رقص خطرناک آذربایجان با روسیه

مترجم : مریم یوسفی
عادى شدن روابط ترکیه و ارمنستان نه تنها موجب ثبات منطقه پرتنش قفقاز جنوبى مى‌شود، بلکه باعث بهبودى روابط آنکارا و ایروان نیز خواهد شد. در این شرایط آذربایجان خود را در موضعى قرار داده است که تنها به عنوان نوعى کارشکنى مورد حمایت از سوى روسیه قلمداد مى‌شود.
عادى شدن روابط ترکیه و ارمنستان نه تنها موجب ثبات منطقه پرتنش قفقاز جنوبى مى‌شود، بلکه باعث بهبودى روابط آنکارا و ایروان نیز خواهد شد. در این شرایط آذربایجان خود را در موضعى قرار داده است که تنها به عنوان نوعى کارشکنى مورد حمایت از سوى روسیه قلمداد مى‌شود.
منابع دیپلماتیک ترکیه براین باورند که روسیه بازیگر پشت صحنه کارشکنى دقیقه 90 ایجاد شده از سوى آذر بایجان بر سر روابط ارمنستان و ترکیه است.
روسیه مدت‌ مدیدى از تنش میان آذربایجان-ارمنستان و ترکیه-ارمنستان بهره بردارى مى‌کرد.
این تنش‌ها مى‌تواند تاثیرات منفى بر روابط میان متحدان ناتو و ترکیه و ایالات متحده بگذارد، ارامنه در زمان ترکیه عثمانى کرده است.
در دیدار 6 آوریل سال جارى باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا از ترکیه، وى رخداد‌هاى سال 1915را که در کمپین انتخاباتى خود بر روى آن تاکید کرده بود دوباره بیان کرد، اما همچنین بر این نکته نیز تاکید کرد که ایالات متحده از بهبود روابط ترکیه و ارمنستان استقبال خواهد کرد و مانع آن نخواهد شد.
این پیام اوباما به عدم کاربرد واژه "نسل‌کشى" در سخنرانى 24 آوریل او تعبییر شد. 24 آوریل روز آغاز کشتار جمعى ارامنه در سال 1915 است. بسیارى بر این باورد بودند که اگر اوباما قصد داشت از واژه "نسل کشى" استفاده کند،‌به آنکارا سفر نمى‌کرد.
ترکیه به شدت ادعاى مبتى بر "نسل کشى" را رد مى‌کند و مدت‌هاست به آمریکا هشدار مى‌دهد در صورت استفاده از واژه "نسل کشى" از سوى کنگره، قطعنامه‌اى در این باب صادر خواهد کرد. همچنین ترکیه اعلام کرده است که اگر رئیس‌جمهور آمریکا از این واژه در سخنرانى‌هاى خود استفاده کند، ‌این امر بدون شک روابط این دو متحد را خدشه‌دار خواهد کرد. متحدانى که در مناطق خاورمیانه، ‌قفقاز،‌ بالکان و مدیترانه شرقى به شدت به یکدیگر نیازمندند.
اما ترکیه که دهه‌هاست هیچ کارى به جز رد ادعاى‌هاى "نسل کشى" نکرده است. در سال 2005 پیشنهادى مبنى بر تشکیل کمیته‌اى از مورخین براى بررسى وقایع سال 1915 ارائه داد. این پیشنهاد همراه با پیشنهاد آغاز روابط با همسایه شمال شرقى‌اش یعنى ارمنستان همراه بود.
این پیشنهادات دربرگیرنده راه حل مناقشه قره‌باغ و بازگشاى مرز میان ترکیه و ارمنستان بود که از سال 1993 پس از مناقشه آذربایجان و ارمنستان برسر قره باغ به دست ترکیه بسته شد. همراه این پیشنهاد مسئله بررسى مسئله کشتار ارامنه توسط مورخین دو کشور مطرح شده بود.
