندیشند وسوسه انگیزتر از آن است که درواقع بین ها مجال حفظ وحدت ملی و ارضی عراق و پذیرش نوعی تقسیم متوازن تر قدرت را بدهد منتها پرسش بسیار مهمی که اکنون مطرح است این است که چنین تقسیمی در عراق از میان خون و آتش یک جنگ فرقه ای، آنگونه که اسراییل می خواهد عبور خواهد کرد یا نه به شیوه ای انسانی تر عملی می شود. حکومت اسلامی القاعده در عراق چنین روند خطرناکی را نمایش می دهد.