گزارش «کنیست» از جنگ 33 روزه لبنان (بخش دوم)

خلاصه‌ای از زمینه های رویدادها
در روز چهارشنبه مطابق با 12/7/2006 نزدیک ساعت نه صبح، یک نیروی نظامی ارتش شامل دو نفربر نظامی از نوع "همر " حامل هفت سرباز در مرزها لبنان و به سمت شرق (منطقه های زرعیت و شتولا) سرگرم گشت زنی بود.
پس از گذشت پانزده دقیقه از شروع فعالیت، این نیرو با آتش سنگین از سوی کمین واقع در منطقه "المطله " مواجه شد. این کمین در فاصله بسیار نزدیک و از داخل اراضی اسرائیل اقدام به حمله نمود.
نتیجه اولیه این حمله مسلحانه، کشته شدن سه سرباز اسرائیلی و زخمی شدن دو تن و نیز ربوده شدن دو سرباز دیگر از سوی عناصر حزب الله بود.
پس از گذشت یک 75 دقیقه از این رویداد، یک تانک زرهی به همراه نیروی پیاده به سمت دیوار مرزی بین لبنان و اسرائیل و همان نقطه شلیک به نیروی گشتی، اعزام شدند. تا رزمندگان حزب الله و ربایندگان دو سرباز اسرائیلی را تعقیب کنند و مانع از عقب نشینی آنها بشوند.
این تانک نیز در کمین نیروهای مسلح افتاد ،به طوری که انفجار یک بمب بزرگ موجب انفجار سریع و انهدام کامل این تانک گردید. در نتیجه چهار نیروی داخل تانک نیز به همراه یک سرباز از نیروهای پیاده کشته شدند. عملیات ربایش این دو سرباز با گشودن آتش سنگین از سمت های مختلف و نیز پرتاب خمپاره از سوی نیروهای حزب الله به سمت چندین هدف در منطقه کوهستانی مرزی همراه بود. به دنبال این رویداد، دولت اسرائیل ، نشست فوق العاده ای برگزار نمود و تصمیم گرفت برای پاسخ قاطع و جدی به حزب الله، عملیات نظامی شروع شود. دولت در این نشست با یک سری عملیات نظامی که از سوی مسئولین دستگاه امنیتی ارائه شده بود، موافقت نمود.
از سوی مقابل و به دنبال اجرای عملیات های مصوب از سوی اسرائیل، حزب الله نیز حملات خود، به ویژه پرتاب موشک به مجتمع های مسکونی درشمال اسرائیل را تشدید نمود نام این نبرد نظامی "جنگ دوم لبنان " نام گرفت که به مدت 34 روز و تا تاریخ 12/8/2006 ادامه یافت که در این تاریخ شورای امنیت سازمان ملل قطعنامه 1701 را صادر نمود.
در طول این جنگ، 40 شهروند به همراه 119 سرباز اسرائیلی کشته شدند و ساکنان مناطق شمال اسرائیل نیز که بیش از یک میلیون جمعیت را شامل می شود، مجبور شدند در طول این جنگ و به دلیل حملات موشکی حزب الله، در پناهگاهها و مناطق حفاظت شده به سر ببرند. این حملات موشکی تا پایان جنگ ادامه یافت و اسرائیل را با اصابت بیش از چهار هزار موشک مواجه نمود که بیشتر این موشک ها از نوع کاتیوشا بودند.
این برای اولین بار نبود که حزب الله اقدام به ربودن سربازان ارتش اسرائیل می نمود. حزب الله که در هنگامه جنگ اول لبنان در سال 1982 تأسیس شد، توانست خود را تقویت و مسلح نموده و در منطقه کمربند امنیتی در جنوب لبنان با ارتش اسرائیل جنگی فرسایشی را آغاز نماید و در همان حال توانست با موفقیت، به مجموعه های مسکونی شمال اسرائیل را هدف موشک قرار دهد و ارتش اسرائیل را در تاریخ ماه مه 2000 میلادی مجبور به عقب نشینی از جنوب لبنان نماید. پس از چند ماه از این عقب نشینی، حزب الله توانست سه سرباز اسرائیلی را از منطقه مرزی در نزدیکی "جبل دوف " برباید. تلاش حزب الله برای ربایش تعداد بیشتری از نیروهای اسرائیل ادامه یافت تا اینکه در نوامبر 2005 نیز با حمله به یک مقر ارتش اسرائیل در نزدیکی روستای «غجر» تلاش کرد سربازان اسرائیلی موجود در این مقر را برباید اما ناکام ماند. حزب الله از زمان تأسیس خود از سوی ایران و سوریه تجهیزات نظامی دریافت می کند و خود را مسلح کرده است. این دو کشور برای کادرسازی و آموزش نیروهای حزب الله ،به آن کمک کرده اند و این سازمان نیز در راستای خدمت به منافع این دو کشور چندین عملیات نظامی بر ضد اسرائیل را انجام داده است.
