مانیتورینگ سیاسی

آرش بزرگمهر
در میان کشورهای آسیایی، به ویژه آسیای جنوب شرقی، فیلیپین از جمله کشورهایی است که شورای سیاستگذاری خارجی را در قالبی آکادمیک و با عنوان انستیتو سیاست خارجی عرضه کرده است. این انستیتو نهم سپتامبر 1976 با عنوان دپارتمان کارهای خارجی، تاسیس شد. این آژانس، ارائه مشاوره های سیاسی را به سیاستمداران این کشور در عرصه مناسبات خارجی برعهده دارد. در 1987 این انستیتو کار خود را گسترش داد تا بتواند تحت عنوان شورای سیاست خارجی فیلیپین، به فعالیت بپردازد. این شورا در 1991 به عنوان زیرمجموعه ای از وزارت امور خارجه این کشور به ساختار حکومتی فیلیپین ـ پس از گذراندن یک دوره تحقیقاتی ـ اضافه شد. گسترش تخصصی شدن سیاست، باب کردن امر پژوهش در ایده های سیاسی و مسائلی که با دیپلماسی خارجی مربوط است، تعیین اهداف و استراتژی های مدیریتی در مواجهه با چالش های سیاسی و طراحی نقشه های از پیش تعیین شده به منزله ارائه برنامه های متقن به جامعه از جمله اهداف و محورهای این شورا معرفی شده است.ساختار این شورا، چندان هم پیچیده نیست. این شورا متشکل از 5 مشاور است که ریاست آن را وزیر امور خارجه برعهده دارد.
پس از وزیر امور خارجه، ریاست در این شورا، امری است جمعی و اگر قرار باشد تصمیمی گرفته شود، خرد جمعی، نخستین گزینه اتخاذ تصمیم است. مدیریت اقتصاد و موقعیت های سیاسی در مرکز این شورا کرسی خاصی را به خود اختصاص داده چرا که این بخش (AFSD) زیرنظر مرکز مطالعات راهبردی و استراتژیک فعالیت می کند و هدفش بسیار حساس و خطیر است.
از مشهودترین وظایف این شورا می توان به برگزاری جلسات با حضور رئیسان احزاب گوناگون اشاره کرد. احزابی که هر یک به رغم داشتن اهدافی متفاوت، به حصول نتایج پربار سیاسی فکر می کنند. نتیجه این نشست ها، به دست آمدن ایده هایی است که هریک می تواند مانیفست این شورا را روشن سازد. هسته مرکزی نشست های این شورا با سران احزاب سیاسی، در نهاد وزارت کشور تشکیل می شود.اقتصاد و شاخص های اقتصادی، نگرش صحیح اجتماعی، انتخاب یک گروه پانزده نفره برای آنالیز سیاست های اتخاذ شده توسط این شورا و تاسیس آکادمی پژوهشی از دیگر شاخص های این شورا به حساب می آید. در بخش پژوهش که با عنوان بخش مطالعاتی استراتژی بین المللی (CIRSS) فعالیت می کند، تحولات آسیا پاسفیک و خاورمیانه از اولویت های ویژه آن به شمار می روند.
کتابخانه این شورا یکی از کامل ترین کتابخانه های سیاسی کشور محسوب می شود و هر روز مطالب 183 روزنامه و مجله در هر دو بعد سیاست خارجی و داخلی مورد نقد گروهی خبره قرار می گیرد. برگزاری سالانه چندین سمینار، کارگروه سیاسی و مرور مفاد قانون اساسی در راستای رفع ایراد و اشکال آن، از دیگر اهداف شورای موردنظر است. مطالب این شورا به زبان های آلمانی، انگلیسی، فرانسه، اسپانیایی و ماندارین، به چاپ می رسد. این شورا، هم اکنون سرگرم تحلیل مسائل مربوط به چین و تایوان و همچنین بررسی مسئله هسته ای کره شمالی است. از اواسط دهه نود میلادی چین پروسه جدیدی را در سیاست خارجی خود دنبال کرد. این پروسه که با عنوان «قربانی کمتر» به اجرا گذاشته شد، هدف ارتقای سیاست این کشور را با ادبیاتی دیپلماتیک دنبال کرد. آنها به یک سیگنال ممتد پاسخ دادند؛ حضور چین در عرصه سیاست بین الملل کمرنگ شده است.
گروه تحقیق و بررسی، به این نتیجه رسیدند که تصمیمات گرفته شده در این کشور، چین را به سمت قربانی شدن هدایت می کند. یکه تازی آمریکا و غرب در عرصه سیاست، حضور فعال کره جنوبی و ژاپن در اقتصاد آسیا و بی طرف نماندن کشورهای آسیای جنوب شرقی و فعالان آ.سه.آن در قبال مسئله تایوان، به سیگنال نامفهوم چین، پایان داد. آنها، برد فعال شورای سیاست خارجی چین را تمام کشورهای جهان اعلام کردند. «مانیتورینگ سیاسی» اصطلاحی است که مبنای حرکتی این شورا و اعضای پانزده نفره آن قرار گرفت. تجارت و مخالفت، دو عنوان برگزیده این شورا برای راهبرد در فضای سیاسی جامعه بین الملل انتخاب شدند چرا که تجارت، مبنای زندگی است و مخالفت با یک ایده، راهکارهای جدیدی را در پی خواهد داشت (اگر با ایده ای مخالفت شود، مجبور می شوید راهکاری جدید ارائه کنید). در 1997، این شورا کار خود را با شعار «حرکت به سوی اصلاحات و آشتی با جهان غیرچینی» گسترش داد. به این صورت که، موانع سیاسی برای برقراری ارتباط با سایر کشورهای جهان، از طریق همین شورا مرتفع شد.
در ساختار سیاسی این کشور، در سال های دهه 60 میلادی، «ژواین لای» که نخست وزیر بود، تنها موفق شده بود به آفریقا سفر کند و ترتیب ملاقات هایی را با رهبران چینی مستقر در این مناطق بدهد. پس از آن، هرگز، چینی ها نتوانستند به شفافیت در عرصه سیاسی نایل شوند که این تابلو در دهه نود میلادی، شکست. نگاهی به نتیجه حرکت آهسته اما پیوسته این شورا، حدفاصل سال های 1944-1998 نشان می دهد، چین توانسته نام 18 کشور را به فهرست متحدانش اضافه کند.شورای سیاستگذاری خارجی چین توانست لغت نامه سیاسی این کشور را نیز اصلاح کند.
از آن جمله می توان به واژه partner ship ـ مشارکت ـ اشاره کرد. اگر بعد از واژه یاد شده، نام ایالات متحده قرار می گیرد، در این کشور شما متهم به جانبداری از آمریکا می شدید اما این شورا توانست تدابیری را در نظر بگیرد که به سیاست چین لطمه ای وارد نشود و از سوی دیگر، با نزدیک شدن به آمریکا، امکان دسترسی به بازارهای جهان فراهم شود.
این شورا هم اکنون زیرنظر مستقیم «هوجین تائو» به فعالیت خود ادامه می دهد.