صدای ملت فرانسه؛ پارلمان یا دولت؟

مازیار شهریاری
بررسی پروندۀ نسل‌کشی ارامنه در امپراتوری عثمانی در پارلمان فرانسه و تصویب یک قانون جدید در این باره، واکنش‌های تند دولت ترکیه به این تصمیم فرانسوی‌ها و سپس موضع‌گیری شیراک رییس جمهور فرانسه در این مورد،تجربه‌ای جالب در حوزهء تقسیم کار دولت‌ها و پارلمان‌ها در زمینهء سیاست خارجی را نشان می‌دهد.
اقدام مجلس فرانسه: نماد دیدگاه‌های حاکم بر اکثریت فرانسوی‌ها
قانون‌گذاران فرانسوی طی اقدامی که خشم و انزجار مقامات و مردم ترکیه را به همراه داشت، لایحه‌ای را به تصویب رساندند که به موجب آن انکار «برابر بودن قتل عام ارامنهء ترکیه در دورهء عثمانی‌ها با نسل‌کشی» جرم تلقی خواهد شد. فرانسه قتل عام ‌1/5 میلیون تن از ارامنهء ترکیه در خلال سال‌های ‌1915 تا ‌1919 را به رسمیت شناخته و از این کشتارها تحت عنوان «نسل‌کشی» یاد کرده است. همچنین به موجب لایحهء دولت فرانسه انکار این موضوع جرم تلقی خواهد شد و فرد مجرم با یک سال حبس و پرداخت جریمه‌ای بالغ بر ‌56 هزار دلار مواجه می‌شود. لایحهء مذکور با ‌106 رای موافق در برابر ‌9 رای مخالف اعضای پارلمان فرانسه مورد تصویب قرار گرفت اما اکثریت قانون‌گذاران مجلس نمایندگان ‌557 عضوی این کشور در رای‌گیری‌ها شرکت نکردند. در واقع و به هر جهت قانون‌گذاران حزب حاکم در مجلس نمایندگان از نفوذ خود برای رد این لایحه‌استفاده نکردند واغلب قانون‌گذاران حزب حاکم فقط در روند رای‌گیری درخصوص لایحهء مذکور که توسط اعضای حزب سوسیالیست فرانسه ارایه شده بود، شرکت نکردند.
واکنش‌های ترکیه
در آنکارا معترضان خشمگین ضمن درخواست برای تحریم کالاهای فرانسوی اقدام به پرتاب تخم مرغ به سفارت این کشور در ترکیه کردند. عبدالله گل، وزیر امور خارجهء ترکیه اظهار کرد: «هیچ کس نباید بر این باور باشد که ترکیه چنین موضوعی را بی‌اهمیت و ساده خواهد پنداشت.» وزیر خارجهء ترکیه گفته است: «تصویب این لایحه به روابط فرانسه و ترکیه لطمات جدی وارد آورد و به اعتبار و وجههء فرانسه به عنوان عضوی از اتحادیهء اروپا که مدافع آزادی بیان است، آسیب رساند; ازین پس فرانسه هرگز نخواهد توانست خود را «مهد آزادی» بداند. رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه نیز تصویب لایحهء مذکور را رسوایی بزرگ و لکهء ننگی برای آزادی بیان دانست گفت که با تصویب چنین لایحه‌ای یک اشتباه تاریخی صورت گرفت.»
واکنش ارمنستان
دولت ارمنستان، ترکیه را به قتل عام گستردهء ارامنه در خلال جنگ جهانی اول در دورهء امپراتوری عثمانی متهم کرده ‌است اما مقامات آنکارا بر این باورند که ارامنه در جریان ناآرامی‌های داخلی کشورشان پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی کشته شدند. وارتان اوسکانیان، وزیر امور خارجهء ارمنستان اعلام کرده که تصویب این لایحه واکنشی طبیعی به انکار رسمی نسل‌کشی ارامنه از سوی کشور ترکیه است و مقامات ترکیه با نقشهء قبلی قصد ستیز با حقیقت را دارند.
واکنش شیراک
ژاک شیراک، رییس‌جمهور فرانسه با تصویب این لایحه مخالف است وبعید به نظر می‌رسد که با تصویب این لایحه توسط سنای کشورش موافقت کند. شیراک پیش‌تر گفته بود که این لایحه بیش‌تر جنجالی است تا این که بر مبنای واقعیت‌های حقوقی استوار باشد. ژاک شیراک، همچنین در گفت‌‌وگوی تلفنی با «رجب طیب اردوغان» نخست‌‌وزیر ترکیه از تصویب قانون مجرم دانستن منکران کشتار ارامنه توسط ترک‌‌ها در پارلمان فرانسه، ابراز تاسف کرد و گفت که از تصویب این قانون متاسف است» بنابراین به نظر می‌رسد که شیراک درصدد جلوگیری از تاثیرگذاری منفی این تصمیم پارلمان بر روابط ترکیه و فرانسه باشد. ضمن آن‌که شیراک مایل نیست که فضای روابط خارجی فرانسه را به سوسیالیست‌ها بسپارد اگر چه بعید به نظر می‌رسد که شیراک و راست‌های فرانسه با دیدگاه‌های ترکیه در مورد این پرونده موافق باشند. این نکته را نیز نباید فراموش کرد که لابی ارامنه در فرانسه بسیار نیرومند است.