14 سال روابط پکن و تل‌آویو

روابط چین و رژیم صهیونیستی یکی از پیچیده ترین انواع مناسبات در سیاست بین المللی محسوب می شود. علت آن هم عدم افشای اطلاعات شفاف در زمینه مناسبات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی دو طرف است.
چین و رژیم صهیونیستی از سال 1992 میلادی رسماً مناسبات سیاسی خود را برقرار کردند. اما در 14 سال گذشته روابط دوکشور به سرعت در حال پیشرفت است.
مقامات پکن و رژیم صهیونیستی که از توسعه مناسبات دو جانبه اهداف زیادی را دنبال می کنند، سفرهای متقابل رسمی و نیز دیدارهای غیرعلنی خود را در سال های اخیر افزایش داده‌اند.
از آنجایی که در چین رسانه های گروهی تحت کنترل شدید دولت هستند، این به خودی خود یک مانع اساسی برای دستیابی به اطلاعات به شکل شفاف است. ضمن آنکه روابط با اسرائیل نیز برای چین حساس است و جانب احتیاط از سوی هر دو طرف مراعات می‌شود.
از سوی دیگر مسئله خاورمیانه یکی از مهمترین و بحرانی ترین موضوعات در منطقه است. هر کشوری که به نوعی با رژیم صهیونیستی در این منطقه ارتباط داشته باشد، جوانب احتیاط را درنظر می گیرد و چین نیز از این امر مستثنی نیست.
افزون بر این روابط چین و اسرائیل نه تنها برای کشورهای مسلمان بلکه برای غربی ها نیز نگران کننده است.
براساس بررسی های بدست آمده و اطلاعات مربوط به سفرهای دوجانبه و نه چندان گسترده مقام های اسرائیلی و چینی، حجم مبادلات اقتصادی چین و اسرائیل حدود دو تا سه میلیارد دلار در سال برآورد می شود. با این حال، تاکنون هیچ آمار رسمی درباره این مبادلات تجاری به ثبت نرسیده است. زیرا بخش عمده این مبادله تجاری را موارد مربوط به مبادلات نظامی دربرمی گیرد. اسرائیل یکی از اصلی ترین تأمین کنندگان فن آوری های پیشرفته برای ساخت سلاح و جنگنده ها به چین محسوب می شود، اما در مسیر این همکاری نظامی مشکل و مانع اصلی آمریکاست. از جمله این همکاری ها می توان به تلاش چین برای دستیابی به فن آوری ساخت جنگنده، رادارهای پیشرفته، تولید مواد شیمیایی، ساخت هواپیماهای بدون سرنشین وغیره اشاره کرد.
این حجم گسترده مبادلات نظامی میان دو طرف باعث نگرانی آمریکا شده به گونه ای که واشنگتن بارها تهدید کرده است کمک های مالی خود را به اسرائیل قطع خواهد کرد و به شرکت های آن رژیم اجازه نخواهد داد در ساخت جنگنده های پیشرفته آمریکا مشارکت داشته باشند.
در حقیقت بخش نظامی اصلی ترین عامل پیوند روابط اسرائیل و چین است. اما این بدان معنا نیست که دو طرف در سایر زمینه ها با یکدیگر همکاری ندارند. اسرائیل در بخش کشاورزی و تجاری با چین همکاری دارد و در اجرای طرح های آبیاری به کشاورزان چینی کمک می کند. افزون بر این، شرکت های اسرائیلی که تعداد آنها در چین زیاد است، در زمینه انتقال مواد شیمیایی، کود شیمیایی، وسایل و تجهیزات مخابراتی و غیره نیز با طرف های چینی همکاری می کنند. مثلاً به تازگی شرکت مواد شیمیایی اسرائیل موسوم به «آی.سی.ال»، تولیدکننده کود شیمیایی قراردادهایی با چین برای فروش دو میلیون تن از این محصول امضا کرد که تا سال 2009 میلادی به پکن تحویل خواهد شد. در زمینه پزشکی نیز به ظاهر خدماتی از سوی چین به بیماران اسرائیلی داده می شود. چندی پیش گزارشی در برخی از روزنامه های اسرائیلی منتشر شد مبنی بر این که بسیاری از بیماران اسرائیلی برای انجام پیوند اعضا و به دلیل ارزان بودن آن در چین، به این کشور سفر می‌کنند.
ذکر این نکته شاید خالی از لطف نباشد که این بیماران از پیوند و جراحی اعضای بدن زندانیانی استفاده می کنند که به حکم دادگاه های چین اعدام شده اند و در بسیاری موارد اطلاعات شفافی نیز در اختیار خانواده های آنان درباره تجارت اعضای بدن قرار نمی دهند. محدود بودن اطلاعات منتشر شده درباره سطح روابط چین و اسرائیل ارزیابی سطح مناسبات پکن- تل آویو را برای تحلیلگران مشکل کرده است. اما اظهار نظرهایی از سوی مقام های چین درباره اسرائیل تا اندازه ای از مطلوب بودن نسبی روابط دو طرف خبر می دهد. اگر چه در جریان حمله اخیر جنگنده های اسرائیلی به لبنان یک ناظر چینی سازمان ملل نیز کشته شد، اما دولت چین در اعتراض به این اقدام تنها به انتشار یک بیانیه اکتفا کرد.
در جریان جنگ لبنان رسانه های گروهی چین دستکم تا زمانی که ناظر چینی سازمان ملل کشته نشده بود، مطلبی در محکومیت اسرائیل منتشر نمی کردند بلکه در آن دوران گزارشی از مصاحبه روزنامه «مردم» ارگان حزب کمونیست با سفیر اسرائیل در چین به ثبت رسید و به دنبال آن اعلام شد که شماری از مسافران اسرائیلی با قطار جدید خط تبت به این منطقه سفر کرده‌اند.
این گونه برخوردها از سوی چین در روابط با اسرائیل چندان هم غیر طبیعی نیست. زیرا پکن کماکان یکی از اصلی ترین نیازمندان به کمک های نظامی اسرائیل برای خرید تسلیحاتی و ساخت جنگنده است. علاوه بر این شرکت های مخابراتی و کشاورزی اسرائیل خدمات و تجهیزاتی را در اختیار چین می گذارند که پکن برای توسعه این عرصه ها به آن نیاز جدی دارد. در زمینه همکای های فرهنگی و علمی میان چین و اسرائیل می توان به امضای توافقنامه های همکاری در زمینه های فرهنگی و علمی میان دو کشور اشاره کرد. براساس این توافقنامه ها، دو طرف همکاری های فرهنگی از جمله برپایی نمایشگاه، برنامه های هنری، فیلم، تلویزیون و آموزش و پرورش دوجانبه را افزایش داده اند. همچنین در جریان سفر هیئتی از وزارت ارتباطات و مخابرات اسرائیل به پکن دو توافقنامه برای فروش دو ماهواره مخابراتی و برنامه های تلویزیونی برای بازی های المپیک سال 2008 پکن، با مقام های چین امضا شد. اصولاً چین براساس سیاست خاص خود ترجیح می دهد از بروز هرگونه مشکل در روابط خود با کشورهای دیگر و همچنین با اسرائیل و فلسطین خودداری کند. به همین سبب سخنگویان وزارت خارجه چین هرگاه در مورد مسئله خاورمیانه سوالی مطرح شود، به شکلی برابر و بدون جانبداری متعصبانه از اسرائیل و فلسطین می خواهند قطعنامه های سازمان ملل را رعایت کنند و دست از خشونت برداشته و به مذاکرات صلح بازگردند.