جوهره توان تسلیحاتی حزب الله در بمب های دور برد، با برد بیش از یکصد کلیومتر خلاصه می شود که توانسته مناطق مختلفی از اسرائیل را تهدید کند. در کنار این تسلیحات، حزب الله توانسته شبکه کارآمد ارتباطاتی فرماندهی میدانی و نیز شبکه ای گسترده از مخفی گاهها و نیز تونل ها را در سرتاسر مرزهای جنوبی لبنان ایجاد کند.
حزب الله به نیروهای خود جنگ فرسایشی و جنگ پارتیزانی آموزش می دهد ، به طوری که آنها توانسته اند در رویارویی های میدانی این آموزش ها را به خوبی عملی سازند. در اینجا باید یادآوری نمود که در آغاز سال 2005 میلادی نیروهای سوری از لبنان خارج شدند و این مسأله موجب تقویت موقعیت حزب الله از چند جهت ، از جمله تثبیت موقعیت حزب الله در نقشه سیاسی لبنان شد و نیز این حزب را به بازوی پیشرفته نظامی سوریه در لبنان مبدل گردید.
به این ترتیب، ارتش اسرائیل در برابر چالش و تهدیدی جدی به نام حزب الله قرار گرفت و به ناچار وارد درگیری نظامی با این حزب شد. به همین رو با توجه به نوع رویارویی نظامی که اسرائیل در جنگ دوم لبنان انجام داد و نیز درک اسرائیلی ها مبنی بر اینکه این تجربه ممکن است تکرار شود و ممکن است حکومت اسرائیل وارد رویارویی های مشابه این نبرد گردد، نیاز جدی به نتیجه گیری و درس گیری از این جنگ وجود دارد.
برای تحقق این هدف، دستگاه امنیتی بلافاصله ، پس از اتمام جنگ اقدام به انجام یک سری تحقیقات گسترده و ژرف نمود و تحقیق و تفحص از تمامی یگانها و دستگاههای نظامی به کارگرفته شده در طول این جنگ را شروع کرد تا بتواند توان رزمی ارتش را بهبهود بخشد و سطح آمادگی این نیرو را بالا ببرد.
با این حال، هر دستگاهی در سازمان نظامی و در صدر آنها ارتش، به تحقیق و تفحص دقیق و نقد برون سازمانی از عملکرد خود نیاز دارد تا بتواند فرایند اصلاحات سازمانی مورد نظر را تکمیل کند. البته این تحقیق و تفحص و نقد برون سازمانی نیازمند توجه و اشراف به این نکته است که علاوه بر سازمان نظامی، در این جنگ سازمان ها و دستگاههای دیگری نیز مانند دولت، وزارت خارجه و دیگر دستگاههای امنیتی مشارکت داشته اند.
کمیسیون سیاست خارجی و امنیت از سوی کنیست، مأمور انجام تحقیق و تفحص دقیق از عملکرد دستگاههای امنیتی و نظامی فعال در زمینه های سیاسی، امور خارجه و نیز امنیتی اسرائیل شده است. جنگ دوم لبنان نیز مانند جنگ های گذشته نتایجی تاریخی به ارمغان آورد که به حال و آینده حکومت مرتبط می باشند. به همین رو، این کمیسیون برای اولین بار در تاریخ فعالیت خود-جدای از چارچوب ها و مسئولیت های دیگر کمیته های دولتی، ناظر و بازرس حکومت و نیز دیگر نهادهای مسئول بررسی و تحقیق موجود در کشور و جهان - وارد جزئیات و عمق مسائل جنگ شد .
این گزارش در راستای مأموریت های این کمیسیون مبنی بر اشراف بر عملکرد رده های سیاسی و اجرایی و پیامدهای مختلف عملکرد این نهادها در زمینه های امنیتی و امور خارجه تهیه گردیده است.
شیوه کار
بر اساس تصمیم رئیس کمیسیون امور خارجه و امنیت کنیست و به درخواست تمامی اعضای این کمیسیون و نیز توصیه کادر کارشناسان خبره تعیین شده از سوی این کمیسیون، لازم دیدیم در جزئیات رویدادهای جنگ از زمان آغاز آن تا به پایان جنگ ، وارد شود. به همین دلیل این کمیسیون از دومین روز شروع جنگ در دفتر خود در کنیست جلساتی را تشکیل داد و پشت درهای بسته با وزیر دفاع به مدت دو ساعت و نیم به بحث و بررسی و مناقشه در خصوص جنگ پرداخت. در این جلسه مجموعه ای از اطلاعات امنیتی و شیوه های نظامی دارای ابعاد استراتژیک و به کارگرفته شده در این جنگ ، به اطلاع حضار رسید.
