هراس از شراکت اجباری ژاپن و آمریکا

جان پارک / پژوهشگر مدرسه جان‌ اف‌کندی دانشگاه هاروارد
مترجم: علیرضا کیوانی‌نژاد
بررسی مناسبات میان چین و کره شمالی زمانی حساس و استراتژیک می شود که بدانیم چین این کشور را «خط زندگی» لقب داده است. تعدادی از سیاستمداران چینی که عده آنها کم هم نیست بر این باورند که ادامه حیات کره شمالی بسیار مهم است چرا که می توان از طریق این کشور به کشورهای غربی ثابت کرد، کمونیسم کماکان به روند سرپا بودن خود ادامه می دهد. اگرچه مرز میان دو کشور اندکی بیش از یک مایل است و می توان با قطار ظرف مدت چند ساعت به پیونگ یانگ رسید اما «کیم ایل» رئیس جمهور کره شمالی امیدوار است روابط میان دو کشور بیش از آنی شود که هست. کره شمالی امیدوار است در چند سال آینده، سرمایه گذاری در این کشور بیشتر شود و از این رو، بیشتر موانع اقتصادی برای سرمایه گذاری، خصوصا از سوی چینی ها، مرتفع شده است. اکثر کارخانه های کره شمالی با مواد اولیه چین به حیات خود ادامه می دهند. «جیان بائو» به درستی کره شمالی را نزدیک ترین و پرسودترین بازار آسیا می نامد. از طرفی کمتر کشوری به کره شمالی کمک می کند - از بیم تهدید آمریکا و اعمال تهدید از سوی این کشور - و از سوی دیگر، فاصله این کشور با سایر کشورها سبب شده، چین، یگانه منبع تولید مواد اولیه برای کره شمالی به شمار رود.چین اما از فعالیت های هسته ای کره شمالی به رغم حمایتی که هیچ گاه از این کشور دریغ نکرده، بیمناک است. به زبان دیگر، اگرچه هنوز هم دو کشور، در اوج مناسبات تجاری هستند اما پکن بارها به پیونگ یانگ هشدار داده، از مقابله مستقیم با آمریکا پرهیز کند. کره شمالی نیز از رابطه چین و ژاپن - در عوض - نگران و گله مند است. می توان ریشه برخی از این گله مندی ها را در 1943 جست. چینی ها به ساخت پلی دریایی میان این کشور و کره شمالی اهتمام ورزیدند اما آمریکایی ها آن را در زمان جنگ کره تخریب کردند. با آنکه اسکادران ژاپن نیز در این حمله حضور داشت اما چین، ژاپن را به رغم تمایل کره شمالی، مقصر ندانست. چین هنوز هم بخشی از انرژی کره شمالی را تامین می کند - بخش عظیمی از نفت این کشور را - اما طی چند سال گذشته اندکی از مقدار این مناسبات خصوصا در زمینه انرژی کاهش یافته که بی شک باید دلیل آن را در رفتارهای ژاپن با کره شمالی و جانبداری چین از ژاپن به جست وجو نشست. اگرچه تاجران کره شمالی در «داندونگ» این کشور اعلام کردند، از سفر کردن به چین لذت می برند اما می دانند که اقامت شان در بهترین هتل های چین و تامین نیازهایشان، به فرآیندی بیش از دامن زدن به کدورت های سیاسی نیاز دارد. ژاپن بارها در سیاست خارجی خود اعلام کرده کشوری است با رفتارهای آمریکایی پسند اما کره شمالی نمی تواند خود را با این منطق همگون سازد.حجم مبادلات تجاری کره شمالی و چین در سال جاری میلادی به 8/1 میلیارد دلار رسیده است یعنی 35 درصد بیش از سال 2004 و 122 درصد بیش از سال 1995 . این آمار از سوی دولت چین ارائه شده است. بیش از نیمی از این مبادلات در «داندونگ» انجام می شود حال آنکه کره شمالی از این مقر، تنها 120 میلیون دلار با ژاپن مبادله تجاری داشته که این رقم در مقایسه با رقمی که چینی ها از آن خود می کنند، نزدیک به صفر است.
چین، کلید کره را حفظ می‌کند
منطقه حیاتی داندونگ، شاهراه اقتصادی میان کره شمالی و چین است؛ شاهراهی که چند بار توسط زیردریایی های ژاپنی رصد شده و خشم سران کره شمالی را برانگیخته است. اگرچه سفر تاجران آلمانی به این منطقه و اعلام رضایت از امنیت آن، تا حدودی منطقه یاد شده را از محاق خارج کرد اما ژاپن باز هم مترصد فرصتی است که این منطقه را نیز منفعل کند. از این رو «جان پارک» در هشتم آگوست 2005 در سایت معتبر «ان.پی.آر» می نویسد؛ «چین به رغم تمام انتقادها علاقه مند است کلید کره شمالی را برای خود حفظ کند.» استفاده از واژه «انتقادها» «فلاش بک» می زند به سال 2003 میلادی؛ زمانی که مدیر بخش تحقیقات پنتاگون، «جیمز ووسلی» مقاله ای را در روزنامه وال استریت ژورنال نوشت مبنی بر اینکه، اگر آمریکا وارد جنگ با کره شمالی شود، بدون استفاده از پایگاه های نظامی کره جنوبی، راه به جایی نخواهد برد. بوش، در آن زمان از دولت چین انتقاد کرد که چرا آمریکا نمی تواند با ثبت یک قرارداد نظامی، پایگاهی در چین داشته باشد. نقشه آمریکا، با مقاومت چین نافرجام ماند. پس آمریکا بار دیگر تمام توجه خود را معطوف ژاپن کرد تا با استفاده از توان نظامی خود در این کشور، در صورت لزوم «کیم جونگ ایل» را در تنگنا قرار دهد.چینی ها اما از تحرکات ژاپن در قبال کره شمالی بی خبر نیستند. جان پارک می نویسد؛ «اگر میوه ای در پیونگ یانگ بیش از سایر میوه ها رسیده باشد ماهواره جاسوسی ژاپن خبرش را مخابره می کند. گفت وگوهای ژاپن و کره شمالی، همیشه در سطر نخست به بن بست منتهی می شود و هیچ قلمی فرصت آن را نمی یابد پای تفاهمنامه ای را امضا کند. پیونگ یانگ اگرچه به گسترش سلاح های هسته ای خود مصر است اما نیک می داند که این برنامه می تواند سرانجام واشنگتن را به این مرحله برساند که دوره حیات پیونگ یانگ را در عرصه بین المللی کوتاه تر کند. زبان سیاسی کره شمالی با واژگانی محدود، جملاتی کلیشه ای ادا می کند که نه زیبنده دایره المعارف سیاسی است و نه مترجمی می تواند آن را ترجمه کند. حمایت چین از چنین روندی نمی تواند مدت زمان زیادی به طول بینجامد چرا که چین، در دایره ای حرکت می کند که کره جنوبی، آمریکا، روسیه و ژاپن در آن حضور دارند. اگر روسیه را کنار بگذاریم، دو کشور دیگر، سیاق آمریکا را دنبال می کنند.»