به هر حال با خوددارى دقیقه آخر رئیس‌جمهور آذربایجان الهام على‌اف، براى شرکت در اجلاس تمدن‌هاى سازمان‌ملل متحد که در استانبول برگزار شد، مشخص شد که باکو به نزدیکى روابط آنکارا-ایروان پیش از حل مناقشه قره‌باغ معترض است و روابط ارمنستان-ترکیه بار دیگر با مناقشه باکو-ایروان خدشه دار شد.
یکى از سفراى قبلى ترکیه در آمریکا که سفیر ترکیه در باکو نیز بود بر این باور است که گرچه بسته پیشنهادى ارمنستان-ترکیه براى کل منطقه متضمن منافع خوبى است اما ترکیه جنبه دیپلماسى عمومى برقرارى روابط را نادیده گرفته است.
لوگولو طى میزگردى در شبکه سی.ان.ان ترک گفت: سیاست‌مداران ترک باید احزاب پارلمان را در مورد گام‌هاى برداشته شده در جهت بهبود روابط با ارمنستان مطلع مى‌کردند و در عین حال مردم ترکیه نیز باید تا حدودى در جریان این امر قرار مى‌گرفتند.
به هر حال امروز این سوال مطرح مى‌شود که آیا دولت على‌اف در باکو واقعا به دیپلماسى عمومى و در پى آن به واکنش مشاهده شده از سوى مردم اهمیت مى‌دهد؟
در عوض، على اف با استفاده آشکارا از رسانه‌هاى تحت کنترل دولت که به انتشار اخبار از سرگیرى روابط و حل نشدن مساله قره‌باغ مى‌پرداختند به کارشکنى در روابط ترکیه-ارمنستان پرداخت.
مورات مرکان، از اعضاى حزب عدالت و توسعه، رئیس کمیته روابط خارجى پارلمان در همان برنامه گفت که ترکیه، باکو را از همه گفت‌و‌گو‌هاى دوجانبه میان ترکیه و ارمنستان چه به صورت رسمى و چه به صورت غیر رسمى طى چند سال اخیر آگاه کرده است.
صحبت‌هاى آقاى مرکان سبب برانگیختن علامت سوال‌هایى در مقابل تصمیم على اف براى عدم شرکت در اجلاس استانبول مى‌شود. وى هیچ دلیل خاصى براى خوددارى از شرکت در این گردهمایى ذکر نکرد.
عکس‌العمل آذربایجان، ‌که به تازگى اقدام به فروش گاز به بازارهاى اروپا از طریق ترکیه کرده است و روسیه را در این اقدام حذف کرده است، ‌سبب شد تا رجب طیب اردوغان آذربایجان را به عنوان مقصرى براى عدم عادى سازى روابط ترکیه و ارمنستان معرفى کند.
این تحولات نشان مى‌دهد که در پشت موضع‌گیرى منفى على اف که با دامن زدن به آن از طریق رسانه‌هاى خودى و افکار عمومى علیه بهبود روابط ارمنستان و ترکیه اقدام مى‌کند، روسیه حضور دارد که منافع متعددى در عدم برقرارى ثبات در قفقاز دارد.
انجام بسته پیشنهادى مذاکره‌اى بین ترکیه و ارمنستان هم اکنون توسط روسیه و آذربایجان به تاخیر افتاده است.
ایالات متحده آمریکا به شدت معتقد است که عدم اجراى بسته پیشنهادى ترکیه-ارمنستان به زودى سبب برانگیختن سخنگوى مجلس نمایندگان آمریکا (خانم نانسى پلوسى)و حامیان آن‌ها براى تصویب قطعنامه‌اى براى تشریح وقایع 1915 به عنوان "نسل کشى" ارامنه خواهد شد.
امروز ترکیه به جاى عادى‌سازى روابط ترکیه-ارمنستان در مورد قره‌باغ باید بسته پیشنهادى خود را هرچه سریعتر اجرا کند. چنین روشى به عنوان گامى بزرگ در جهت حل و فصل مناقشه قره باغ تلقى خواهد شد.