وزیر دفاع در این جلسه ، خلاصه ای از تصمیمات اتخاذ شده از سوی دولت نیز خطوط کلی عملیات نظامی شروع شده توسط ارتش را ارائه نمود. به محض پایان یافتن این جنگ، کمیسیون ما ، تلاش گسترده ای را به کار بست به طوری که در مجموع ، با طرف ها و دستگاههای مرتبط با روند جنگ، 40 نشست و دیدار برگزار نمود. به طوری که دست کم روزانه یک نشست و بازدید میدانی انجام می شد.
در خلال فعالیت این کمیسیون، فرماندهان مختلف نظامی و رهبران سیاسی بسیاری ، به ادای شهادت در این کمیته پرداختند که از برجسته ترین آنها عبارتند از : نخست وزیر، وزیر دفاع، وزیر خارجه ، رئیس ستاد کل ارتش، رئیس دستگاه اطلاعات نظامی "امان " ، فرمانده نیروی هوایی ،فرمانده نیروی دریایی و رؤسای یگان های طرح و برنامه و تحقیقات نظامی ، رئیس یگان امنیت اطلاعات، رئیس بازرسی نظامی، و دیگر نمایندگان یگان های مختلف ارتش، نیز رؤسای دستگاههای امنیتی و بسیاری از مقامات و... .
این کمیته اقدام به بازدید میدانی از شماری از اماکن و مقر ها مانند جبهه نبرد در شمال ، مقر ستاد کل ارتش ، پایگاههای یگان های اجرایی، اداره های جبهه داخلی و دستگاه اطلاعات نمود. از آنجا که جبهه داخلی در روند این جنگ ، اهمیت محوری و مستقیمی به خود اختصاص داده بود، مقرر گردید کمیته همکاری، تشکیل شود تا میزان آمادگی و توان این جبهه را -چه در شرایط فوق العاده و چه پس از جنگ- بررسی و ارزیابی نماید. همچنین مقرر گردید یک تیم ویژه برای تعیین میزان شایستگی های فرماندهی جبهه داخلی در پرتو نتایج نگران کننده این جنگ، تشکیل گردد.
پس از پایان این عملیات نظامی، این کمیسیون به ارزیابی های خود ادامه داد و بحث و بررسی های فراوانی را انجام داد تا بتواند نتایج و درس های این جنگ را استخراج نماید. که در این جلسات، افراد برجسته ای از دستگاههای مختلف امنیتی و امور خارجه حکومت از جمله مقامات بلندپایه سیاسی به ادای شهادت و ارائه اطلاعات اقدام نمودند و اعضای کمیسیون خواستار ارائه پیشنهادات و راهکارهای جایگزین برای جبران نتایج این جنگ از سوی آنان شدند. از جمله کسانی که در این کمیسیون حاضر شدند، می توان شخصیت هایی را نام برد که در کمیته های تحقیق پس از جنگ ، تعیین شدند.
در خلال این بحث و بررسی ها و تحقیقات بسیاری که از سوی این کمیسیون انجام شد، مسئولیت ها میان کمیته های فرعی که بعداً تشکیل شدند، توزیع گردید که به شرح زیر می باشد:
1. کمیته ویژه امنیت و ضداطلاعات، مأموریت های سری ، اسرا و مفقودین.
2. کمیته ویژه تعیین اهمیت هشدارهای امنیتی.
3. کمیته ویژه اصول امینتی و ایجاد نیروی نظامی.
4. کمیته ویژه روابط خارجی و اطلاع رسانی.
5. کمیته ویژه نیروی انسانی در ارتش اسرائیل.
6. کمیته ویژه میزان آمادگی جبهه داخلی در شرایط فوق العاده.
7. کمیته ویژه ارزیابی میزان کادرسازی و آموزش های لازم دیده شده از سوی فرماندهان و افسران بلندپایه ارتش.
این کمیسیون به افسران و سربازان احتیاط که در مدت این جنگ ، فعالیت کرده اند ، اجازه داد تا شهادت ها و اظهارات خود را به این کمیسیون ارائه نمایند. به طوری که دهها تن از این افراد به ارائه توضیح در خصوص بسیاری از جزئیات میدانی این جنگ اقدام نمودند. آنها نسبت به نحوه مدیریت میدانی جنگ انتقادات جدی وارد نمودند که این امر به کمیسیون امور خارجه و امنیت کنیست کمک کرد تا بتواند تصویری از تمرین های داده شده به سربازان و نیز احساس تناقض در میان سربازان به هنگام برپایی این جنگ، را ارائه نماید.
