مذاکرات دشوار اوباما در کرملین

 پروفسور حمید مولانا
در مذاکرات دوجانبه آمریکا و روسیه که در کاخ کرملین صورت گرفت، دیمتری مدودف رئیس جمهور و ولادیمیر پوتین رئیس جمهور سابق و نخست وزیر کنونی روسیه به باراک اوباما رئیس جمهور آمریکا صریحا گفته اند که دولت روسیه با دیدگاه ها و سیاست های آمریکا درباره فعالیت های انرژی هسته ای ایران مخالفند و واشنگتن را از دخالت در امور داخلی ایران برحذر داشته اند. مدودف و پوتین که یک تیم فکری واحدی را بین نخبگان سیاسی امروز روسیه تشکیل می دهند همچنین در نشست چهره به چهره خود با اوباما ادعای آمریکا درباره طرح سپر موشکی آمریکا درشرق اروپا (کشورهای لهستان و چک) را کاملا رد کرده و از مواضع آمریکا در دخالت در امور داخلی گرجستان و همراه کردن آن کشور به ناتو اظهار نارضایتی کرده اند. اوباما در مصاحبه مطبوعاتی خود در مسکو بار دیگر ایران را متهم به فعالیت های تسلیحات اتمی کرد و دلیل طرح سپر موشکی در اروپای شرقی را حمله احتمالی موشکی ایران و کره شمالی به اروپا دانست.
روسیه بین فعالیت های انرژی اتمی کره شمالی و ایران تفکیک قائل بوده و با توسعه صلح آمیز انرژی اتمی ایران مخالفتی ندارد. در حالی که بالاترین مقامات رسمی ایران بارها اعلام کرده اند که با ساختن تسلیحات اتمی کاملا مخالفت داشته و به مقررات آژانس بین المللی انرژی اتمی احترام می گذارند، کره شمالی نه تنها به آزمایشات تسلیحات اتمی دست زده است بلکه از شرکت در آژانس بین المللی انرژی اتمی خودداری می کند. اوباما در مسکو از جلوگیری گسترش سلاح های اتمی در منطقه خاورمیانه صحبت کرد ولی از اینکه رژیم صهیونیستی اسرائیل سال هاست با موافقت واشنگتن مجهز به بمب اتمی است ذکری به میان نیاورد.
مذاکرات این هفته روسیه و آمریکا در مسکو در حقیقت نشست دو «ابرقدرت» قدیمی بود که می خواستند هم هویت گذشته خود را بازیابند و هم اختلافات و رقابت های بین خود را تا حد امکان به نوعی از همکاری و اعتمادسازی دست یابند. در دو دهه اخیر هیچ کشور قدرتمندی مانند روسیه و آمریکا به علت شکست سیاست های خود این همه مورد تحقیر یکدیگر و جامعه بین المللی قرار نگرفته اند. حیثیت سازی و تثبیت روابط آمریکا و روسیه هدف اصلی ملاقات اوباما با مدودف و پوتین بود.
ولی آنچه بیش از همه در این مذاکرات اهمیت داشت این بود که دوران لوطی گری قدرت های بزرگ در سطح جهانی پایان یافته است. اقتدار روسیه به عنوان شوروی سابق سقوط کرده، قدرت ایالات متحده آمریکا به عنوان یک امپراتوری افول، و اروپا نیز سال هاست که آن رهبری فکری و سیاسی دو قرن خود را از دست داده است. برای خروج از این بحران بزرگ، دنیای غرب و در راس آن آمریکا و روسیه احتیاج به یک بازنگری و تغییرات بنیادین در دیدگاه ها و الگوهای خود در سطح جهانی و منطقه ای دارند. تحولات مردمی در عرصه بین المللی، ظهور قدرت های جدید مانند چین و هند و ایران در سال های اخیر و مقاومت ملت ها علیه سلطه گرایی و کوشش آنان برای عدالتخواهی، معادلات حاکم بر نظام جهانی را درهم ریخته است.
کاهش تسلیحات هسته ای (و نه انهدام آنها) گسترش موشک های نظامی، استقرار پایگاه های جنگی و افزایش بودجه نظامی محور مذاکرات سران در کاخ کرملین بود.
باورنکردنی است در زمانی که بحران و رکود و ورشکستگی اقتصادی دنیا را فرا گرفته و بیش از هر موضوع دیگر اساس ایدئولوژی های لیبرالیسم/ سوسیالیسم را به چالش طلبیده است و شعله های جنگ از فلسطین و عراق گرفته تا افغانستان و پاکستان زبانه می کشد، نه تنها این مسائل در دستور روز مذاکرات مسکو و واشنگتن نبود، بلکه بزرگترین موفقیت اعلام شده توافق درباره کاهش احتمالی تسلیحات و کلاهک های بمب اتمی قابل پرتاب و استفاده هر یک از دو کشور از 5000 موشک به 1500الی 1675 بود! برای انهدام یک کشور و یک قاره و یک تمدن، احتیاج به 5000 و یا حتی 1500 موشک اتمی نیست. یک بمب اتمی می تواند چندین شهر بزرگ و یک ایالت و استان را به کلی ویران کند. چند بمب اتمی، آثار زندگی را در یک کشور حتی در یک قاره می تواند از بین ببرد. مگر خلع سلاح اتمی و انهدام تسلیحات اتمی یکی از اهداف اصلی تاسیس و کار سازمان بین المللی انرژی اتمی نیست؟
مذاکرات اوباما با مدودف و پوتین دشوار و پیچیده بود. اوباما و ژنرال های او اشتباهات جرج دبلیو بوش در عراق را در مورد افغانستان تکرار می کنند. روسیه که مزه شکست نظامی را در افغانستان چشیده و تجربه کرده است، این بار موافقت کرده است که نیروهای نظامی آمریکا و ناتو از کریدور و فضای هوایی روسیه برای انتقال تجهیزات نظامی به افغانستان استفاده کنند. این خود می تواند یک تله بزرگ برای آمریکا باشد. اگر آمریکایی ها و ناتو در عملیات نظامی خود در افغانستان موفق باشند، روسیه در این موفقیت خود را شریک خواهد دانست و تقاضای امتیاز خواهد کرد. در غیر این صورت روس ها خوشحال خواهند بود که آمریکا و ناتو دچار سرنوشتی شوند که امپراتوری شوروی را به سقوط کشاند.