الگوی نوین در سیاست خارجی دولت نهم (بخش دوم)

پروفسور حمید مولانا
در شهریور 1384 دکتر احمدی نژاد در نطق خود در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک، عامل عدالت را به عنوان یک اصل بنیادین در روابط بین الملل مطرح کرد. در تاریخ سازمان ملل متحد این اولین بار بود که یکی از سران کشورهای عضو، بدون هیچ دغدغه و عذرخواهی، عدالت را مهم ترین اصل و محور روابط بین المللی مطرح می کرد. رئیس جمهور ایران در سخنرانی خود در مجمع عمومی «نقطه اتکا و امید مشارکت دولت ها و ملت ها برای گفت وگو، تفاهم و همکاری در جهت صلح و آرامش جهانی را مستلزم «عدالت در سازمان حاکم» و «بسط و تعمیق عدالت در سطح بین المللی» اعلام کرد. وی در نطق خود به جهانیان اعلام داشت که ما «معتقدیم نظم پایدار و مولد آرامش و صلح، آنگاه محقق خواهد شد که هر دو پایه عدالت و معنویت برپا شود.» به عبارت دیگر، جهانی سازی امروز، یک جهانی سازی مصنوعی، مادی، یک طرفه و نابرابر است. جهانی سازی امروز با جهان بودگی، عالمی بودن فطری آدمی، زمین تا آسمان فرق دارد. تشکل و ساختارهای سیاسی نظام امروز جهانی تاریخی کوتاه دارد. از آغاز تاریخ تا امروز، اجتماعات و سپس ملل گوناگون در کره زمین وجود داشته است، ولی این غریزه قدرت، طمع و دنیاطلبی است که با روش موثر سیاسی به عنوان نفوذ، کنترل و تزویر و سلطه، دست به دست هم داده و وضع نابرابر و ناعادلانه موجود را سبب شده است.
دو سال بعد، در مهر 1386، دکتر احمدی نژاد بار دیگر در مجمع عمومی سازمان ملل متحد نظرات خود را درباره صلح و عدالت و روابط بین المللی تکرار می کند: «من رسما اعلام می کنم که دوران مناسبات برخاسته از جنگ دوم و دوران اندیشه های مادی مبتنی بر خودخواهی و سیطره طلبی پایان یافته است.» با این گفتمان رئیس جمهور ایران خود را از سایر کشورهای عضو سازمان ملل متحد متمایز می کند. او خواستار نواندیشی عدالت گرایانه در روابط بین الملل است.
(2) توحیدگرائی. اگر عدالت گرائی و عدالت خواهی تنها مسیر برجای مانده بشریت و جامعه انسانی به سوی صلح و امنیت است، توحیدگرائی و خداپرستی طرف دیگر این سکه است. از دیدگاه دکتر احمدی نژاد «بشر از یک گردنه سنگین تاریخی عبور کرده است و دوران گرایش به توحید، پاکی، مهرورزی، احترام به دیگران، عدالت و صلح طلبی واقعی آغاز شده است.» از نظر او «اشکال و ریشه برخی از مباحث به نوع نگاه به انسان، حقوق انسان، روابط بین انسان ها، حقوق اجتماعی انسان و ارزش های حاکم بر رفتار انسان و جامعه انسانی بازگشت دارد.» به عبارت دیگر، از این منظر جهان برای انسان خلق شده است وگرنه جهان معنی نداشت؛ این درحالی است که خدا آدمی را مکلف و برای انسان نیز مأموریتی تعیین کرده است. یکی از این مأموریت های میل به کمال انسانی برای کشف دنیا، استقرار عدالت، صلح، دوستی و شناخت استعدادها و شکوفایی و بالندگی آنها است. عقل به عنوان رسول باطنی، معیار سنجش است. پیامبران راه درست را برای انسان ها تعیین می کنند. در این صورت بین خداپرستان اختلافی نیست چه اینکه انگیزه حق طلبی و کمال جوئی در ذات انسان است.
ایمان، اعتقاد، باور، دین و ارتباطات انسانی برخی از نرم افزارهای قدرت هستند که حکمت و فضیلت در رأس آن قرار دارد. بی شک این فضایل جزیی از میراث مشترک در جامعه بشری است و سلطه گران قادر نخواهند بود، این سنت های ازلی را برای همیشه در محاق قرار دهند. فروپاشی شوروی با داشتن هزاران بمب اتمی و شاخص های قدرت ملموس یا سخت افزار، شوک بزرگی به نظریه پردازان حاکم بر سیستم جهانی فرود آورد. دوران مکتب های مادی پایان یافته و ما وارد یک دوره جدید در اندیشه و فرهنگ شده ایم. و این دوره اندیشه توحیدی است.