علاوه بر این، کادر (تیم) کارشناسان خبره به اسناد و مطالب مختلفی دست یافتند از جمله: طرح های عملیاتی، گزارش های ضداطلاعات، خلاصه دیدارها و نشست ها، نقشه های میدانی، تحقیقات و مطالعات، و مقالات مطبوعاتی و نیز تحلیل های آکادمیک. همه این اطلاعات و اسناد مورد تحلیل و بازنگری دقیق قرار گرفتند و داده های آنها به خوبی بررسی شدند.
این کمیسیون تأکید می کند که با انجام بازدیدهای فراوان میدانی و نیز از راه اظهارات طرف های مختلف امنیتی و امور خارجی توانست اسناد مورد نیاز بسیاری را به دست بیاورد و این مقامات با کمیسیون ما همکاری لازم را نموده اند.
این کمیسیون تمامی مأموریت های محوله را به خوبی انجام داد و عملکرد داخلی -مربوط به نهادی های رسمی دولتی،سیاسی و نظامی - را مورد بررسی قرار داده و اقدام به ارائه توصیه های مربوط به روند جنگ نمود. شایان توجه است که این کمیسیون در گزارش اول خود به جزئیات مربوط به جنگ نپرداخت و به دنبال ترسیم کروکی میدانی روند جنگ نبود. چراکه این مأموریت در خارج از حیطه اختیارات و صلاحیت های این کمیسیون بود و این مهم به عهده دیگر طرف های امنیتی و سیاسی بود.
«کمیسیون امور خارجه و امنیت کنیست»، تلاش کرده است بر مسائل بنیادین و محوری مربوط به آمادگی برای شروع جنگ، نتایج و دروس برگرفته از آن ، تکیه نماید و نیز بر موضوع تأثیر این مسائل بنیادین بر نوع رویارویی های نظامی -که ممکن است اسرائیل در آینده نیز با آنها روبرو گردد-تمرکز نماید. این مسائل بنیادین به مأموریت ها و وظایفی می پردازد که باید علاوه بر دستگاه سیاسی حکومت، فرماندهان دستگاههای مختلف امنیتی نیز به این مأموریت ها و وظایف مبادرت ورزند.
همچنین ، این کمیسیون به برخی از موضوعات جداگانه در زمینه های مختلف پرداخته و اهتمام و توجه خود را محدود به تأثیرات این امور در کامیابی و ناکامی های جنگ نموده است تا بتواند به توصیه ها و نتایج مربوط به جنگ دست یابد.
همچنانکه در ادامه این گزارش نیز آشکار می شود کمیسیون ما بخش های اولیه این گزارش را به بحث و سخن گفتن درباره محورهای بنیادین و اصلی اختصاص داده است تا بتواند از این رهگذر ، نتایج و توصیه های لازم را برگیرد.
بر اساس مجوزی که به ما داده شد و نیز ترکیب کنونی کمیسیون امنیت و امور خارجه کنیست، این توان را در خود دیدیم که برخی از جنبه های پنهان را توضیح بدهد. چراکه اعضای این کمیسیون با طیف گسترده ای از اطلاعات روبرو شده اند و نیز در زمینه های امور خارجه، مسائل امنیتی و امور دیپلماتیک از تجربه های گرانمایه ای برخوردارند. و بی تردید این امر توانست به ما کمک کند تا تصویری جامع و فراگیر از داده ها و رویدادهای مختلف جنگ به دست آوریم که این تصویر را در این گزارش می خوانید.
اعضای این کمیسیون امیدوارند توصیه های آنان در اصلاح وضعیت اشتباه موجود به هنگام شروع جنگ و در اثنای آن موفق شود و در همین حال بتواند حمایت و پشتیبانی ملی لازم از حکومت را ارائه دهد.
شایان یادآوری است که به هنگام تهیه این گزارش برای تهیه تعیین نتایج و دروس جنگ، کمیسیون به گونه ای مسائل را مورد بحث قرار داد که طرف ها و رده های رسمی به نتایج گرفته شده توسط این کمیسیون نگاهی مثبت داشته باشند و بر اساس داده هایی که به آنها دست یافتیم، آشکار شد که میان اقدامات میدانی به اجرا درآمده از سوی برخی از دستگاههای مرتبط و نتایج و توصیه های تهیه شده توسط کمیسیون امور خارجه و امنیت کنیست، ارتباط تنگاتنگی وجود دارد. با این حال مناسب دیدیم توصیه ها و نتایج تهیه شده توسط کمیسیون را با صرف نظر از این اقدامات و عملکرد ها منتشر نماییم.           ادامه دارد ...