جدایی دو ملت

فرهاد فرجاد
یکی از دستاوردهای پیروزی متفقین در جنگ جهانی دوم پایان اشغال 35 ساله کره توسط ژاپن و تقسیم این کشور به دو بخش شمالی و جنوبی بود. پس از پایان جنگ جهانی دوم در سال 1945 آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی موافقتنامه ای را مبنی بر اشغال موقت کره تا زمان شکل گیری یک دولت دموکراتیک به امضا رساندند. این توافق دوجانبه ریشه در تلاش غرب برای پایان استعمارگری ژاپن پیش از جنگ (از جمله کنفرانس قاهره با حضور فرانکلین روزولت، وینستون چرچیل و چیانگ کای شک در نوامبر 1943) داشت.
جنوب کره
در 7 سپتامبر 1945 ژنرال مک آرتور (فرمانده ارتش آمریکا) اداره کره را به طور موقت به ژنرال جان هادج واگذار کرد. چرا که وجود عناصر کمونیستی در دولت موقت جمهوری کره، آمریکا را از پذیرش و قبول آن بازمی داشت. ضمن آنکه استقرار نیروهای آمریکایی در جنوب کره، با مخالفت تلویحی این دولت موقت روبه رو شده بود. بازگشت «سینگمن ری» (از فعالان سیاسی کره که به لحاظ تفکرات ضدکمونیستی چندین سال در آمریکا به سر برده بود) به کره گزینه مناسبی را فراروی آمریکا قرار داد. به ویژه آن که بسیاری از مردم کره دشواری های اقتصادی مصادف با حضور آمریکایی ها را سنگین تر از زندگی در سیطره ژاپنی ها عنوان می کردند.
شمال کره
در اوت 1945 ارتش شوروی کمیته ای را برای اداره کره تا زمان برقراری یک دولت داخلی و موافق با شوروی تاسیس کرد. این کمیته موقت که سیاست های کمونیستی را در موقعیت های کلیدی اجرا می کرد، در مارس 1946 قانون اصلاح اراضی را با هدف تقسیم اراضی زراعی بین کشاورزان فقیر کره ای تصویب کرد. این قانون که با همکاری و ابتکار کیم ایل سونگ به اجرا درآمد، به نسبت قوانین مشابه در چین و ویتنام با مقابله و خشونت کمتری روبه رو شد. یکی از پیامدهای قانون اصلاح اراضی در شمال کره، آوارگی 400 هزار نفر از ساکنان شمال و مهاجرت آنان به سمت جنوب بود. در فوریه 1946 دولت موقت شمال با عنوان کمیته موقت خلق کره شمالی و به رهبری کیم ایل سونگ تاسیس شد. وی سال های پایانی جنگ جهانی دوم را به تعلیم آموزه های نظامی از سوی ارتش شوروی در منچوری گذرانده بود.
جدایی دو کره
استقرار دولت های موقت کمونیستی در شمال و ضدکمونیستی در جنوب از یک سو و بالا رفتن دیوار بی اعتمادی بین آمریکا و شوروی از سوی دیگر، مانع از تاسیس یک دولت واحد و در عین حال مورد قبول هر دو طرف بود. آمریکا به رغم مخالفت شوروی، پرونده کره را در پاییز 1947 به سازمان ملل ارجاع داد. سازمان ملل متحد در 14 نوامبر 1947 قطعنامه ای را مبنی بر برگزاری انتخابات آزاد ریاست جمهوری، خروج نیروهای خارجی و تاسیس کمیسیون کره در سازمان ملل صادر کرد. در آوریل 1948، کنفرانسی با حضور سازمان های شمال و جنوب کره در پیونگ یانگ برگزار شد. اما این نشست هم برای برگزاری انتخابات ریاست جمهوری به نتیجه نرسید. در پی کارشکنی های مکرر شوروی برای مشخص شدن وضعیت انتخابات، جنوبی ها تصمیم به برگزاری انتخابات مستقل از شمال گرفتند و در 10 مه 1948 پای صندوق های رای رفتند که نتیجه ای جز پیروزی قاطع سینگمن ری نداشت. اگرچه این انتخابات از سوی احزاب چپگرای کره (به بهانه تقلب) تحریم شد، اما نظام جمهوری کره در سایه ای از اتهامات داخلی حیات خود را آغاز کرد. در 13 اوت همان سال، دولت جدید کره قدرت را به طور رسمی از نظامیان آمریکا تحویل گرفت.
جنگ کره
کمیته خلق کره شمالی در 9 سپتامبر 48 به جمهوری دموکراتیک خلق کره تغییر نام یافت و کیم ایل سونگ خود را نخست وزیر نامید. اما جدایی و اشتقاق کره پس از هزار سال اتحاد و یکپارچگی مورد قبول هیچ کدام از دو رژیم مستقر در شمال و جنوب نبود. از سال 48 تا آغاز جنگ داخلی کره در 25 ژوئن 1950، نیروهای مسلح هر دو طرف بارها به درگیری های خونباری تن دادند. در سال 50 دامنه درگیری ها افزایش یافت تا جایی که کره شمالی به همسایه جنوبی خود حمله ور شد. این جنگ سه ساله که در عمل بستری مناسب را برای جدایی رسمی دو کره فراهم کرد با توافق طرفین بر سر ایجاد یک منطقه بی طرف سه مایلی فروکش کرد.
دوران پس از جنگ کره
کره شمالی و جنوبی از زمان جنگ تا به حال هیچ معاهده صلح رسمی را امضا نکرده اند و به لحاظ رسمی هنوز در جنگ به سر می برند. کره شمالی در ترور رهبران کره جنوبی طی نیم قرن گذشته (به ویژه در سال های 1968 ، 1974 و 1983) بارها ناکام ماند. حتی کشف تونل های مخفی کره شمالی در منطقه بی طرف (موسوم به DMZ) در سال 76 می رفت تا آتش جنگ را بار دیگر شعله ور سازد. در اواخر دهه 90، همزمان با خیز کره جنوبی به سمت دموکراتیزاسیون کشور و به دست گیری قدرت در شمال توسط کیم جونگ ایل (پسر کیم ایل سونگ)، دو ملت برای نخستین بار پس از جدایی از رویکرد به دیپلماسی در قبال یکدیگر استقبال کردند. این رویکرد به مرور زمان پیشرفت هایی هم داشت. تا جایی که دو کشور با طراحی یک پرچم غیررسمی واحد برای حضور کره در میدان های ورزشی موافق کردند. در سال های نخست هزاره جدید آرام آرام روابط اقتصادی بین دو کره قوت گرفت.