اعتقاد به ظهور منجی جهانی دیده ای فراگیر و همگانی است، ولی دولت ها و ایدئولوژی های امروزی نمی توانند این مأموریت را انجام دهند. حکومت جهانی مهدی آرمان ها و دستاوردهای مهمی دارد که همگی از نیازها و خواسته های فطری بشر هستند، از این روی مورد وفاق جامعه جهانی بوده و همین امر مهم ترین عامل تحقق پذیری آن خواهد بود. نخستین گام تئوریک برای قبول حکومت جهانی مهدی نفی مکتب های ماتریالیسم و پذیرش جهان بینی الهی و توحیدی است. از دیدگاه دولت نهم مبانی حکومت جهانی مهدویت مبانی جهانشمولی روابط بین المللی خواهد بود.
(3) تقابل با نظام سلطه. در تبیین دکترین سیاست خارجی ایران، دولت نهم فراسوی مفهوم «قدرت» و «توازن قدرت» قدم برداشته است و مبارزه با نظام سلطه جهانی و استقرار عدالت و صلح را یکی از پایه های اصلی سیاست خود قرار داده است. از طرف دیگر، تشکل جبهه همبستگی صلح یکی از ابتکارات و مؤلفه های نوین دولت نهم در سیاست خارجی است.
واقعیت رشد و بالندگی جریان سلطه ستیزی در سراسر جهان واقعیتی انکارناپذیر است. مقاومت در برابر زورگوئی و تشکیل جبهه همبستگی برای صلح از نظریه انسانی تعالی مدار، اخلاقی، سنت گرا و طالب رشد و توسعه عدالت اجتماعی نشأت می گیرد و شالوده آن بر محور معنویات خداپرستی و خداشناسی و توحید مستقر است. فرهنگ مقاومت نیز با احترام و عزت بشری هم داستان بوده و به دنبال گفتمانی است که سلطه ستیزی و احیای عدالت از مؤلفه های بنیادین آن در اداره جهان است. فرهنگ پایداری علیه سلطه گرائی در همه جوامع چه غرب و شرق، چه شمال و جنوب وجود دارد. دولت نهم در سیاست خارجی خود بر این باور است که اکنون چارچوب اخلاقی جبهه همبستگی برای صلح که فراتر از همه دولت ها، اقوام و ملت ها است، باید مدنظر قرار گرفته و پایه بسیج عمومی برای امنیت، توسعه و صلح پایدار باشد. این نظریه کاملا با دکترین صلح بر پایه تسلیحات نظامی و جنگ که سال هاست بر سیستم جهانی حکومت می کند مغایرت دارد.
اصالت و نوآوری گفتارهای دکتر احمدی نژاد در حوزه سلطه ستیزی و کوشش برای صلح و آرامش همان قدر که قدرت و مشروعیت سلطه گران و دستگاه های تبلیغاتی آنها را به تکاپو انداخته است، افکار، مواضع و اندیشه های او را نیز بین قشرهای مختلف ملل، به ویژه نزد ملت ها و گروه هایی که سال ها تحت استعمار و استثمار بوده اند، با استقبال توأم با هیجان فوق العاده روبه رو کرده است. همبستگی بسیاری از کشورهای اسلامی، آمریکای لاتین، آسیا و آفریقا با مواضع جمهوری اسلامی ایران و سیاست خارجی دولت نهم در مسائلی مانند تجاوزات رژیم صهیونیستی و حقوق مردم مظلوم فلسطین، تبعیضات نژادی و حقوق بشر، حق مسلم ایران در استفاده صلح آمیز از انرژی اتمی بسیار بارز و مورد توجه جامعه بین المللی قرار گرفته است.
حضور دکتر احمدی نژاد در اجلاس ضدنژادپرستی ژنو (موسوم به دوربان 2)، به عنوان اولین سخنران و انعکاس بی سابقه آن در محافل و رسانه های جهانی در بهار 1388، نشان داد که جمهوری اسلامی ایران امروز یک مرکز قدرت بین المللی به ویژه در حوزه اندیشه، فرهنگ و سیاست، جایگاه بزرگی را کسب کرده است و در صف مقدم گفت وگو درباره حقوق بشر، تبعیضات نژادی و مردم سالاری قرار دارد. تعیین دستور روز در عرصه بین المللی یک منبع بزرگ قدرت است. دستور روز به این معنی است که مردم دنیا درباره چه مطالبی فکر می کنند و چه موضوعاتی در رأس توجه عموم قرار دارد. در گذشته قدرت های بزرگ و در رأس آن آمریکا در تعیین دستور روز تسلط کامل داشتند. امروز وضع کاملا عوض شده است و همان طور که از اجلاس ژنو مشاهده می شد این ایران و رئیس جمهور آن بود که در تعیین دستور روز بین المللی نقش بزرگ و موثری را ایفا می کرد.