آموزش و پرورش شاخص توسعه

صفی الله ملکی
گروه سیاسی: مفهوم توسعه Development اساسا با مفاهیم تغییر اجتماعی Social change و پیشرفت انسانی Human Progress توام می‌باشد.
توسعه عقلانی شدن فعالیت‌های انسانی و ترسیم رابطه روشن بین امکانات و اهداف است پس توسعه دستاورد انسان است و آن هم منبعث از فرهنگ است. توسعه صرف افزایش شاخص‌های مادی نیست بلکه توسعه از رهگذر غنابخشی انسان‌ها و هم از طریق کیفیت زندگی آنان سنجیده می‌شود. لذا آموزش و پرورش برای همه جوامع شاخص توسعه است.
توسعه فرهنگی:
امروزه سیاستگذاری و برنامه‌ریزی در بخش آموزش و پرورش به عنوان یک نهاد فرهنگی ضرورت هرگونه سیاست‌گذاری اجتماعی و اقتصادی و علمی به شمار می‌آید.
توسعه فرهنگی فرآیندی پویا از غنی‌سازی فرهنگ، تحکیم تجلیات فرهنگی و فراهم سازی امکانات فرهنگی برای کلیه افراد جامعه از طریق افزایش ظرفیت خلاقیت و نوآوری در ارزش‌ها و رفتارهایی می‌باشد که انسان‌ها در زندگی روزمره به کار می‌گیرند.
ارتقای خلاقیت و نوآوری که مورد تاکید جان دیوئی فیلسوف تعلیم و تربیت می‌باشد و توسعه نگرش‌ها، تحکیم و تقویت هویت فرهنگی و فراملی در حوزه توسعه فرهنگی امکان‌پذیر است.
آموزش و پرورش توسعه‌زاست و توسعه بدون دستیابی به توسعه فرهنگی و ارتقای سطوح علمی مردم در دراز مدت میسر نیست.
آموزش و پرورش به عنوان محور توسعه:
محور اصلی در فرآیند توسعه هر کشوری آموزش و پرورش می‌باشد. اصولا نهاد آموزش و پرورش موتور محرکه توسعه همه‌جانبه بشریت بوده و هست چون آموزش و پرورش در جامعه در حال دگرگونی، تغییر و تحول و نوگرایی، آگاهانه در راستای رشد استعدادها و اصلاح و تغییر رفتار در انسانها است. آموزش و پرورش باید رابطه متقابل با فرهنگ روز جامعه را داشته باشد همچنین آموزش و پرورش در حقیقت می‌تواند عامل و کارگزار تحول باشد و این توسعه و تحول در فرهنگ با پیش‌نگری، نیازسنجی و تحقیقی و برنامه‌ریزی و نظارت و ارزشیابی دقیق و عقلانی سرلوحه برنامه کاری آموزش و پرورش باید باشد. توسعه فرهنگ همان ایجاد مهارت‌های جدید و ارتقای سطوح مهارت‌های موجود در جامعه است. این موضوع به معنای اولویت دادن به آموزش موثر و مداوم در طراحی الگوی فرهنگی و پذیرش نوسازی در بخش آموزش و تربیت است.
در جامعه امروز کشور اسلامی ایران و برای نیل به توسعه فرهنگی باید به عامل انسانی و امکانات موجود در آموزش‌های رسمی و غیررسمی (فعالیت‌های فوق برنامه) توجه داشت و با بررسی وضع موجود مهارت‌آفرینی دانش‌آموزان را افزایش داد و تعارض بین فرهنگ سنتی و مدرن را کاهش داد تا با اتخاذ تدابیر لازم فرهنگ غنی اسلامی با پرورش کودکان، نوجوانان و جوانان محقق یابد.
علی(ع) می‌فرمایند: فرزندانتان را برای غیرزمان خود تربیت کنید چرا که زمان‌ها متحولند؛ نیازها متغیر و برداشت‌ها متفاوت. آموزش و پرورش یک نهاد فرهنگ‌ساز و فرهنگ‌پذیر است و رکن اصلی توسعه محسوب می‌شود و افراد را برای یک زندگی سالم و جامعه‌ای پویا و مستقل در راستای توسعه اجتماعی و فرهنگی آماده می‌کند.
برای نیل به توسعه فرهنگی، آموزش و پرورش نیاز به جامعه‌ای دارد که باروری آن نیاز به تنوع فرهنگ، آزادی بیان، مشارکت در فعالیت‌های فرهنگی و تبادل افکار و عقاید، دانش علمی، خلاقیت و آفرینش‌های فرهنگی و تغییرات اساسی و برنامه‌ریزی شده در نظام تربیت معلم و نظام مدیریتی و اصلاح وضع موجود دارد. آموزش و پرورش در صورت داشتن برنامه‌های پویا، واقع‌بینانه و پایدار منطبق با ارزش‌های اسلامی می‌تواند انسان‌هایی دیندار، معتقد و متخصص با فرهنگ، کارآمد بار آورد و راه توسعه فرهنگی را هموار سازد. سرمایه‌گذاری فرهنگی و احیای امور تربیتی و ایجاد بستر لازم برای غنی‌سازی اوقات فراغت دانش‌آموزان و آفرینش فرهنگ مدرن توسط صاحبان فکر و اندیشه، مربیان تعلیم و تربیت و گسترش قلمرو یادگیری و توجه به خلاقیت و نوآوری فراگیران و استعداد و نیازهای جسمانی و روانی آنان و آینده‌نگری و آینده محوری، با توجه به رشد سریع تکنولوژی و ارتباطات از ضروری‌ترین نیازهای آموزش و پرورش در حال حاضر می‌باشد. توجه به دروس علوم انسانی به عنوان میراث عظیم هویت ملی و اسلامی از دیگر راهکارهای توسعه فرهنگی از طریق آموزش و پرورش می‌باشد.