آنچه اروپا از آنکارا می‌خواهد (بخش اول)

پیمان شنگن‌
شنگن نام پیمانی است بین تعدادی از کشورهای اروپایی که طبق آن کنترل‌های عادی در مرزهای بین آنها برای تردد اتباع این کشورها برداشته شده، همکاری‌های پلیسی فیمابین و تبادل اطلاعات فردی گسترش یافته و سیستم صدور روادید مشترک برای اتباع سایر کشورها که قصد ورود به قلمرو شنگن را دارند برقرار شده است.
پیمان شنگن 23 سال قبل (14 ژوئن 1985) از سوی بلژیک، هلند، لوگزامبورگ، فرانسه و آلمان (آلمان غربی سابق) امضا شد. شنگن نام دهکده‌ای در لوکزامبورگ و محل امضای این پیمان است. در واقع این پیمان بر روی کشتی تفریحی پرنسس ماری آسترید در رودخانه موزل مرز بین فرانسه، آلمان و لوکزامبورگ در نزدیکی دهکده شنگن لوگزامبورگ امضا شد و اولین بار حدود یک دهه بعد در 26 مارس 1995 توسط کشورهای مذکور به علاوه پرتغال و اسپانیا به اجرا در آمد.
‌ در اجلاس وزرای کشور و دادگستری اتحادیه اروپایی، تصمیم گرفته شد که از 21 دسامبر 2007 شنگن در کشورهای جدید اجرایی شود. شنگن تا قبل از این تصمیم شامل 13 کشور از اعضای اتحادیه بود و اکنون 24 کشور با جمعیتی بالغ بر 400 میلیون نفر و منطقه‌ای به مساحت 4،268،633 کیلومترمربع را در بر دارد و انگلیس و ایرلند صرفاً در بخش‌هائی از مقررات شنگن از جمله همکاری‌های پلیس و تبادل اطلاعات فردی مشارکت دارند و آزادی تردد و روادید شنگن را نپذیرفته‌اند. به رغم عدم عضویت کامل انگلیس و ایرلند ملاحظات این دو کشور یکی از موانع رسیدن به توافقات مربوط به الحاق کشورهای جدید به شنگن بوده است.
قابل ذکر است که انگلیس و ایرلند سهم خود از هزینه‌های اجرای شنگن را که بالغ بر 30 میلیون یورو در سال است، پرداخت می‌کنند و الحاق کشورهای جدید این هزینه را 7 میلیون یورو بیشتر خواهد کرد. اکنون شنگن اکثر کشورهای عضو اتحادیه و برخی از کشورهای غیر عضو اتحادیه مثل نروژ و ایسلند را پوشش می‌دهد.
براساس تصمیم اجلاس یاد شده کنترل در مرزهای زمینی و دریائی از تاریخ مزبور برداشته شده و در مرحله بعدی از مارس 2008 تردد آزاد شامل مرزهای هوایی نیز خواهد شد. با توجه به اینکه مالت فاقد مرز زمینی است لذا شنگن در مورد این کشور از 29 مارس 2008 (10 فروردین 1387) اجرائی خواهد شد، بر این اساس مقررات شنگن در مورد اتباع این کشور و نوع روادید صادره توسط آن از ابتدای سال 2008 اجرا شده است.‌
‌ شنگن و اتحادیه اروپا
تمام اعضای شنگن به جز کشورهای نروژ، ایسلند، لیختن اشتاین و سوئیس عضو اتحادیه اروپائی هستند. البته دو کشور انگلیس و ایرلند نیز عضویت کاملی در این پیمان ندارند. اصولاً شنگن خارج از اتحادیه شکل گفت و دلیل آن عدم اجماع میان کلیه اعضای اتحادیه برای آغاز همزمان چنین روندی بود و لذا کشورهایی که تمایل بیشتری به اجرای این پروژه داشتند آنرا اجرایی کردند تا بتدریج دیگران نیز آماده ورود به این رویه شوند. برطبق پیمان امستردام پیمان شنگن و هر تصمیمی براساس این پیمان به عنوان قانون در اتحادیه محسوب می‌شود.‌
سابقه آزادی تردد میان کشورهای اروپا‌
قبل از جنگ جهانی اول شهروندان اروپایی می‌توانستند بدون گذرنامه از پاریس تا مسکو سفر کنند لیکن جنگ مذکور به این آزادی تردد پایان داد. متعاقب استقلال ایرلند از انگلیس در سال 1922 تردد اتباع دو طرف به خاک یکدیگر آزاد شد. در سال 1944 دولت‌های در تبعید هلند، بلژیک و لوکزامبورگ طی موافقتنامه‌ای در قالب اتحادیه بنلوکس، حذف کنترل‌های مرزی بین خود را مورد توافق قرار دادند که این امر از سال 1948 به اجرا درآمد. اتحادیه گذرنامه نوردیک نیز در سال 1952 به منظور آزادی مسافرت بین کشورهای دانمارک، فنلاند، ایسلند، نروژ و سوئد بوجود آمد. اینها نمونه‌هایی از سوابق آزادی تردد افراد در بین کشورهای اروپایی قبل از پیمان شنگن بود.‌
‌ فلسفه وجودی شنگن‌
تا قبل از شنگن اتباع کشورهای غرب اروپا برای تردد به کشور دیگری در این منطقه صرفاً کارت شناسایی ملی خود را ارائه می‌کردند و یا ورود به برخی از این کشورها نیازمند اخذ روادید بود. به رغم برخی تسهیلات در کنترل‌های مرزی، تردد روزافزون بین کشورهای مذکور و لزوم در نظر گرفتن تمهیدات لازم در مرزها مشکلات خاص خود از جمله ترافیک و تلف شدن وقت و سرمایه زیادی، چه در بخش تجاری و چه در بخش توریستی را موجب می‌گردید. روند وحدت اروپا در زمینه‌های مختلف و سابقه تاریخی آزادی تردد در اروپا موجب گردید که ساماندهی مشکلات ترددی افراد و تبادل آزاد کالا بین کشورهای اروپایی مورد توجه ویژه قرار گیرد. از زمان اجرایی شدن شنگن و حذف پست‌های کنترل مرزی تاخیرات ناشی از کنترل‌های سابق از بین رفته و از هزینه‌های مترتبه کاسته شده است. برهمین اساس در اغلب فرودگاه‌های کشورهای عضو کریدور پروازها به مقصد یا از مبدا کشورهای شنگن از کریدور سایر پروازها جدا و کنترل اسناد مسافرتی در این کریدورها حذف شده است.‌